De strijd kan gewonnen worden!

Als u Lee voor het eerst ontmoet — een welbespraakte, hartelijke en iets te zware jonge vrouw — is het moeilijk te geloven dat zij vijf jaar geleden bijna aan anorexia gestorven is. Maar als u met haar begint te praten, raakt u diep onder de indruk van de mentale — soms heel moeilijke — veranderingen die zij heeft moeten aanbrengen om deze dodelijke eetstoornis te verslaan. „Het was niet alleen een gevecht met voedsel”, legt zij uit.

Daar eetstoornissen het gevolg zijn van onderliggende emotionele problemen, wordt de strijd om ze de baas te worden in de geest gestreden. Proberen een andere waardebepaling te ontwikkelen, is een van de eerste stappen tot herstel. Wij hebben allemaal bepaalde vaste waarden, dingen die wij belangrijk vinden. Die bepalen onze kijk op onszelf en schrijven ons voor hoe op vervelende problemen te reageren. Mensen met eetstoornissen moeten hun waardebepaling veranderen, wat betekent dat zij een andere geesteshouding moeten aankweken.

„U moet andere mensen worden met een nieuwe gezindheid”, spoort de bijbel aan. „Dan kunt u uitmaken wat God wil, wat goed is en volmaakt en wat hij graag heeft” (Romeinen 12:2, Groot Nieuws Bijbel). Ja, onze instelling moet gevormd worden door Gods zienswijze, door wat hij graag heeft. Onze Maker kent ons door en door. Hij weet zeker wat ons blijvend geluk zal brengen. Wat vindt hij precies belangrijk?

Richt u op ware schoonheid

God hecht waarde aan ons innerlijk. „De verborgen persoon van het hart”, versierd met een stille en zachtaardige geest, ’is van grote waarde in de ogen van God’ (1 Petrus 3:4). Toch leven wij in een wereld waarin vrouwen over het algemeen naar hun uiterlijk worden beoordeeld. Maar wat een dwaasheid diezelfde maatstaf aan te leggen, want als de huidige ’slank is in’-mentaliteit nu eens verandert? Honderd jaar geleden was molligheid chic in de Verenigde Staten. In 1890 spoorde een advertentie nog aan: „Vertel de dames met alle verschuldigde eerbied mollig te worden met . . . ’Fat-Ten-U’-levensmiddelen, die GEGARANDEERD de Magere Mollig en Aantrekkelijk maken.”

„Ik had anderen altijd beoordeeld naar hun uiterlijk”, bekende Lee, die daarna wat veranderingen in haar houding aanbracht. „Maar nu leerde ik christelijke kwaliteiten bij anderen en bij mezelf naar waarde te schatten. Ik probeer nu sympathieke hoedanigheden aan te kweken. Ik besef wat oppervlakkig het is, mezelf en anderen naar het uiterlijk te beoordelen.”

Het valt niet mee de juiste instelling tegenover het uiterlijk te behouden. Misschien is het nodig voortdurende omgang te vermijden met personen voor wie hun gewicht een obsessie is of die het altijd over het uiterlijk van mensen hebben. „Het is een voortdurende strijd om tegen de maatschappelijke druk in te gaan en de juiste instelling te bewaren”, geeft Lynn toe, die met succes van boulimie genezen is. „Ik had die juiste houding niet automatisch, maar ik moest mijzelf dwingen tot een juiste denkwijze.” Deze verandering in denkwijze is ook van invloed op het soort dingen waaraan wij ons zelfrespect ontlenen.

Wijs „ijdele glorie” af

Veel mensen met eetstoornissen bouwen aan hun gevoel van eigenwaarde door te streven naar volmaaktheid of door hun hongergevoel totaal te beheersen. De egocentrische lof die zij zichzelf toezwaaien is in werkelijkheid ijdel of leeg. Gods Woord zegt ons dat wij niets moeten doen ’uit egotisme, maar met ootmoedigheid des geestes de anderen superieur aan onszelf moeten achten’ (Filippenzen 2:3). Het oorspronkelijke Griekse woord voor „egotisme” betekent letterlijk „ijdele glorie” of lof die niets te betekenen heeft. Personen die dingen uit egotisme doen, trachten dus de aandacht op zichzelf te vestigen om redenen zonder enige echte of blijvende waarde. Zij gaan prat op dingen die ijdel zijn.

Lee vertelde bijvoorbeeld: „Ik had het idee dat ik iets bijzonders was omdat niemand mij tot eten kon bewegen.” Toch bekende zij: „Ik dacht dat als ik maar slanker was, ik meer met mezelf ingenomen zou zijn. Maar toen ik nog meer afviel, had ik nog een hekel aan mezelf.”

Vervolgens onthulde Lee wat een belangrijk keerpunt in haar herstel was. „Ik besefte”, vertelde zij, „dat ik voor God net een nietige druppel in een emmer was, dus waarom moest ik dan zo nodig de geweldigste zijn? Je hoeft niet de beste te zijn. Het is prima als anderen je in bepaalde dingen de baas zijn.”

Ja, Lee leerde ’anderen superieur aan zichzelf te achten’. Anderen hebben inderdaad bepaalde bekwaamheden en kwaliteiten die superieur zijn aan de onze, net zoals wij in bepaalde dingen kunnen uitblinken. Toch wil dat niet zeggen dat anderen wezenlijk waardevoller zijn dan wij of dat wij waardevoller zijn dan zij.

Daar het de vurige wens van personen met eetstoornissen is, met zichzelf ingenomen te zijn, moeten zij zich richten op wat waar zelfrespect geeft. „In plaats van op mijn uiterlijk te vertrouwen om geprezen te worden,” bekende Melissa, een herstelde boulimiepatiënt, „ontdekte ik dat het aanvaarden van Gods waarden en het respecteren van zijn zienswijze mij een groter gevoel van eigenwaarde heeft gegeven.” Ja, het is precies zoals de bijbel zegt: „Charme kan bedrieglijk zijn en schoonheid ijdel; maar de vrouw die Jehovah vreest, die verwerft zich [ware, geen ijdele] lof.” — Spreuken 31:30.

Vriendschap met God

De juiste ’vrees voor Jehovah’ is geen ziekelijke angst door God gestraft te worden, maar is de vrees God te mishagen omdat hij onze Vriend is geworden. „Gelukkig is de man die Jehovah vreest, in wiens geboden hij zeer veel behagen heeft gevonden”, verklaart Psalm 112:1. Als Gods vriend kan men er behagen in scheppen Zijn wetten te gehoorzamen. Dat geeft een sterke motivatie. Maar hoe beziet God de kwestie van eetstoornissen?

Gods Woord zegt ons goed te zijn voor ons lichaam, een kostbaar geschenk van God (Romeinen 12:1). De apostel Paulus rangschikte ’allerlei onreinheid en hebzucht’ onder de dingen die God mishagen en merkte op dat er ’dingen zijn die in het geheim door ongelovigen worden gedaan die te schandelijk zijn om te vertellen’. Tot die dingen behoorde vermoedelijk ook de gewoonte van sommige Romeinse brassers om tijdens een feestmaal hun maag te legen door opzettelijk te braken en dan terug te gaan om gulzig verder te eten (Efeziërs 5:3, 5, 12). De apostel schreef: „Ik zal mij door niets onder autoriteit laten brengen” (1 Korinthiërs 6:12). Willen wij Gods gunst genieten, dan kunnen wij ons leven dus niet door voedsel en dieet houden laten beheersen.

Daar er verscheidene soorten eetstoornissen zijn en men er in uiteenlopende mate aan kan lijden, zal de ernst van iemands gedrag misschien variëren in Gods ogen. Niettemin zal de wens een vriend van God te zijn, iemand ertoe bewegen eetstoornissen te overwinnen. „De voornaamste factor bij mijn herstel”, zo zegt Ann, „was het besef dat deze gewoonte niet te verenigen was met het behagen van God.” Maar als de strijd nu eens niet zo voorspoedig verloopt, als er inzinkingen optreden?

„Het schuldgevoel dat de boulimie mij gaf, is onbeschrijflijk”, bekende Melissa. „De dagen en nachten dat er niemand bij me was, huilde ik aan één stuk door en smeekte God om zijn hulp en vergeving.” Wat een troost te weten dat God ’rijkelijk zal vergeven’ en ’barmhartigheid toont jegens hen die hem vrezen’ (Jesaja 55:7; Psalm 103:13). Ook al zou ons hart ons veroordelen, „God is groter dan ons hart en weet alle dingen” (1 Johannes 3:20). Hij ziet meer dan onze zwakheden. Hij weet wat een geweldige moeite wij doen om met de gewoonte te breken en wat een vorderingen wij maken.

Word het nooit moe u in alle oprechtheid tot God te wenden om zijn vergeving te zoeken, ongeacht hoe vaak u hem in verband met dezelfde zwakheid moet benaderen. Als u oprecht bent, zal hij u een gereinigd geweten geven vanwege zijn onverdiende goedheid (Romeinen 7:21-25). „Al die tijd”, bevestigde Melissa, „was God een ware en betrouwbare Vriend die mijn gebeden verhoorde.” Niet opgeven is een sleutel tot het winnen van de strijd!

Hoe met pijnlijke emoties om te gaan

Om de strijd te winnen, moet geleerd worden met negatieve gevoelens om te gaan in plaats van zich over te geven aan eten als tranquillizer. Vaak is het om opgebeurd te worden nodig, iemand over die gevoelens te vertellen. Zo leidde het geplaag met haar gewicht door Mary’s vader tot haar boulimie. „Het was feitelijk mijn eigen schuld omdat ik niemand vertelde hoe erg ik me zijn geplaag aantrok”, verklaarde Mary. „Ik ging gewoon naar mijn kamer en huilde.”

Het uiten van zulke gevoelens is echter niet gemakkelijk voor iemand voor wie het behagen van anderen een obsessie is. Niettemin wordt in het boek Bulimia: A Systems Approach to Treatment gezegd: „Het herkennen van gevoelens van woede en te leren ze op een veilige en gepaste manier te uiten, zijn voorname punten bij het herstellen van boulimie.” Wat passend is de bijbelse raad: „Weest toornig en zondigt toch niet; laat de zon niet ondergaan terwijl gij in een geërgerde stemming verkeert”! (Efeziërs 4:26) Als iemand u kwaad maakt of als u zich gedwongen voelt ja te zeggen terwijl u in werkelijkheid nee wilt zeggen, vraag u dan af: ’Hoe kan ik eerlijk voor mijn mening uitkomen zonder vinnig te worden?’

Bedenk ook dat de bijbel de rol van een vrouw niet beschrijft als eenvoudig een behaagster van mensen. Getrouwe godvruchtige vrouwen kwamen soms, hoewel zij onderdanig waren aan hun man, op de juiste manier openlijk voor hun gevoelens uit. Zij toonden initiatief en durfden dingen te ondernemen die niet altijd gemakkelijk waren (Spreuken 31:16-18, 29). Natuurlijk is er kans op mislukking bij het ondernemen van iets nieuws. Mensen met eetstoornissen zijn vaak doodsbang fouten te maken en dom te lijken. Maar iedereen maakt fouten! „Want de rechtvaardige kan wel zevenmaal vallen, en hij zal stellig opstaan”, zegt Spreuken 24:16. Leren profijt te trekken van fouten en mislukkingen is van essentieel belang om van eetstoornissen te herstellen en ze te voorkomen.

Soms zijn pijnlijke emoties te wijten aan gebeurtenissen uit het verleden. Hoewel de herinnering aan die ervaringen nog pijnlijk kan zijn, is het goed ernaar te streven ’u opmerkzaam te betonen ten opzichte van Jehovah’s daden van liefderijke goedheid’ (Psalm 107:43). Er zijn beslist wel goede periodes geweest waarin u bewijzen van Gods goedheid en liefde kon zien. Probeer u daarop te concentreren. Ook al bent u verschrikkelijk behandeld, dan wil dat nog niet zeggen dat u die behandeling verdiende of dat uw waarde als mens daardoor wordt bepaald.

Vraag om hulp!

Iemand die probeert een eetstoornis te overwinnen, moet iemand van wie hij of zij op aan kan in vertrouwen nemen. Probeer niet het alleen te redden. Lynn vertelt wat een belangrijk keerpunt in haar herstel was: „Op een avond nam ik mijn moeder mee naar mijn kamer. Na tien minuten gehuild te hebben, gooide ik het er ten slotte uit dat ik boulimie had.” Zij voegt eraan toe: „Mijn ouders hadden heel veel begrip. Ma hielp me geduld te hebben en niet te verwachten dat het van de ene dag op de andere over zou zijn. Pa gaf praktische suggesties en bad met me. Als ik geen open kaart had gespeeld, zou ik het zonder al die hulp hebben moeten stellen.”a

De steun van anderen is vaak onmisbaar voor een algeheel herstel. Vermijd het u af te zonderen, vooral als u zich kwetsbaar voelt (Spreuken 18:1). Als Lynn van streek raakt, kruipt zij niet meer in haar schulp. Zij zegt over haar herstel: „Ma en ik gingen dan een wandeling maken en praatten over het probleem dat mij dwarszat. In plaats van weer tot boulimie te vervallen, deed ik iets, een vriendin opbellen bijvoorbeeld, in plaats van me af te zonderen.”

In de gemeenten van Jehovah’s Getuigen bevinden zich personen die sommigen hebben geholpen die trachtten over een eetstoornis heen te komen. „Ik kon mezelf niet meer helpen”, bekende Ann, die een dieptepunt had bereikt in haar strijd tegen boulimie. „Dus stortte ik mijn hart uit en biechtte het probleem op dat ik tien jaar geheim had gehouden.” Christelijke vrienden waren een grote steun voor haar. „Mijn trots had mij ervan weerhouden hulp te zoeken en dat kostte me bijna het leven. De opluchting was niet te beschrijven. Met de hulp van mijn vrienden ben ik volledig hersteld.”

In sommige gevallen is er hulp nodig van deskundigen die gespecialiseerd zijn in het behandelen van eetstoornissen. Gewoonlijk is een medische checkup de eerste stap. De beschikbare hulp kan zich uitstrekken tot verschillende vormen van gesprekstherapie, raad in verband met de voeding en misschien het gebruik van medicijnen. In extreme gevallen kan opname in een ziekenhuis nodig zijn. Een arts of ziekenhuis zal waarschijnlijk wel zulke specialisten in uw omgeving kennen.

Redelijkheid en hoop

„De dokter verzekerde me dat als ik gewoon uitgebalanceerde maaltijden gebruikte, mijn stofwisseling weer normaal zou worden en ik niet dik zou worden”, vertelde Lynn. „En dat is ook precies zo gebeurd.” Wat wijs is derhalve de bijbelse raad: „Laat uw redelijkheid aan alle mensen bekend worden.” — Filippenzen 4:5.

Een teveel aan gewicht kan met succes bestreden worden door consequent de hoeveelheid vet en geraffineerd voedsel, zoals suiker en witte bloem, te verminderen en meer fruit, groenten en volle granen te gaan eten. Ook een mate van lichaamsbeweging is belangrijk.b Vanwege erfelijkheid, leeftijd en andere factoren zijn sommige mensen echter zwaarder dan de mode voorschrijft.

Lisa, die een lange strijd met diëten en boulimie heeft gewonnen, kwam tot een verstandige conclusie: „Ik vind niet dat de overwinning zit in afslanken. Ik denk dat de overwinning zit in het bereiken van matigheid in alle dingen, ook als dat betekent meer te wegen dan deze wereld als modieus voorschrijft.” Maar als iemand een redelijke kijk op het uiterlijk ontwikkelt, kan het zijn dat hij of zij ernaar gaat streven af te vallen, niet alleen ter wille van het uiterlijk, maar om de gezondheidsrisico’s te voorkomen waarmee zwaarlijvigheid gepaard gaat.

In plaats van constant te proberen af te vallen om een kleinere maat te kunnen dragen, kan iemand kleding dragen die flatteert en ook prettig zit. Probeer bezig te blijven met heilzame activiteiten in plaats van dagelijks op de weegschaal te gaan staan en uw maten te nemen. Vecht u tegen boulimie, zorg er dan voor dat u al het extra voedsel wegdoet dat u gehamsterd hebt en dat er als u voedsel gaat kopen iemand meegaat. Streef ernaar samen met anderen te eten. Doe uw best een redelijk schema aan te houden en gun u de nodige tijd voor ontspannende activiteiten.

Zorg bovenal voor een doel in uw leven. Concentreer u intens op de bijbelse hoop op een komende nieuwe wereld van rechtvaardigheid. God zal de aarde spoedig ontdoen van de vele frustraties die tot eetstoornissen leiden en voor altijd een eind maken aan deze 20ste-eeuwse plaag. — 2 Petrus 3:13.

Maar wat kan een ouder of een huwelijkspartner doen om iemand in het gezin te helpen die aan een eetstoornis lijdt? Dat zal in een komende uitgave van Ontwaakt! worden besproken.

[Voetnoten]

[Illustraties op blz. 10]

Leer de wereldse propaganda af te wijzen dat uw waarde wordt bepaald door uw uiterlijk