Maak eens kennis met een vurig type

Door Ontwaakt!-correspondent in Italië

IK denk wel eens dat ik echt een ongewoon type ben — dun, droog en zo lichtgeraakt dat de vonken eraf vliegen. Ik ben zo’n heethoofd dat ik in een mum van tijd in vuur en vlam sta. Anderen weten dat en doen er hun voordeel mee. Mijn neiging om verhit te raken, hoort echter bij mijn aard. Het is zelfs zo dat mensen nogal eens geïrriteerd zijn als ik niet ontvlam. Maar daar hebben zij dan ook wel reden toe — ik ben namelijk een lucifer.

Is het niet zo dat u mij soms als iets vanzelfsprekends beschouwt en pas echt op me let als ik niet ontvlam of als het lucifersdoosje leeg is? Ik zou u echter wel eens willen zien proberen vuur te maken zoals dat in oude tijden gebeurde, door twee stokjes tegen elkaar te wrijven om een hoop droge bladeren aan te steken, of door met een vuursteen tegen ijzer te slaan, met het risico dat u uw vingers bezeert! In beide gevallen zou u de nederige lucifer dankbaar zijn.

De uitvinding van de lucifer

In mijn familiegeschiedenis wemelt het van de experimenten om een praktische manier te vinden voor het ontsteken van een vuur. Reeds in de 17de eeuw, nadat de Duitse alchemist Hennig Brand de fosfor had ontdekt, dacht men aan de mogelijkheid iets uit te vinden dat het gemakkelijk zou maken een vuur aan te steken. Het heeft langer geduurd dan de geleerden verwachtten.

In het begin van de 19de eeuw vond de Fransman Jean Chancel een ontvlambare pasta uit die bestond uit kaliumchloraat, suiker en Arabische gom. Om die tot ontbranding te brengen, werd er een kleine hoeveelheid aangebracht op het uiteinde van een stokje dat gedrenkt was in zwavel, waarna het in aanraking werd gebracht met asbest gedrenkt in zwavelzuur. Dat was nu niet bepaald iets om op zak te hebben!

Waarschijnlijk heeft John Walker, een Engelse apotheker, in 1826 de eerste aanstrijklucifer uitgevonden. Vanwaar eigenlijk die naam „lucifer”? Het is de Latijnse vertaling van het Griekse woord voor „lichtbrenger” — fosforos! En datzelfde Griekse woord wordt gebruikt voor „lichtdrager” of „dagster” in 2 Petrus 1:19! Ja, in sommige talen, in het Spaans en Portugees bijvoorbeeld, word ik nog steeds fósforo genoemd!

Rond de tijd dat Walker zijn lucifer uitvond, verschenen er „prometheans” (naar Prometheus uit de Griekse mythologie, een Titan die vuur van de Olympus stal en het aan de mens gaf) op het toneel. Ze lagen tussen Chancels uitvinding en de hedendaagse lucifer in. Kaliumchloraat, suiker en gom werden vermengd en in een rolletje dun papier gewikkeld. Aan het ene uiteinde zat een klein glazen bolletje gevuld met zwavelzuur. Als het bolletje werd gebroken, kwam de ontvlambare pasta met het zuur in aanraking, zodat ze tot ontbranding gebracht werd. Op zijn reizen met de Beagle door Zuid-Amerika veroorzaakte Charles Darwin een hele opschudding in Uruguay door het glazen bolletje van een „promethean” stuk te bijten en zo een ontbranding teweeg te brengen. De ontbranding kwam daarbij dus niet tot stand door aanstrijken maar door een chemische reactie.

Omstreeks dezelfde tijd stelde een Italiaanse scheikundige, Domenico Ghigliano, ook belang in mijn familie. Na verscheidene experimenten maakte hij een ontvlambare pasta op basis van antimoonsulfide en andere elementen die na droging harde koppen vormde op het uiteinde van kleine stokjes. Als daarmee over een ruw oppervlak werd gestreken, ontbrandde de pasta onmiddellijk.

Het kaliumchloraat en de witte fosfor, die ondertussen de voornaamste bestanddelen van de pasta waren geworden, waren allebei gevaarlijk en giftig. Uiteindelijk werden ze vervangen door looddioxide (of menie samen met mangaandioxide) en door rode fosfor. Daarmee waren ook de moeilijkheden bij fabricage en gebruik gedeeltelijk opgelost.

Van boomstam tot lucifer

Waar word ik tegenwoordig van gemaakt? Mijn korte, slanke, droge lichaam kan gemaakt zijn van vure-, grene- of wit populierehout. Mijn kop bestaat in hoofdzaak uit fosforsulfide, chloraat, ijzer- of zinkoxide, glaspoeder en rubber of gom.

Natuurlijk zijn wij lucifers een zeer gevarieerde familie, en de doosjes waarin wij zitten in nog sterkere mate. Ik ben de gewone keukenlucifer, maar er is ook een cerino of waslucifer (een typisch Italiaans produkt waarbij het stokje vervangen is door een stukje in paraffine gedrenkt, opgerold papier). Dan is er nog de Zweedse of veiligheidslucifer (gemaakt zonder fosfor in zijn kop en zo geraffineerd dat hij alleen op het fosforstripje van zijn doosje aangestreken kan worden).

Bij onze produktie doorlopen wij, simpel gezegd, drie fases: Allereerst het maken van mijn lichaam, het lucifershoutje; dan het mengen van de ontvlambare pasta; en als laatste het verenigen van de twee elementen.

Voor de eerste fase worden boomstammen ontdaan van hun schors en verwerkt tot miljoenen dunne lucifershoutjes met een vierkante of rechthoekige dwarsdoorsnede. Voor het maken van de waslucifers daarentegen wordt een lange dunne reep opgerold, in paraffine gedrenkt papier uitgerekt via een matrijs, om vervolgens door een cutter in stukjes van 2,5 cm verdeeld te worden.

De pasta wordt van verschillende chemicaliën gemaakt en de koppen kunnen van lucifersoort tot lucifersoort verschillen. De laatste fase is de vereniging van de twee delen. Wij stokjes worden met de kop naar beneden in een metalen ’mat’ gezet, waarna er over onze koppen wordt gestreken met een met pasta bedekte roller. Dan mogen wij drogen en ten slotte worden wij in doosjes gedaan. Het ruwe oppervlak waarop u ons aanstrijkt, is een laagje gom vermengd met glaspoeder dat op de zijkant van het lucifersdoosje wordt aangebracht. Er is een tijd geweest dat het hele produktieproces met de hand plaatsvond; nu is het natuurlijk gemechaniseerd. Wij worden met miljoenen tegelijk geproduceerd.

Even een waarschuwend woord — laat ons niet binnen het bereik van kinderen liggen. Kinderen zijn erg nieuwsgierig en doen graag volwassenen na. Voor u het weet schuren zij mijn kop langs de zijkant van het doosje en — denk aan mijn vurige aard! — een klein vlammetje kan een groot vuur veroorzaken. Wees dus alstublieft voorzichtig met me!