Wat betekent Pasen voor God?

PASEN — de „koningin der feesten!” festum festorum! — is, zo zegt men, de viering van Christus’ opstanding. Maar wat zei Jezus over de herdenking van zijn opstanding? Hebben de apostelen ons het gebod gegeven die te vieren? Is de viering van Pasen een door God gegeven gebod of een overlevering van menselijke oorsprong? U kunt het antwoord op deze vragen gemakkelijk vinden door twee bronnen van informatie te raadplegen — de geschiedenis en de bijbel.

De geschiedenis spreekt

Allereerst, wat vertelt de geschiedenis? De historicus Socrates Scholasticus, die in de vijfde eeuw G.T. schreef, verklaarde in zijn Kerkgeschiedenis: „Mij dunkt dat het paasfeest vanwege een of ander oud gebruik in de kerk is ingevoerd, net zoals veel andere gebruiken ingang hebben gevonden.”

In het boek Curiosities of Popular Customs wordt uitgelegd dat het de kerkelijke gedragslijn was, „een christelijke betekenis te geven aan bestaande heidense ceremoniën die niet uit te roeien waren. In het geval van Pasen was de overschakeling al bijzonder eenvoudig. Vreugde over het rijzen van de letterlijke zon en het ontwaken van de natuur uit de winterse dood werd vreugde over het rijzen van de Zon der rechtvaardigheid, over de opstanding van Christus uit het graf. Enkele van de heidense vieringen die rond de 1ste mei plaatsvonden, werden ook verschoven om qua datum met de viering van Pasen overeen te stemmen. Veel nieuwe elementen werden toegevoegd.”

In zijn boek Celebrations stemt Robert J. Myers daarmee in en verklaart dat „veel van de heidense wedergeboorteriten, die bij de voorjaarsequinox gevierd werden, deel gingen uitmaken van het feest”. Deze uitspraken worden ondersteund door The New Encyclopædia Britannica, die schrijft: „Zoals met Kerstmis weerspiegelen ook met Pasen populaire gebruiken veel oude heidense overblijfselen — in dit geval verband houdend met de vruchtbaarheidsriten in het voorjaar, zoals het symbolische paasei en de symbolische paashaas of het paaskonijn.”

Van heidense oorsprong?

Pasen zoals het thans wordt gevierd, is kennelijk doortrokken van heidense riten en gebruiken. Dit wil echter niet zeggen dat de viering van Pasen geen verband houdt met enkele bijbelse gebeurtenissen.

Zo is Pasen wel aangeduid als de opvolger van het joodse Pascha, een bijbels feest. Het boek Curiosities of Popular Customs vertelt ons dat „in de vroege Kerk Pasen op dezelfde datum werd gevierd als het Pascha, daar de twee vieringen in feite dezelfde oorsprong hebben”. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat in een aantal talen, onder meer in het Frans, Grieks, Italiaans en Spaans, het woord voor Pasen en het woord voor Pascha identiek zijn of veel op elkaar lijken.

De vroege christenen hielden echter niet jaarlijks een feest ter viering van een gekerstende versie van het joodse Pascha. De Abingdon Dictionary of Living Religions verklaart over Pasen: „De vroegste viering was in feite de gedenkdag (14 Nisan, volgens de joodse maankalender) van Jezus’ kruisiging.”

De bijbel vertelt ons dat Jezus op de avond voor zijn dood met zijn discipelen in een grote kamer bijeenkwam om het joodse Pascha te vieren (Markus 14:12-16). Daarna, na zijn laatste Pascha, voerde Jezus dat wat als het Avondmaal des Heren bekendstaat in. Vervolgens gebood hij zijn discipelen: „Blijft dit tot een gedachtenis aan mij doen.” — Lukas 22:19.

Dit Avondmaal des Heren, dat eenmaal per jaar gevierd moest worden, was ter herdenking van Jezus’ dood. De apostel Paulus zei over deze gedenkdag: „Zo dikwijls als gij dit brood eet en deze beker drinkt, blijft gij de dood des Heren verkondigen.” — 1 Korinthiërs 11:25, 26.

De bijbelse leer vervalst

In gehoorzaamheid aan dit schriftuurlijke gebod hielden ware christenen deze viering elk jaar op de veertiende Nisan. Na verloop van tijd begon men echter ook Jezus’ opstanding te vieren. The New Encyclopædia Britannica legt uit dat de „eerste christenen hun Pasen op dezelfde datum vierden als de joden hun Pascha, op de avond van de eerste volle Maan (de paschamaan) van de eerste lentemaand (14–15 Nisan). Tegen het midden van de tweede eeuw hadden de meeste kerken deze viering verschoven naar de zondag na het joodse feest.”

In het boek Seasonal Feasts and Festivals wordt gezegd: „Het was blijkbaar pas tegen het einde van de vierde eeuw in Jeruzalem dat Goede Vrijdag en Paasdag als afzonderlijke herdenkingen werden gevierd.”

Enkele geleerden geloven dat vanwege de groeiende vijandschap tussen belijdende christenen en de joden, sommige leiders van de christenheid niet wilden dat hun belangrijkste feestdag qua datum exact overeenkwam met de belangrijkste joodse feestdag. Deze houding leidde tot een verandering. Mettertijd begon het grootste deel van de christenheid op de eerste zondag na de volle maan die op de voorjaarsequinox volgt de opstanding van Jezus te vieren en maakte dat tot haar belangrijkste religieuze viering. In feite verschoven zij daarmee de gedachtenis van Jezus’ dood naar een lager plan.

Volgens deze bronnen neemt het Pasen van de christenheid dus in feite ten onrechte de plaats van de oorspronkelijke gedenkdag van Jezus’ dood in.

De bijbel spreekt

Wat zegt de bijbel over Pasen? Natuurlijk getuigt de Schrift er volop van dat Jezus uit de doden werd opgewekt. De opstanding van Christus is een basisleerstelling van het ware christendom. De apostel Paulus geloofde dit onmiskenbaar. Hij zei: „Indien Christus niet is opgewekt, is onze prediking stellig vergeefs, en ons geloof is vergeefs. Indien bovendien Christus niet is opgewekt, is uw geloof nutteloos; gij zijt nog in uw zonden.” — 1 Korinthiërs 15:14, 17.

Niettemin zinspeelt de bijbel niet eens op een jaarlijkse viering van Jezus’ opstanding, nergens. De historicus Socrates Scholasticus gaf toe: „De Heiland en zijn apostelen hebben ons met geen enkele wet opgelegd dit feest te onderhouden: noch worden wij in het Nieuwe Testament bedreigd met enige boete, straf of vloek wegens veronachtzaming ervan.” Van recenter datum is wat het blad The Christian Century in een artikel over Pasen vermeldde: ’De vroege christenen begonnen in de tweede eeuw de opstanding te vieren.’ Pasen werd dus geruime tijd na de dood van alle apostelen en nadat de bijbel voltooid was, ingevoerd. Het is geen geheim dat de paastraditie van menselijke oorsprong is en niet door God is ingesteld.

Sommigen zullen echter vragen: ’Wat is er verkeerd aan het gedenken van Jezus’ opstanding?’ Het is waar dat de bijbel niet van christenen verlangt dat zij Pasen vieren. Maar staat er iets in de bijbel wat het verbiedt?

Reine en onbesmette aanbidding

Toegegeven, er staat geen specifiek verbod in de bijbel op de viering van Jezus’ opstanding. De bijbel waarschuwt christenen echter wel tegen het vervalsen van de ware aanbidding met tradities van menselijke makelij. Dit zou vooral gelden voor een traditie, zoals Pasen, die doorweven is met heidense gebruiken en de oude riten van valse religies.

In het voorwoord bij zijn 123 bladzijden tellende boek over Pasen verklaarde Alan W. Watts: „Het volledige verhaal van Pasen is een bijzonder complex mengsel van geschiedenis en mythologie — dermate verstrengeld dat de moeilijke taak om die twee van elkaar te onderscheiden het bestek van een kort boek ver te buiten gaat.” Zou God, daar het met Pasen zo gesteld is, onze aanbidding aanvaarden als een dergelijk mengsel van heidense gebruiken er deel van uitmaakte? Nee. God aanvaardt alleen ’de vorm van aanbidding die rein en onbesmet is’. En dit houdt in ’zich onbevlekt te bewaren van de wereld’, de wereldse gebruiken in verband met Pasen inbegrepen. — Jakobus 1:27.

De apostel Paulus waarschuwde christenen tegen de invoering van tradities of overleveringen van menselijke makelij in de gemeente toen hij zei: „Past op: misschien zal iemand u als zijn prooi wegdragen door middel van de filosofie en door ijdel bedrog overeenkomstig de overlevering van mensen, overeenkomstig de elementaire dingen van de wereld en niet overeenkomstig Christus.” — Kolossenzen 2:8.

Jezus zelf veroordeelde de joodse overleveringen waardoor schriftuurlijke waarheden werden verdraaid en de ware aanbidding werd vervalst. In Markus 7:6-8 staan Jezus’ woorden tot de religieuze leiders van zijn tijd opgetekend: „Jesaja heeft treffend over u, huichelaars, geprofeteerd, zoals er staat geschreven: ’Dit volk eert mij met hun lippen, maar hun hart is ver van mij verwijderd. Tevergeefs blijven zij mij aanbidden, omdat zij mensengeboden als leerstellingen onderwijzen.’ Terwijl gij het gebod van God laat varen, houdt gij vast aan de overlevering van mensen.”

In 2 Korinthiërs 6:14-17 waarschuwt de bijbel ons: „Komt niet onder een ongelijk juk met ongelovigen. Want wat voor deelgenootschap hebben rechtvaardigheid en wetteloosheid? Of wat heeft licht met duisternis gemeen? Welke overeenstemming bestaat er voorts tussen Christus en Belial? Of welk deel heeft een gelovige met een ongelovige? . . . ’Gaat daarom uit hun midden vandaan en scheidt u af’, zegt Jehovah, ’en raakt het onreine niet langer aan.’”

De gedenkdag van zijn dood

Daar komt nog bij dat volgens de bijbelse leer de regeling voor onze redding Jezus’ offer van zijn volmaakte leven, zijn opstanding en het aanbieden door hem van de waarde van zijn offer aan God in de hemel omvat. Al deze elementen zijn belangrijk (Hebreeën 7:25; 9:11-14). Jezus gebood zijn volgelingen de gedenkdag van zijn dood te vieren. Het is de enige gebeurtenis die de Schrift christenen gebiedt te gedenken.

Dit jaar zullen miljoenen getuigen van Jehovah op 17 april (14 Nisan) na zonsondergang bijeenkomen om Jezus’ dood te gedenken. De viering zal een toespraak omvatten waarin de betekenis van Christus’ offerandelijke dood wordt uiteengezet. U zult erdoor geholpen worden de omvang te beseffen van Jehovah’s liefde voor de mensheid, een liefde zo groot dat hij zijn eniggeboren Zoon heeft gegeven opdat u het vooruitzicht op eeuwig leven kunt genieten. Kom met ons bijeen op de belangrijkste dag van 1992!

[Inzet op blz. 6]

Heidense vieringen werden verschoven om qua datum met de viering van Pasen overeen te stemmen

[Inzet op blz. 8]

Nergens zinspeelt de bijbel zelfs maar op een jaarlijkse viering van Jezus’ opstanding

[Kader op blz. 6]

Wat is de oorsprong van het Engelse woord „Easter”, het equivalent voor het Nederlandse „Pasen”?

▪ „De naam, die alleen onder de Engels- en Duitssprekende volken in gebruik is, is naar alle waarschijnlijkheid afgeleid van die van een godin van de heidense Saksen, Ostara, Osterr of Eastre. Zij was de personificatie van het oosten, van de ochtend, van de lente.” — Curiosities of Popular Customs, door William S. Walsh.

▪ „Door een Engelse kroniekschrijver uit de oudheid, Beda Venerabilis, wordt ons verteld dat het woord ’Easter’ oorspronkelijk de naam was van een Angelsaksische godin van de dageraad, bekend als Eostre of Ostara, wier voornaamste feest bij de voorjaarsequinox werd gehouden. Wij kunnen daarvoor alleen op Beda afgaan, want nergens anders is een bericht over een dergelijke godin te vinden, maar het is onwaarschijnlijk dat Beda, als vroom christen, zich de moeite getroost zou hebben om een heidense oorsprong voor Easter [Pasen] te verzinnen. Maar of er nu ooit zo’n godin is geweest of niet, het lijkt zeer aannemelijk dat er een historisch verband moet bestaan tussen de woorden ’Easter’ en ’East’ [het oosten], waar de zon opkomt.” — Easter — Its Story and Meaning, door Alan W. Watts.

▪ „Men is algemeen van mening geweest dat de term voor het feest van Christus’ Verrijzenis terug te voeren was op de Angelsaksische Eastre, een lentegodin. Recente studies door Knobloch . . . leveren echter een andere verklaring op.” — New Catholic Encyclopedia.

▪ „De Engelse naam Easter is net als het Duitse Ostern waarschijnlijk afkomstig van Eostur, het Noorse woord voor de lentetijd, en niet van Eostre, de naam van een Angelsaksische godin.” — The Encyclopedia of Religion.

[Tabel op blz. 8]

PASEN PASCHA

Deens påske påske

Duits Ostern Passah

Fins pääsiäinen pääsiäinen (juutalaisten)

Frans Pâques La Pâque

Grieks Pascha Pascha

Italiaans Pasqua Pasqua ebraica

Nederlands Pasen Pascha

Spaans Pascua florida Pascua

Swahili Pasaka Pasaka

[Illustratie op blz. 7]

Aan oude riten van heidense oorsprong werd een christelijke betekenis gegeven en ze werden aan de paasfestiviteiten toegevoegd

[Illustratie op blz. 9]

Jezus stelde met zijn discipelen het Avondmaal des Heren in