Het helpen van mensen met eetstoornissen

MILJOENEN gezinnen over de hele wereld hebben zich voor het probleem gesteld gezien dat een gezinslid aan een eetstoornis leed. Boulimie (herhaaldelijke eetbuien en geforceerd braken), anorexia nervosa (langdurig onvermogen of weigeren te eten) en dwangmatig te veel eten (onbeheerst eten) zijn in sommige gebieden epidemisch geworden.

Deze stoornissen komen hoofdzakelijk voor bij vrouwen. Ze doen zich voor onder vrouwen van vrijwel alle leeftijden, zowel getrouwde als ongetrouwde. Tieners, maar ook oudere vrouwen, onder wie grootmoeders, lijden eraan.a Aangezien meer dan negentig procent van de patiënten uit vrouwen bestaat, zullen wij vrouwelijke voornaamwoorden gebruiken wanneer wij over mensen met dit probleem spreken.

Als iemand om wie u geeft een eetstoornis heeft, wilt u haar ongetwijfeld helpen. Maar iemand die aan boulimie lijdt eenvoudig vragen te stoppen met het naar binnen proppen van voedsel en opzettelijk braken, is net zoiets als tegen iemand met een longontsteking zeggen dat hij moet stoppen met hoesten. Om iemand met een eetstoornis werkelijk te kunnen helpen, moet u eerst de aard vaststellen van de diepgaande emotionele stoornissen die vaak aan het probleem ten grondslag liggen en daaraan aandacht schenken. Bekwaamheid — niet louter met goede bedoelingen bezield zijn — is dan ook uitermate belangrijk. Soms is seksueel misbruik in het verleden de oorzaak van het onderliggende probleem. Als dat het geval is, zal de patiënte gewoonlijk extra hulp van een bekwaam raadgever nodig hebben.b

Pak het probleem aan

U komt er niet altijd zo gemakkelijk achter dat uw kind, huwelijkspartner of vriendin een eetprobleem heeft. Dit komt doordat mensen met een eetstoornis dit vaak verbergen. (Zie het bijgaande kader.) Toch zal een eetstoornis over het algemeen niet vanzelf overgaan. Hoe eerder er met de patiënte wordt gesproken en haar hulp wordt geboden, des te groter zijn de kansen op herstel.

Overdenk echter zorgvuldig, alvorens met een vermoedelijke patiënte te praten, wat u zult zeggen en ook wat het beste tijdstip is om het te zeggen. U dient het te doen op een tijdstip dat u kalm bent en u waarschijnlijk niet gestoord zult worden. Een verkeerde benadering — zoals het uiten van verstrekkende dreigementen — zal de communicatie belemmeren en kan de zaak verergeren.

Wanneer u met iemand praat van wie u vermoedt dat zij een eetstoornis heeft, wees dan niet veroordelend; wees specifiek. U zou bijvoorbeeld kunnen zeggen: ’Je bent heel wat afgevallen. Je kleding is je veel te wijd. Hoe komt dat?’ Of: ’Ik hoorde je op het toilet braken. Ik begrijp dat dit pijnlijk voor je is, maar ik wil graag helpen. Kunnen we eerlijk zijn tegenover elkaar?’ Zelfs als zij boos en ontkennend reageert, kan een kalme benadering haar er misschien toe brengen erover te praten (Spreuken 16:21). Tot een openhartige bespreking komen, is een realistisch doel voor je eerste gesprek.

Eetstoornissen ontstaan vaak wanneer gezinsleden zich overmatig druk maken over hun lichaamsomvang en als kinderen hoofdzakelijk worden geprezen om hun uiterlijk of hun prestaties. Wanneer er in een gezin iemand met een eetstoornis is, moeten andere gezinsleden daarom misschien hun geesteshouding en prioriteiten herzien. Om het probleem van een patiënt op te lossen, kan het heel goed nodig zijn dat gezinsleden veranderingen aanbrengen. Ja, hun krachtsinspanningen zijn vaak een van de belangrijkste factoren bij het herstel van een patiënt.

Probeer niet uit wie de sterkste is

In een bepaald gezin probeerden geïrriteerde ouders een meisje met anorexia het voedsel letterlijk in de mond te proppen, maar zij verzette zich en was ingenomen met het feit dat zij de pogingen van haar ouders kon weerstaan. Erken dus dat u een ander niet kunt dwingen te eten of haar eetaanvallen te staken. Hoe meer u de patiënte probeert te dwingen, des te hardnekkiger kan de strijd worden.

„Telkens wanneer ik me met haar eetgedrag bemoeide, werd de zaak erger”, gaf Joe toe, wiens dochter Lee bijna aan anorexia stierf. „Ik moest helemaal niet meer over het onderwerp eten praten.” Zijn vrouw, Ann, legde uit waar hun dochter baat bij had: „We hielpen haar te beseffen dat zij zeggenschap over haar eigen leven had zonder haar toevlucht te hoeven nemen tot zulke uitersten. Dit was haar redding.” Wees verstandig en leg juist niet de nadruk op de hele eetkwestie. Help de patiënte in te zien dat wanneer zij eet, zij dit voor zichzelf doet en niet voor u.

Help de patiënt zelfvertrouwen te ontwikkelen

De meeste mensen met een eetstoornis zijn perfectionisten. Velen zijn maar zelden in iets te kort geschoten. Hun ouders hebben — met de beste bedoelingen — soms bijgedragen tot het probleem. Hoe? Door overdreven beschermend te zijn en te proberen hun kind voor elke tegenslag te behoeden.

Een ouder moet een kind daarom helpen beseffen dat fouten maken bij het leven hoort en niet bepalend is voor wat zij waard is. „De rechtvaardige kan wel zevenmaal vallen,” zegt Spreuken 24:16, „en hij [of zij] zal stellig opstaan.” Een kind zal niet onder tegenslagen bezwijken als haar wordt geleerd dat mislukkingen normaal en van voorbijgaande aard zijn en overwonnen kunnen worden.

Een ouder moet ook aanvaarden en beseffen dat elk kind uniek is. Hoewel een christelijke ouder ernaar streeft een kind op te leiden in de „ernstige vermaning van Jehovah”, dient hij het toch de ruimte te laten zichzelf te zijn (Efeziërs 6:4). Probeer een kind niet in een door u bedachte vorm te kneden. Om een eetstoornis te overwinnen, moet een kind het gevoel hebben dat haar individualiteit wordt gerespecteerd en gewaardeerd.

Werk aan een open communicatie

In veel gezinnen met een kind of een huwelijkspartner die een eetstoornis heeft, is de communicatie gebrekkig. Mensen met een eetstoornis hebben er gewoonlijk moeite mee hun ware gevoelens te uiten als deze verschillen van die van een ouder of hun huwelijkspartner. Dat is vooral zo in een gezin waar de regel geldt: ’Heb je niets leuks te zeggen, zeg dan maar niets.’ Dus neemt de patiënte, om haar innerlijke frustratie te verdringen, haar toevlucht tot voedsel.

Matthew bijvoorbeeld was niet in staat zijn vrouw te helpen van haar dwangmatig te veel eten af te komen. „Iedere keer dat ze uit haar doen is, huilt ze en dan gaat ze eten”, klaagde hij. „Ze vertelt me nooit echt wat haar dwarszit.” Een raadgever deed de suggestie dat beiden per week een uur zouden reserveren voor een vertrouwelijk gesprek, waarin zij om beurten alle eventuele klachten uitten zonder dat de ander hem of haar in de rede viel. „Het was een openbaring”, zei Matthew. „Ik had er geen idee van dat Monica zo verdrietig was over zo veel dingen en dat ik zo geneigd was mezelf te rechtvaardigen. Ik dacht dat ik een goede luisteraar was, maar dat was ik in feite niet.”

Wees dus, om uw huwelijkspartner of uw kind te helpen, bereid te luisteren naar haar negatieve gevoelens en ongenoegens. Volgens de Schrift is het juist om naar „het klaaggeschrei van de geringe” te luisteren (Spreuken 21:13). Joe en Ann moesten deze les leren.

„Ik moest ermee ophouden voorbarige conclusies te trekken en mijn ergernis te tonen als Lee met mij van mening verschilde”, bekende Joe in verband met zijn dochter die anorexia had. Zijn vrouw, Ann, zei: „Luister naar wat het kind wil zeggen. Probeer niet haar jouw woorden in de mond te leggen. Luister naar hoe ze werkelijk over dingen denkt.”

Ann illustreerde dit als volgt: „Als Lee voorheen klaagde dat iemand haar gevoelens had gekwetst, zei ik tegen haar dat die persoon dat niet werkelijk zo bedoelde. Maar daardoor raakte ze nog meer van streek. Wanneer ze nu klaagt, zeg ik: ’Dat moet zeker pijnlijk zijn geweest. Ik begrijp waarom je je daardoor ellendig voelt.’ Ik probeer empathie te hebben in plaats van meteen haar zienswijze te veranderen.” Luister dus echt en ga er niet van uit dat u al weet welke bedoelingen of gevoelens de ander heeft.

Wanneer er open communicatie is, kan men tijdens emotionele stormen troost vinden en voelt men zich niet gedwongen zijn toevlucht te nemen tot ongezonde eetgewoonten. Dawn legde uit waarom zij nooit weer is vervallen tot dwangmatig te veel eten en boulimie: „Wanneer ik verdrietig ben, kan ik altijd met mijn man praten, omdat hij zo begrijpend is en me troost.”

Toon zelfopofferende liefde

Een bedroefde vader wiens dochter boulimie had en overleed aan een hartverlamming, gaf de volgende raad: „Geef je kinderen nog meer liefde dan je denkt dat voldoende is.” Ja, wees kwistig met uitingen van liefde. Help uw kind en uw echtgenote te beseffen dat uw liefde voor hen niet afhankelijk is van hun uiterlijk of prestaties. Het is echter niet gemakkelijk van iemand te houden die wordt beheerst door een eetstoornis. Daarom is de sleutel zelfopofferende liefde, die in de bijbel wordt beschreven als vriendelijk, geduldig en vergevensgezind. Het is een bereidheid de belangen van een ander voor die van uzelf te laten gaan. — 1 Korinthiërs 13:4-8.

Toen een echtpaar vernam dat hun dochter boulimie had, wisten zij er geen raad mee. „Het leek me dat als je niet echt zeker weet wat je moet doen, je het beste lief voor iemand kunt zijn”, merkte de vader op. „Ik realiseerde me dat ze een fijne meid was die een zeer ernstig persoonlijk probleem had. Lief zijn voor haar, betekende haar geruststellen en emotionele steun geven.”

Hij vroeg zijn dochter: „Vind je het goed als je moeder en ik je geregeld vragen hoe het met je probleem staat?” Zij uitte waardering voor deze vriendelijke bezorgdheid en dus informeerden haar ouders er van tijd tot tijd naar.

„Soms verstreken er een paar dagen, vervolgens een paar weken en daarna een paar maanden voordat ze een terugval had”, vertelde haar vader. „Maar wanneer ze toegaf dat ze weer was bezweken, probeerden we haar aan te moedigen en niet onze teleurstelling te laten blijken.” Haar moeder voegde eraan toe: „We hebben heel veel gepraat. Ik vertelde haar dat ze duidelijk vorderingen maakte. Ik zei: ’Geef het vooral niet op. Dit keer is het twee weken goed gegaan. Laten we eens kijken hoever je nu komt.’”

„Een van de redenen waarom we het abnormale eetgedrag van onze dochter niet hadden opgemerkt, was dat we zelden met elkaar de avondmaaltijd gebruikten”, merkte de vader op. „Daarom veranderde ik mijn werkschema om voor het avondeten thuis bij mijn gezin te zijn.” Door het zo te regelen dat zij samen konden eten, en ook door hun geduldige en liefdevolle aandacht, werd hun dochter geholpen volledig te herstellen.

Bij het streven om te doen wat het beste is voor de patiënte, is het belangrijk het nodige strenge onderricht te geven, wat een uiting van liefde is (Spreuken 13:24). Bescherm de patiënte niet tegen de consequenties van haar daden. Door haar het voedsel dat zij tijdens een eetaanval heeft gebruikt van haar eigen geld te laten terugbetalen, of van haar te verlangen dat zij de troep op het toilet door haar geforceerde braken zelf opruimt, kan zij leren dat zij verantwoordelijk is voor haar gedrag. Door erop te staan dat zij zich aan redelijke huisregels houdt, toont u uw vertrouwen in haar vermogen om haar leven in juiste banen te leiden. Dit kan het weinige zelfrespect dat mensen met een eetstoornis gewoonlijk hebben, versterken.

Het kan zijn dat een patiënte tekeergaat doordat zij met zichzelf in de knoop zit. Probeer in dat geval verder te kijken dan de uitbarsting. Tracht de oorzaak van de „wrevel” te vinden en aan te pakken (Job 6:2, 3). Het was een extra uitdaging voor Joe en Ann toen hun dochter met anorexia opstandig en grof tegen hen werd.

„We bleven proberen haar liefde te geven in plaats van haar gewoon op straat te zetten”, zei Ann. Haar man voegde eraan toe: „We bleven hulp zoeken voor haar en vertelden haar hoeveel we om haar gaven.” Het resultaat? Uiteindelijk drong het tot haar door dat haar ouders wel heel veel van haar moesten houden, en zij begon open en eerlijk met hen te praten.

Als de patiënte een kind is, staan de ouders, en vooral de moeder, onder enorme druk. Echtgenoten moeten hun vrouw daarom de noodzakelijke emotionele steun geven. Offer uw huwelijk niet op aan de ziekte van uw kind. Erken uw beperkingen.

In sommige gevallen kan het nodig zijn dat u hulp van buiten zoekt. Overweeg alle factoren die erbij betrokken zijn en bepaal welke soort hulp de beste zou zijn. Er zal vastberadenheid nodig zijn als de patiënte onwillig is. Laat haar weten dat u zo nodig zult ingrijpen ter bescherming van haar leven, maar vermijd het dingen te zeggen die u niet waar kunt maken.

Er zullen tijden zijn dat u zich machteloos voelt en de situatie hopeloos lijkt, maar vergeet nooit zulke problemen in gebed aan de God van liefde voor te leggen. Hij kan helpen! „We beseften dat het probleem ons vermogen te boven ging”, bekende Joe. „Het belangrijkste wat we leerden, was ons volledig op Jehovah God te verlaten. Hij heeft ons nooit in de steek gelaten.”

[Voetnoten]

[Kader op blz. 13]

ENKELE SYMPTOMEN VAN EEN EETSTOORNIS

◼ Voedselbeperking, door bijvoorbeeld een streng dieet of vasten

◼ Extreem gewichtsverlies of grote gewichtsschommelingen

◼ Eigenaardige eetrituelen, zoals het voedsel in heel kleine stukjes snijden

◼ Intense angst om dik te worden, ondanks een laag gewicht

◼ Geobsedeerd zijn door en voortdurend spreken over voedsel en/of gewicht, vaak gepaard gaand met fanatiek aan lichaamsbeweging doen

◼ Ophouden van de menstruatie

◼ Teruggetrokkenheid, tekenen van geheimzinnigheid, vooral veel tijd doorbrengen op het toilet

◼ Emotionele veranderingen, zoals depressiviteit en prikkelbaarheid

◼ Te veel eten bij kwaadheid, nervositeit of opgewondenheid

◼ Misbruik van diuretica, dieetpillen of laxeermiddelen

[Illustratie op blz. 15]

Met empathie luisteren is uitermate belangrijk