Jonge mensen vragen . . .

Waarom voel ik me zo onzeker?

„Als ik in gezelschap ben, maak ik me altijd zorgen over mijn uiterlijk, wat ik zeg, hoe ik me gedraag en wat de ander van me denkt. Ik voel me voortdurend onzeker.” — De zeventienjarige Angelica.

WEERHOUDT faalangst je van dingen die je echt graag zou doen? Ben je jaloers op de successen van anderen? Tob je erg over wat anderen van je denken? Voel je je niet op je gemak als je met nieuwe mensen kennis moet maken? Heb je het niet meer als je bekritiseerd wordt? Dan heb jij misschien ook last van die ellendige onzekerheid. Hoe ontstaan die gevoelens eigenlijk? Hoe kun je ze overwinnen?

Jong en kwetsbaar

Besef allereerst dat gevoelens van onzekerheid heel algemeen zijn. Wij worden allemaal onvolmaakt geboren en hebben dus van tijd tot tijd het gevoel te kort te schieten of zelfs nietswaardig te zijn (Jakobus 3:2; vergelijk Romeinen 7:21-24). Daar komt nog bij dat je jong en onervaren bent. Het is alleen maar natuurlijk dat je je in ongewone omstandigheden of als je wordt gevraagd iets te doen wat volkomen nieuw voor je is, niet op je gemak voelt.

De bijbel vertelt ons bijvoorbeeld over de jongeman Jeremia, die werd aangesteld om Gods profeet te zijn. Hoewel Jeremia waarschijnlijk al een eind in de twintig was, voelde hij zich onzeker of hij wel in staat was zich van deze toewijzing te kwijten en hij excuseerde zich door te zeggen: „Ik ben nog maar een jongen” (Jeremia 1:6). Klaarblijkelijk voelde de jongeman Timótheüs zich ook onbekwaam. De apostel Paulus moest hem openhartige raad geven om hem te helpen zijn onzekerheden te overwinnen. — 1 Timótheüs 4:11-16; 2 Timótheüs 1:6, 7.

Het boek Talking With Your Teenager zegt dat jongeren „bijna per definitie uiterst kwetsbaar zijn. . . . Zij maken zich bezorgd over hoe zij er uitzien, wat zij gezegd hebben, of zij populair zijn, of sympathiek. . . . Zij zijn verlegen en snel van hun stuk gebracht of gekwetst.” Zij hebben vaak „een heel wankel gevoel van eigenwaarde”. Hoe komt dat?

Onder meer doordat jongeren zich midden in een periode van snelle lichamelijke groei en veranderingen bevinden. Dr. Betty B. Youngs merkt op dat „deze veranderingen, waarover [een jongere] geen controle heeft, ingrijpend, veeleisend en angstaanjagend zijn . . . [Een] tiener ziet niet het licht aan het einde van de tunnel en heeft geen idee wat er nu weer op hem afkomt. Het spreekt vanzelf dat deze machteloosheid onzekerheid en stress veroorzaakt.”

De invloed van vrienden en familie

Een andere factor is de situatie bij je thuis. Het is ideaal als het gezin als een bron van geestelijke leiding en emotionele steun fungeert (Efeziërs 6:1-4). De bijbel geeft ouders zelfs het gebod: „Gij vaders, tergt uw kinderen niet, zodat zij niet moedeloos worden.” — Kolossenzen 3:21.

Helaas tergen sommige ouders hun kinderen wel door hen te overstelpen met kritiek en de o zo nodige prijzende woorden en uitingen van genegenheid achterwege te laten. De psychologe Eleanor S. Field legt uit: „De kritiek van ouders kan vaak tot diepgewortelde onzekerheid leiden. . . . En als je als tiener nog steeds [negatieve] signalen ontvangt, zal dat je gevoelens van onzekerheid alleen maar versterken.”

De jongeren met wie je omgaat, kunnen je zelfvertrouwen ook ondermijnen door je constant te plagen of steeds kritiek te hebben op je uiterlijk of gedrag. Je bent vooral het mikpunt van zulke kritiek als je je aan Jezus’ gebod houdt „geen deel van de wereld” te zijn (Johannes 17:16). „Het is frustrerend!”, legde de vijftienjarige Andrew uit. „Je probeert erbij te horen, maar je probeert ook er niet bij te horen. Je wilt geen uitgestotene zijn, maar je probeert ook je aan bijbelse beginselen te houden.” Een vijftienjarig meisje voegde daaraan toe: „Het valt niet mee, omdat je niet wilt dat andere jongeren zeggen dat je een rare bent. We willen allemaal aardig gevonden worden.” Het bewaren van het juiste evenwicht kan een ware worsteling zijn. Je kunt je er onzeker door voelen.

Soms hebben jongeren hun gevoelens van onzekerheid echter aan zichzelf te wijten. „Als ik in gezelschap van andere mensen ben,” bekende een zeventienjarige, „voel ik me een nul omdat ik niets goed kan. Dan ga ik me dus erg onzeker voelen.” Zulke gevoelens kunnen ontstaan als je onbillijke vergelijkingen trekt tussen jezelf en anderen.

Tegen gevoelens van onzekerheid vechten

Wat de oorzaak ook mag zijn, gevoelens van onzekerheid horen gewoon bij het volwassen worden en zullen misschien nooit helemaal verdwijnen.a Als iemand zich onnodig zorgen maakt over zijn uiterlijk, reputatie of bekwaamheden, kan dat zijn zelfvertrouwen nog blijven schokken als hij al lang volwassen is.

Veel jongeren proberen hun gebrek aan zelfvertrouwen te camoufleren door branieachtig gedrag, door zich verschrikkelijk uit te dossen of door opstandigheid. Maar er zijn veel betere manieren om de keren dat je je onzeker voelt, die gevoelens te overwinnen.

Wees je bewust van je positieve eigenschappen: Je mag dan niet volmaakt van figuur of lichaamsbouw zijn, maar misschien heb je wel gewerkt aan de christelijke eigenschappen „liefde, vreugde, vrede, lankmoedigheid, vriendelijkheid, goedheid, geloof, zachtaardigheid, zelfbeheersing” (Galaten 5:22, 23). Die eigenschappen zijn van oneindig meer waarde dan lichamelijke aantrekkelijkheden en kunnen je zelfs helpen Gods goedkeuring te verwerven.

Vermijd onbillijke vergelijkingen: Eleanor Roosevelt, de vrouw van de 32ste president van de Verenigde Staten, heeft eens gezegd: „Niemand kan je een gevoel van minderwaardigheid geven zonder jouw toestemming.” Galaten 6:4 geeft dan ook goede raad met de woorden: „Laat een ieder zich ervan vergewissen wat zijn eigen werk is, en dan zal hij alleen met betrekking tot zichzelf, en niet in vergelijking met de andere persoon, reden tot opgetogenheid hebben.”

Wil het feit dat iemand er beter uitziet, betere kleding heeft of intelligenter is dan jij, zeggen dat hij of zij een beter mens is dan jij? Het staat vast dat bij God het uiterlijk weinig gewicht in de schaal legt. De bijbel zegt: „Want God ziet niet zoals de mens ziet, want de mèns ziet datgene wat zichtbaar is voor de ogen; maar wat Jehovah aangaat, hij ziet hoe het hart is.” — 1 Samuël 16:7.

Vermijd de valstrik van jaloezie: „Jaloezie is verrotting voor de beenderen” en leidt tot onzekerheid (Spreuken 14:30). Leer in plaats daarvan ’je te verheugen met mensen die zich verheugen’ en wees oprecht blij om hun prestaties (Romeinen 12:15). Als je dat doet, zullen anderen veel minder geneigd zijn negatieve opmerkingen over jouw successen te maken.

Interesseer je voor andere mensen: Dr. Allan Fromme merkte op dat „mensen die een gezond gevoel van eigenwaarde hebben, een bepaalde vrede genieten, omdat zij op anderen gericht zijn . . . Mensen die min over zichzelf denken, zijn gevangenen van hun ego. Zij zitten opgesloten in een zich voortdurend van zichzelf bewust zijn.” Ontsnap uit die gevangenis door ’niet alleen uit persoonlijk belang het oog te houden op je eigen zaken, maar ook uit persoonlijk belang op die van de anderen’ (Filippenzen 2:4). Hoe meer je je voor anderen interesseert, hoe minder je je om je eigen gevoelens van onzekerheid zult bekommeren.

Laat je niet hinderen door kritiek: „Geef . . . uw hart niet aan alle woorden die de mensen zoal spreken”, vooral niet als ze alleen maar vernederend bedoeld zijn (Prediker 7:21). Is de kritiek daarentegen gewettigd, zoek dan naar manieren om er iets mee te doen. „Een wijze zal luisteren en meer onderricht in zich opnemen . . . Wijsheid en streng onderricht — slechts dwazen hebben ze veracht” (Spreuken 1:5, 7). Je zult misschien op één terrein te kort schieten, maar daarom ben je nog geen mislukkeling!

Maar als de kritiek nu eens van je ouders afkomstig is? Ouders hebben de taak hun kinderen streng te onderrichten (Efeziërs 6:4). Als je vindt dat dit te vaak, onbillijk of vernederend gebeurt, kun je misschien een rustig moment uitkiezen om de zaak met je ouders te bespreken en hun laten weten wat hun woorden je doen.

Stel je reële doeleinden: Je hoeft niet de beste van je klas te wezen om een goede leerling te zijn of een olympisch atleet om van sport te houden. „Wijsheid is bij de bescheidenen”, en bescheidenheid houdt in dat je je beperkingen kent (Spreuken 11:2). Stel je echter ook geen overdreven lage doeleinden uit angst te falen. Van falen leer je. Per slot van rekening leer je lopen door de neiging om je te laten vallen te overwinnen!

Wees niet bang anders te zijn: Jongeren die hun spraak, kleding, make-up en kapsel door leeftijdgenoten laten bepalen, zijn niet veel meer dan slaven (Romeinen 6:16). Het is beter om in plaats daarvan ’Jehovah als slaven te dienen’ (Romeinen 12:11). Als je geplaagd wordt omdat je doet wat juist is, put dan troost uit de wetenschap dat je moedige daden Gods hart verheugen. — Spreuken 27:11.

Deze suggesties zullen je ongetwijfeld helpen. Maar verwacht niet dat je van de ene dag op de andere van je onzekerheid af zult zijn. Wees geduldig. Wees erop bedacht dat je af en toe terug zult vallen en probeer niet toe te geven aan zelfmedelijden. Na verloop van tijd zul je merken dat je je zekerder voelt dan ooit.

[Voetnoten]

[Illustratie op blz. 26]

Ouders kunnen hun kinderen onzeker maken door hen nooit te prijzen en al te kritisch te zijn