Wegwerpartikelen — Hoe komen we ervan af?!
MEN kan natuurlijk de ogen sluiten voor de afvalcrisis en wat ertoe bijdraagt, maar dan moet men niet willen zien wat de gewoonten van deze wegwerpmaatschappij zijn. Vindt u bijvoorbeeld dat papieren handdoeken in de keuken een verkieslijk alternatief zijn voor gewone handdoeken? Gebruikt u bij het eten liever papieren dan linnen servetten? Als u kleine kinderen hebt die nog luiers dragen, gebruikt u dan wegwerpluiers in plaats van katoenen luiers? Hebt u gemerkt dat wegwerpscheermesjes en -camera’s gewoon te handig zijn om ze niet te kopen? Er zijn thans maar weinig jonge mensen die ooit met een vulpen hebben geschreven; ballpoints, sommige helemaal wegwerpartikel en andere met een wegwerpvulling, hebben al lang hun plaats ingenomen. Firma’s bestellen ballpoints bij duizenden tegelijk. Adverteerders geven er miljoenen van weg.
De koffie uit de automaat, een milkshake, een hamburger bij een snelbuffet — u krijgt ze al lang niet meer in papieren bekertjes en op papieren bordjes. Die zijn verdrongen door polystyreen artikelen. Er zijn plastic messen, vorken en lepels, die allemaal na één keer gebruikt te zijn in de afvalbak worden gegooid. Het aantal wegwerpartikelen en de verscheidenheid ervan zijn eindeloos. „Wij zijn een wegwerpmaatschappij geweest”, zei de directeur van de afdeling Vast Afval van de staat New York. „Er zit niets anders op dan onze gewoonten te veranderen.”
Wat valt er te zeggen van melkflessen van plastic in plaats van glas; schoenen van plastic in plaats van leer en rubber; regenjassen van plastic in plaats van waterafstotende natuurlijke vezels? Sommige lezers zullen zich afvragen hoe de wereld heeft kunnen functioneren vóór het tijdperk van de plastics. Let ook eens op al die rijen produkten in extra grote pakken en bakken die u toeschreeuwen vanaf de planken van supermarkten en andere plaatsen waar verpakte goederen worden verkocht. Het tijdperk van de computers — die miljarden vellen papier uitspuwen — draagt dan nog zijn deel bij aan wat toch al een enorme papierberg is.
Met hoeveel ongemak zijn wij bereid genoegen te nemen om dit groeiende afvalprobleem terug te dringen? Hoewel alleen al de Amerikanen op een doorsneedag naar schatting 4,3 miljoen wegwerppennen en 5,4 miljoen wegwerpscheermesjes in hun vuilnisbak gooien, is het onwaarschijnlijk dat deze maatschappij een stap van een halve eeuw terug zal doen, naar de tijd dat er nog geen plastics en technisch knappe wegwerpartikelen waren, ook al is de prijs die wij voor deze gemakken betalen duizelingwekkend.
Hetzelfde geldt voor wegwerpluiers. „Meer dan 16 miljard luiers, met ruwweg 2,8 miljoen ton ontlasting en urine, worden elk jaar op een snel slinkend aantal stortplaatsen overal in het land gedumpt”, berichtte The New York Times. Een totaal van meer dan 4.275.000 ton weggegooide luiers zou ons toch de ogen moeten openen. „Het is een perfect voorbeeld”, zei een vast-afvaldeskundige uit Washington, „van het gebruik van een wegwerpartikel dat meer kost dan een meermalen te gebruiken produkt, gevaarlijker is voor het milieu en onvervangbare grondstoffen verbruikt.” Zijn ouders bereid genoegen te nemen met de ongemakken van het zelf wassen van babyluiers of de was de deur uit te doen? Voor velen is een wereld zonder wegwerpluiers ondenkbaar.
Wegwerpluiers zijn voor milieuactivisten een symbool geworden van het hele afvalprobleem. „Nog erger is,” schrijft U.S.News & World Report, „dat elke plastic luier die gemaakt is sinds ze in 1961 op de markt zijn verschenen, er nog is; het kost ongeveer 500 jaar voordat ze afgebroken zijn.”
Milieudeskundigen en regeringsautoriteiten zeggen echter dat wij onze gewoonten moeten veranderen of anders levend begraven zullen worden onder ons eigen afval. Moderne wegwerpartikelen mogen een zegen zijn voor de consument, ze zijn een vloek voor de vuilstortplaatsen op aarde. Afgedankte plastics is een oneindig leven beschoren. In strijd met wat altijd wordt gedacht, wordt de 160 miljoen kilo papier die dagelijks door Amerikanen wordt weggegooid en het onbekende aantal tonnen dat wereldwijd wordt gedumpt, niet afgebroken en verdwijnt het niet, ook al ligt het jarenlang onder tonnen afval. Kranten die werden opgegraven na ruim 35 jaar op stortplaatsen begraven te hebben gelegen, waren nog net zo leesbaar als op de dag dat ze waren uitgegeven.
Het recycling-probleem
Er is wel eens geschreven dat er slechts vier manieren zijn om afval te verwerken: „Begraven, verbranding, recycling — of er om te beginnen voor zorgen dat er niet zo veel afval komt.” Begraven afval op stortplaatsen is niet alleen een doorn in het oog voor degenen die er in de buurt moeten wonen, maar het kan ook nog gevaar voor de gezondheid opleveren. Als afval op stortplaatsen verteert, ontstaat er een kleurloos, reukloos, brandbaar gas dat methaan wordt genoemd. Als er niets aan wordt gedaan, kan het methaan zich ondergronds verplaatsen, weg van de stortplaats, de vegetatie doden, nabijgelegen gebouwen binnensijpelen en bij ontbranding exploderen. In enkele gevallen zijn daarbij mensen om het leven gekomen. Ondergrondse waterreservoirs ofwel aquifers worden bedreigd als gevaarlijke chemicaliën door de aarde sijpelen en de watervoorraden van de mens verontreinigen.
Het probleem met het hergebruik of de recycling van in het bijzonder kranten, is het enorme overschot. „De hoeveelheden oude kranten hebben een absoluut record bereikt”, zei een woordvoerder van het Amerikaanse Papierinstituut. „De papiermolens en papierhandelaars hebben in hun pakhuizen ruim een miljoen ton kranten liggen, wat een derde van de jaarproduktie vertegenwoordigt. Er komt een punt dat de pakhuisruimte volkomen bezet zal zijn.” Het gevolg van deze papierberg is, dat veel steden die een jaar geleden nog ƒ 80 per ton voor hun papier kregen, aannemers nu ƒ 50 per ton betalen om het weg te halen — om verbrand of op stortplaatsen gedumpt te worden.
Hoe staat het met de plastics? „De plasticindustrie haast zich om het hergebruik te steunen, grotendeels uit vrees dat haar alom aanwezige produkten anders verboden zullen worden”, schreef U.S.News & World Report. Plastic flessen bijvoorbeeld kunnen tot vezels worden verwerkt voor het maken van polyestertapijten, voeringen voor parka’s en een hele reeks andere dingen. De industrie doet er echter goed aan zich om haar markt te bekommeren. Hier en daar zijn reeds wetten aangenomen waarbij het gebruik en de verkoop van alle artikelen van polystyreen en PVC (polyvinylchloride) in eetgelegenheden verboden is. Het verbod omvat plastic draagtassen, polystyreen bekertjes en vleeswarenschaaltjes en de polystyreen bakjes waarin hamburgers zitten.
Geschat wordt dat meer dan 75 procent van het vaste afval uit de steden in de Verenigde Staten hergebruikt kan worden. Door de onverschilligheid van het publiek en het tekortschieten van de technologie wordt dit potentieel nu echter niet bereikt. „Er is voor het hergebruik een heel gevaarlijke periode aangebroken”, zei een deskundige. „Omdat er op dit gebied zo weinig gebeurt, zal het heel wat regeringen moeite kosten zonder kleerscheuren door deze periode heen te komen.”
Sommige autoriteiten zeggen dat het verbranden van het afval in reusachtige gemeentelijke verbrandingsovens de oplossing is. Maar ook dat brengt problemen met zich mee. Milieudeskundigen waarschuwen dat er bij het verbranden van plastics en andere troep, giftige chemicaliën, waaronder dioxine, in de lucht komen. „Een verbrandingsoven zou je gewoon als een dioxinefabriek kunnen zien”, zei een bekend milieudeskundige. „De verbrandingsovens produceren ook tonnen as, die vaak vervuild zijn met lood en cadmium”, berichtte Newsweek. Als er ergens plannen worden ingediend voor de installatie van een verbrandingsoven, laten de omwonenden luide protesten horen. Niemand wil ze in zijn buurt. Ze worden als een gevaarlijke bedreiging voor de gezondheid en het milieu gezien. En dus escaleert de afvalcrisis steeds meer. Heeft iemand er een oplossing voor?