Het Oberammergauer „passiespel” — Hoe bijbelgetrouw is het?

Door Ontwaakt!-correspondent in de Bondsrepubliek Duitsland

OBERAMMERGAU is een aardig bergdorpje in Beieren. Veel dorpsbewoners hebben hun haar laten groeien en hun baard laten staan ter voorbereiding op een toneelspel waaraan zij dit jaar zullen meedoen. Het spel is een traditie die gebaseerd is op wat hun voorouders in 1633 deden.

In dat jaar werd het dorp door een pestepidemie met uitroeiing bedreigd en de dorpelingen zwoeren dat als zij gespaard bleven, zij periodiek het zogenoemde passiespel zouden opvoeren. Het spel was enige eeuwen eerder in de Katholieke Kerk in zwang gekomen en beeldde het lijden en de dood van Christus uit.

In 1634 werd in Oberammergau de première gehouden. De 350ste verjaardag werd in 1984 gevierd, met uitvoeringen die in totaal 443.000 toeschouwers uit de hele wereld trokken. Dit jaar zal het spel worden opgevoerd van mei tot september.

Hotels en restaurants, houtsnijwerk- en souvenirwinkels wisselen elkaar af in de straten van het dorp. Ja, het spel biedt veel inwoners een middel van bestaan.

Waarom komen er zo veel mensen? „Voor mij is het geen theater”, merkte één bezoeker op. „Het is een godsdienstoefening.” Velen delen die zienswijze, hoewel het spel tegenwoordig wordt opgevoerd door het dorp zelf en niet door de kerk.

Afgestemd op het publiek?

Twee geestelijken verzorgden de modernere versie van het spel, die door de één in 1810 werd geschreven en door de ander een halve eeuw later werd herzien. Het script is door de Conferentie van Duitse Bisschoppen goedgekeurd en „houdt zich nauwgezet aan de evangelieverslagen”, aldus één bron.

In de loop der jaren hebben de regisseurs echter de hand gelicht met de Evangeliën om te voorkomen dat mensen van een ander geloof, onder wie de joden, zich beledigd zouden voelen. Tot op zekere hoogte dicteren de opvattingen van het publiek tegenwoordig dus het script. Uit het oude script werden bijvoorbeeld passages geschrapt die de haat van de joodse leiders jegens Jezus onthulden, evenals Matthéüs 21:43, waar Jezus tegen de joodse religieuze leiders zei: „Het koninkrijk Gods zal van u worden weggenomen en aan een natie worden gegeven die de vruchten daarvan voortbrengt.”

Gods naam, Jehovah, viel eveneens aan het geschipper ten prooi, al bevat het script wel Jezus’ woorden tot God: „Ik heb uw naam openbaar gemaakt aan de mensen die gij mij . . . hebt gegeven” (Johannes 17:6). Het script van 1960 zei bijvoorbeeld dat Isaäk „krachtens de wil van Jehovah” bestemd was om geofferd te worden. Maar het script van 1984 luidt: „krachtens de wil des Heren”.

Niet in overeenstemming met de Evangeliën

Hoewel in het spel de gebeurtenissen rond de arrestatie, veroordeling en terechtstelling van Jezus worden uitgebeeld, speelt bijbelgetrouwheid geen belangrijke rol. Zo worden in één gedeelte gebeurtenissen uitgebeeld die beschreven staan in Tobias, een apocrief boek dat niet eens in Gods geïnspireerde Woord thuishoort (2 Timótheüs 3:16). En een aantal malen is het woord „Pascha” ten onrechte met „Pasen” vertaald.

Bovendien wordt Judas Iskáriot afgebeeld als een opportunist die door de vijanden van Jezus werd overgehaald om zijn Meester te verraden. Maar in werkelijkheid nam Judas, door hebzucht gedreven, zelf het initiatief om de overpriesters te benaderen (Matthéüs 26:14-16; vergelijk Johannes 12:4-6). Verder toont een vergelijking van Johannes 13:21-30 met Matthéüs 26:20-29 aan dat Judas het vertrek moet hebben verlaten voordat Jezus het Avondmaal des Heren instelde. Dat is logisch, aangezien het niet te verwachten is dat Jezus een ’verbond voor een koninkrijk’ zou hebben gesloten met zijn verrader (Lukas 22:29). In het Oberammergauer spel is Judas evenwel aanwezig bij het Laatste Avondmaal.

Bijbelse waarheden onderscheiden

Een bijbelonderzoeker kan in het spel bepaalde schriftuurlijke waarheden onderscheiden, maar ook zinnen die daarmee in tegenspraak zijn. Een voorbeeld hiervan is de zinsnede: ’Wanneer er waardig gebruik van wordt gemaakt, behoedt het heilige brood van het nieuwe verbond de ziel voor de dood.’ Dit is in overeenstemming met de bijbelse leer dat de ziel sterfelijk is. De ziel van iemand die geen ’waardig gebruik maakt’ van de voordelen van Jezus’ slachtoffer zal natuurlijk niet voor de dood behoed worden. — Ezechiël 18:20.

De ware identiteit van Jezus kan worden onderscheiden als hij na zijn opstanding tegen Maria Magdalena zegt: „Ik stijg op . . . naar mijn God en uw God” (Johannes 20:17). Hieruit blijkt duidelijk dat Jezus een God had. Hij kon dus niet God zijn, zoals de Drieëenheidsleer van de christenheid beweert. Hier, waar het script aan de bijbelse terminologie vasthoudt, is het derhalve in tegenspraak met de kerkleer.

Het spel maakt het mogelijk het koninkrijk Gods te identificeren. Filippus zegt tegen Jezus: „Richt Gods koninkrijk op in de hele wereld”, waarop Christus antwoordt: „Wat gij wenst, zal te rechter tijd geschieden.” Later zegt Jezus ook nog: „Ik zal niet meer van de vrucht van de wijnstok drinken voordat het koninkrijk Gods gekomen is.” En Thomas vraagt: „Zal iedereen zijn eigen grondgebied toegewezen krijgen?” Deze gesprekken onthullen dat het Koninkrijk niet gewoon eeuwig leven of iets binnen in iemand is, zoals velen geloven, maar Gods regering voor de aarde. — Zie Daniël 2:44; 7:13, 14; Lukas 22:18; Openbaring 5:10.

Een van de slotscènes laat zien hoe de joodse Hoge Raad tevergeefs tracht Jezus’ lijk „in de kuil voor misdadigers” te laten werpen. Deze formulering is wel interessant. De joden waren van oordeel dat misdadigers het niet waard waren in een graf gelegd te worden waar God zich hen zou herinneren, en wierpen hun lichaam in plaats daarvan in het dal van Hinnom (Gehenna), waar voortdurend een vuur brandde om het vuilnis te verteren. In de bijbel wees Jezus op deze plaats vlak bij Jeruzalem als een symbool van algehele vernietiging, een toestand waaruit geen opstanding plaats zou vinden. — Matthéüs 18:8, 9.

Pas later, na de afval van het ware christendom, werd Gehenna gekoppeld aan het heidense denkbeeld van een hellevuur. Het Oberammergauer spel verraadt de invloed van onbijbelse overleveringen wanneer er gezegd wordt: „Uit de hel rijzen alle geesten op”, en de Heer de woorden in de mond worden gelegd: „Ik zal Satan in de hel doen belanden.” Bijbelse leerstellingen staan dus niet centraal.

Bevordert niet de bijbelse leer

Van mei tot september zullen de inwoners van Oberammergau alle 1700 rollen in het zes uur durende drama spelen. Zij zullen joden, Romeinse soldaten, Jezus, Judas en de apostelen uitbeelden. En zij zullen de uitvoering ongeveer honderdmaal op het onoverdekte podium herhalen, weer of geen weer.

Het spel zal opnieuw honderdduizenden bezoekers trekken. Maar zal het hen aanmoedigen de opgestane Christus en Gods koninkrijk, de enige hoop voor het oplossen van de problemen waarmee de mensheid kampt, te aanvaarden? Nee, want hoewel Gods koninkrijk in het spel wordt genoemd, blijft het vaag. En hoewel de Duivel in het spel tweemaal geïdentificeerd wordt als de heerser of „Vorst” van deze wereld, wordt niet duidelijk gemaakt wat er met hem zal gebeuren. Het spel geeft derhalve geen inzicht in de voornaamste leerstellingen van de bijbel en is zelfs in tegenspraak met enkele ervan.

De bijbel toont aan dat Christus de mensheid spoedig zal bevrijden van Satan en zijn invloed, de wortel van alle kwaad. Alle boosdoeners op aarde zullen dan eveneens verwijderd zijn. Dan zal de duizendjarige regering van Gods hemelse koninkrijk over de aarde beginnen (Openbaring 20:4, 6). Deze heerschappij van Gods regering zal de aarde veranderen in een paradijs waar gehoorzame mensen eeuwig in volmaakte gezondheid en volmaakt geluk zullen leven. — Psalm 37:10, 11, 29; Romeinen 16:20.

[Kader op blz. 16]

Wat is de oorsprong van het passiespel?

The World Book Encyclopedia zegt over passiespelen:

„Het passiespel is een toneeluitvoering die de dood en opstanding van een god uitbeeldt. De oude Egyptenaren voerden passiespelen op die aan de god Osiris waren gewijd. De oude Grieken voerden soortgelijke spelen op voor de god Dionysus.”

[Illustratieverantwoording op blz. 16]

Gemeinde Oberammergau, Haag

Gemeinde Oberammergau, Haag