Olie, om u te dienen — Misschien!

TJA, daar was ik, een druppeltje olie, lekker aan het luieren en niemand tot last. Ik had al ontelbare jaren gesluimerd, in vreedzame coëxistentie met miljoenen buurdruppeltjes. Toen, plotsklaps, werden wij gewekt door het angstaanjagend gekrijs van staal dat tegen de wanden van ons huis kraste. Deze uit een andere wereld afkomstige privacy-schender bleek een boorkop te zijn, en van de ene dag op de andere veranderde hij onze manier van leven.

Hoe werd ik, een onbetekenend oliedruppeltje, zo bekend? Mijn verhaal gaat terug tot het begin van de jaren ’60. Er werden toen in de noordelijke vlakte van Alaska proefboringen verricht. In de loop der jaren staken oliemaatschappijen miljoenen dollars in het zoeken naar hun moeilijk te vinden doel — een exploitabel olieveld. Ten slotte werden hun krachtsinspanningen beloond. In 1968 werd het reusachtige olieveld van Prudhoe Bay ontdekt.

Vreemde elementen drongen mijn voorvaderlijk huis binnen. Kunt u zich mijn angst indenken toen ik gedwongen werd mijn warme, knusse woning achter te laten en in een vreemde stalen pijp omhooggestuwd werd naar een wereld die mij totaal onbekend was?

Mijn huis is geen olieplas

Misschien moet ik er wat tijd aan besteden om u het huis te beschrijven dat ik nu verliet. Om te beginnen lag het 2600 m beneden zeeniveau. Wat een privacy! Bovendien was het er ongeveer 90 °C — net lekker voor onze moleculaire structuur. Velen spreken over mijn huis als een reservoir. Dit zou de indruk kunnen wekken dat ik in een enorme holle ruimte in een grote plas olie woon. Maar dat is niet zo. Mijn woongebied heet een oliereservoir, maar in feite is het een zand- of grindbed, dat zich heeft gevuld met olie of gas. Als u zich hier moeilijk een voorstelling van kunt maken, denk dan aan een emmer met zand. U kunt daar nog water bijgieten — wel 25 procent van de inhoud van de emmer — zonder dat hij overloopt.

Maar laat ik terugkeren tot de tijd dat ik met grote snelheid werd weggevoerd naar een nieuw leven. Dat ik zo snel door de pijp omhoogging, kwam door de enorme druk in het oliereservoir. Deze bedroeg aanvankelijk ruim 280 kg/cm² en dreef mij dus met grote snelheid naar boven.

Er lag een nieuwe wereld voor me. Volgens sommigen zou ik erg populair worden als brandstof. Anderen waren van mening dat ik mij op duizenden andere manieren nuttig kon maken — in huishoudens en in de industrie. Waar zou ik terechtkomen? Ik was wat nerveus. Maar ik was tenminste niet alleen. Er werden meer putten geboord om meer van mijn mededruppeltjes uit de olievelden van Prudhoe Bay te halen.

Dit is trouwens een duur en potentieel gevaarlijk werk. Vaak wordt een onder hoge druk staande formatie aangeboord, en als wij niet onder controle worden gehouden, kunnen wij in een gasuitbarsting voor een enorme explosie zorgen en veel schade aan de toendra en het dierenleven toebrengen. Maar ik maakte mij hier niet schuldig aan. Ten slotte kwam ik in de pijpleiding naar Valdez terecht, op weg naar mijn bestemming om u te dienen.

Overigens, de pijpleiding die mij daarheen bracht, ligt boven de toendra om te voorkomen dat de permafrost ontdooit. In Noord-Alaska is deze permafrost gemiddeld 600 m dik. Hij bestaat voor 30 procent uit bevroren water en als de warme olie ondergronds zou worden getransporteerd, zou de permafrost dus ontdooien en zou onze pijpleiding gemakkelijk ontwricht raken en scheuren. Kunt u zich de schade voorstellen? Wat een ravage zouden de duizenden liters weggelopen ruwe olie op de kwetsbare toendra aanrichten!

Vanaf Valdez stond een reis per supertanker naar een verre olieraffinaderij op het programma. Daar moet ik een nieuw leven beginnen. Het gas en water zullen van mij gescheiden worden om naar een andere bestemming te gaan. ’Gas’, zegt u? ’Ik dacht dat wij het over olie hadden.’ Wel, de meeste mensen beseffen niet dat waar ik woonde, altijd gas in de buurt is. Feitelijk besta ik grotendeels uit gas. Trouwens, als men mij meteen toen ik aan de oppervlakte van de aarde kwam, de vrijheid had gegeven, dan zou ik tot meer dan het honderdvoudige zijn uitgezet — wat een lawaai zou ik dan hebben gemaakt!

Hoe dan ook, in de raffinaderij moet ik een gedaanteverandering ondergaan. Ik zal in fracties, of bestanddelen, worden gesplitst, een proces dat gefractioneerde destillatie heet. De ruwe olie wordt verhit, waarna ze in dampvorm in een enorme toren opstijgt. Hierdoor condenseren de verschillende fracties elk op een ander niveau en kunnen dan met behulp van kleppen worden afgetapt. Misschien weet u dat ik voor bijna de helft in benzine zal veranderen, en wanneer dat gebeurt, zal ik u ten dienste staan wanneer u naar een benzinepomp rijdt en zegt: „Gooi maar vol.”

Maar ik zou ook in heel wat andere dingen terecht kunnen komen. Wij, druppeltjes, zien er op het eerste gezicht misschien niet zo bijzonder uit, maar kijk eens rond in uw kamer. Voor die stoel is wellicht plastic, vinyl, of synthetische rubber gebruikt. Misschien is die mooie keukentafel afgelakt met een vernis op oliebasis. En uw vloerbedekking kan best gemaakt zijn van materiaal dat afkomstig is uit een chemische fabriek die olieprodukten verwerkt — wel duizenden manieren om u te dienen!

Niet langer tot uw dienst

Maar voor mij is dat alles niet weggelegd. Ik begin mijn reis van Valdez naar een raffinaderij aan boord van een supertanker die Exxon Valdez heet. Kort na middernacht klinkt het knarsende geluid van metaal tegen rots — veel vreesaanjagender nog dan toen de stalen boorkop mijn huis in Noord-Alaska binnendrong! Al snel wordt mijn opslagtank opengescheurd op de rotsen van Bligh Reef. Met 42.000.000 liter van mijn reisgenoten kom ik in het water van de Prince William Sound terecht. Ik ben deel gaan uitmaken van een afschuwelijke milieuverontreiniging, de grootste olieramp uit de Noordamerikaanse geschiedenis!

Nooit zal ik er dus toe bijdragen dat uw tank wordt gevuld bij een benzinestation. Ik zal niet zo’n plastic bord op uw tafel worden, of deel gaan uitmaken van uw tv, of uw favoriete schoonheidscrème, of de kleren die u draagt, of het parfum dat u gebruikt om zijn verrukkelijke geur. Ik zal mij nooit aan u kunnen aanbieden om u te dienen, zoals het doel van mijn reis was geweest. Niets van dat alles behoort nu nog tot de mogelijkheden!

In plaats daarvan eindig ik als een vervuiler van de Prince William Sound en de Golf van Alaska. De schoonheid van honderden kilometers kustlijn werd mede door mij ontsierd. Ik ben medeschuldig aan de dood van duizenden vogels en dieren. Ik breng de broodwinning van talloze vissers in gevaar. Ik had veel beter een druppeltje olie kunnen blijven in de noordelijke vlakte bij Prudhoe Bay, lekker luierend en niemand tot last in de knusse warmte van mijn huis 2600 m beneden zeeniveau.