Vreemdelingen — Een wereldwijd probleem

„WIJ gaan naar Johannesburg om geld te verdienen omdat hier geen werk is”, zei een ’trekarbeider’ afkomstig van het platteland van zuidelijk Afrika. Hij verklaart: „Als hier werk was, zouden wij niet de moeite nemen naar Johannesburg te gaan.” Zijn aandoenlijke verklaring tekent het dilemma waarvoor veel vreemdelingen en buitenlandse werknemers staan.

Maar de absoluut enorme omvang van de migratie in de afgelopen decennia jaagt sommige mensen angst aan. (Zie het kader op blz. 5.) In het Spaanse dagblad El País werd bericht: „In het nieuwe Duitsland hebben plotseling racisme en vreemdelingenhaat hun intrede weer gedaan.” Woeste, gewelddadige menigten, door de pers beschreven als neonazistische skinheads, hebben immigranten aangevallen.

Sommige immigratieambtenaren geven toe dat zij buitenlanders stelselmatig weren. Een immigratiebeambte in een Aziatisch land verklaarde dat het zijn taak was ’buitenlanders buiten te houden’. En in een artikel over de recente toevloed van vluchtelingen uit een Oosteuropees land vertelt het blad Time over een hoge functionaris die zei: „Wij willen niet dat zij het al te goed naar hun zin hebben, want wij willen dat zij teruggaan.”

Nog pijnlijker waren de opmerkingen van een journalist in Frankrijk die ervan overtuigd was dat de ’buitenlanders die daarheen emigreerden een bedreiging vormden’. Zijn redenen? Zij behoren tot een „ander ras, [spreken] andere talen, [en hebben] andere waarden”. Zijn conclusie? „Wij moeten er zo veel mogelijk deporteren, [en] de rest isoleren.”

Omgeven door zulke vreemdeling-vijandige gevoelens is het niet verwonderlijk dat buitenlanders op een muur van vooroordeel stuiten bij plaatselijke gemeenschappen die zich door de plotselinge toevloed van vreemdelingen bedreigd voelen. Kenmerkend is de klacht van een woedende plaatselijke Israëli over het feit dat „huisbazen de voorkeur geven aan de Sovjet-immigranten” omdat de regering hun een toelage verstrekt bij hun vestiging in Israël. Het gevolg is dat plaatselijke ingezetenen zich door het stijgen van de huren gedwongen zien uit hun woning te trekken.

Het is geen geheim dat buitenlanders vaak het ongeschoolde werk aannemen waarop autochtonen neerkijken. Bijgevolg moeten veel van de nieuwkomers werken onder zeer slechte omstandigheden voor een minder dan minimaal loon — vooral als zij illegale immigranten zijn. Bovendien worden vreemdelingen op hun werk vaak ernstig gediscrimineerd wegens hun buitenlanderschap.

Ongeacht wie zij zijn of waar zij zich proberen te vestigen, de meeste immigranten staan voor het pijnlijke proces hun doorgesneden wortels te helen en nieuwe banden voor de toekomst te scheppen. Het blad U.S.News & World Report schrijft dat vreemdelingen „zich aanvankelijk vaak buitengesloten en verpletterd voelen”. Sommigen kunnen het niet aan. Over hen zegt het verslag verder: „Bij de tragedie van het verlies van een eerste vaderland komt dan nog het niet kunnen vinden van een tweede.” Voor velen houdt dit gevoel van ontwrichting nauw verband met de enorme opgave een nieuwe taal meester te worden.

Hoe zeg je . . .?

Hebt u ooit een andere taal moeten leren en aan een andere cultuur moeten wennen? Welke uitwerking heeft dat op u gehad? Hoogstwaarschijnlijk „is het uiteindelijke resultaat van uw moeite een knagend gevoel van incompleetheid”, antwoordt Stanislaw Baranczak, een in de Verenigde Staten woonachtige Poolse immigrant en schrijver. Ja, de taal is onontbeerlijk om een functionerend deel van een samenleving te zijn. Het leren van een nieuwe taal kan een bijzonder lastig aspect van de integratie zijn, vooral voor de oudere volwassen vreemdeling.

Voor deze immigranten is het leren van een taal vaak een vicieuze cirkel. In het blad Aging wordt gezegd dat wanneer vreemdelingen de taal en het culturele verlies niet aankunnen, zij dikwijls neerslachtig worden, waardoor zij zich dan weer niet kunnen concentreren op de eisen die het leren van de nieuwe taal stelt. Ten slotte schrikt de buitenlander er steeds meer voor terug het risico en soms de vernedering van het leren van de taal te aanvaarden. Het probleem wordt nog ingewikkelder als de kinderen zich de taal en cultuur veel sneller eigen maken dan hun ouders. Dit leidt nogal eens tot wrijvingen en een generatiekloof in immigrantengezinnen, als tenminste het hele gezin gezamenlijk migreert.

Verscheurde gezinnen

Een van de minst gedocumenteerde en toch meest tragische gevolgen van massale migratie is de rampzalige uitwerking ervan op het gezin als eenheid. Vaker wel dan niet vallen gezinnen uiteen als een van de ouders of beide hun kinderen aan de zorg van andere familieleden toevertrouwen terwijl zij elders betere economische vooruitzichten zoeken. Een van de bevindingen in de Second Carnegie Inquiry Into Poverty and Development in Southern Africa is dat dit soort migratie „de gezinsstructuur verstoort”. In het rapport worden specifieke gevallen beschreven van gezinnen die uiteengevallen zijn doordat afzonderlijke gezinsleden apart migreerden.

Dit zijn slechts enkele van de problemen waarmee immigranten overal ter wereld te maken hebben, om nog maar niet te spreken van de kosten van de migratie, het legaliseren van de verhuizing en beslissingen die genomen moeten worden op het gebied van gezondheid, huisvesting en onderwijs en in verband met andere gezinsleden.

Gezien al deze moeilijkheden rijst dan ook de vraag waarom vreemdelingen eigenlijk migreren.

[Kader op blz. 4]

Partners in het werk

TERWIJL een ongebreidelde toevloed van buitenlanders bepaalde problemen met zich brengt, zijn er ook talrijke aanwijzingen dat in veel gevallen vreemdelingen een aanwinst zijn voor hun adoptieland.

„West-Duitsland en zijn buitenlandse arbeiders hebben duidelijk profijt van elkaar gehad”, schrijft het blad Time, en voegt eraan toe dat „de staalfabrieken in het Ruhrgebied en de assemblagelijnen van Mercedes aan de rand van Stuttgart bemand worden door gastarbeiders”. En volgens National Geographic zou „de Newyorkse kledingindustrie ineengestort zijn” als er geen buitenlandse arbeidskrachten waren gebruikt.

Economen erkennen de waardevolle bijdrage die deze migranten aan hun gastlanden leveren. Ondanks het feit dat Turken, Pakistani en Algerijnen in Europa met grove vooroordelen bejegend worden, hebben zij geleerd zich aan te passen. „Zij weten zich te behelpen”, schrijft U.S.News & World Report, en zullen dat volhouden „totdat Europa . . . ontdekt dat het hen om puur economische redenen nodig heeft”.

In het wanhopige verlangen het in hun nieuwe land te maken, zijn buitenlanders meer geneigd hun eigen boontjes te doppen en minder snel een beroep te doen op sociale voorzieningen van regeringswege dan autochtonen. „Niets is zo ongefundeerd als de beschuldiging dat immigranten van de bijstand willen leven”, zei een Amerikaanse immigratieadviseur die de zaken van meer dan 3000 vreemdelingen had behandeld.

Vaak zijn hele buurten gerenoveerd door buitenlanders die hun leefmilieu willen verbeteren. Toen Zuid-Afrika na het uitbreken van de oorlog in Angola en Mozambique een plotselinge toevloed van Portugese vluchtelingen kreeg, werden hele woonwijken in Johannesburg door de Portugese gemeenschap overgenomen en opgeknapt.

[Kader op blz. 5]

Enkele veelzeggende migratiecijfers:

▶ 4,5 miljoen migranten, onder wie 1,5 miljoen Noordafrikanen, maken 8 procent van de bevolking van Frankrijk uit

▶ In slechts één sector van de grens tussen Mexico en de VS arresteren 800 grenswachten gemiddeld 1500 illegale immigranten per nacht

▶ Zo’n 20 procent van de bevolking van Australië is in het buitenland geboren

▶ Vermoed wordt dat een miljoen Polen illegaal in West-Europa werken

▶ In een recent jaar migreerden 350.000 mannen legaal naar Zuid-Afrika op een werkcontract. Het aantal illegale buitenlanders bedraagt ongeveer 1,2 miljoen

▶ In 1990 zijn minstens 185.000 Sovjet-joden naar Israël geëmigreerd

▶ Ruim 900.000 mensen uit Zuidoost-Azië zijn sinds 1975 naar de Verenigde Staten getrokken

▶ Elke week emigreren minstens 1000 mensen uit Hong Kong