Doping — „Het AIDS van de sport”

„Steroïden vormen een groeiende bedreiging voor onze nationale gezondheid en veiligheid.” — Functionaris van het Amerikaanse Bureau voor Drugsbestrijding

MILJOENEN tv-kijkers en toeschouwers bij de Olympische Spelen in Seoel waren geschokt. Hun held, de atleet die de snelste 100 meter ter wereld had gelopen, moest zijn gouden medaille teruggeven omdat hij gediskwalificeerd was wegens het gebruik van verboden middelen.

Ook dat is dus een plaag waarmee de sport besmet is — doping, een verschijnsel dat zo moeilijk uit te roeien is dat het wel „het AIDS van de sport” is genoemd.

„De Olympische Spelen van de sportartsen”

Het schijnt dat vooral na de Tweede Wereldoorlog sommige atleten zijn begonnen met het gebruik van stimulerende middelen in de sport. Nu is volgens deskundigen het gebruik van doping zo wijdverbreid onder atleten dat er „ingewikkelde en kostbare organisaties” nodig zijn, „vaak gesticht door de sportfederaties zelf, met als duidelijk oogmerk prestigieuze resultaten te boeken, sponsors aan te trekken, geld te verdienen en macht te verwerven”. Het verschijnsel is zo wijdverbreid dat de Corriere Medico, een Italiaans medisch blad, de Spelen van 1984 in Los Angeles „de Olympische Spelen van de sportartsen” noemde.

In feite kampt men in elk land bij veel sporten met het gebruik van doping en andere illegale therapieën om op oneerlijke wijze een voorsprong te verwerven op mededingers. Elk land wil de andere overtreffen en dus wil men nergens stoppen met het geven van doping aan atleten. Het Europees Parlement wees er terecht op dat „door de ambitieuze verwachtingen en talrijke sportevenementen een atleet dermate onder druk staat dat de verleiding om gebruik te maken van min of meer legale middelen om lichamelijk en psychisch goed in vorm te blijven, groter wordt. De verleiding neemt ook toe door het feit dat trainers weinig scrupules hebben.” Doping wordt zelfs bij jonge jongens toegepast.

Verschillende vormen van doping

Er bestaan verschillende vormen van doping. Bijvoorbeeld:

Steroïden, de middelen die betrokken waren bij wat is gekenschetst als „het ernstigste incident in de olympische geschiedenis”, de diskwalificatie in Seoel van de recordhouder op de 100 meter, Ben Johnson. Het zijn stoffen die, doordat ze de aanmaak van aminozuren beïnvloeden, bijdragen tot de toename van spiermassa en kracht maar ook tot een toename van de agressiviteit. Er wordt bijvoorbeeld gezegd dat alle wereldrecords gewichtheffen die de afgelopen tien jaar zijn gevestigd, toegeschreven kunnen worden aan het gebruik van deze stoffen.

Stimulerende middelen, zoals cafeïne en strychnine, gebruikt om alerter te kunnen zijn en vermoeidheid te verdringen.

Verslavende analgetica, om pijn te stillen en als kalmerende middelen.

Bètablokkers, stoffen die, omdat ze de hartslag vertragen en een vaste hand garanderen, vooral door boogschutters en scherpschutters worden gebruikt.

Diuretica, voor een snel gewichtsverlies en om de aanwezigheid van andere verboden stoffen te maskeren op het moment dat er wordt gecontroleerd.

Dit zijn slechts enkele van de bekende stoffen die bij doping worden gebruikt, maar het Internationaal Olympisch Comité heeft een lijst van ongeveer honderd verboden middelen opgesteld. Het probleem is dat zodra een ervan wordt verboden of methoden worden ontwikkeld om de aanwezigheid ervan aan te tonen, hele teams van artsen en apothekers aan het werk gaan om andere te produceren.

Er zijn echter nog andere methoden waarmee atleten proberen hun prestaties op een oneerlijke manier te verhogen. Om hun ligging in het water te verbeteren, hebben sommige zwemmers helium in hun darmen laten spuiten.

Veel atleten hebben toegegeven bloedtransfusies gekregen te hebben om hun uithoudingsvermogen te verbeteren. Volgens sommigen zorgt een transfusie van hun eigen rode bloedlichaampjes, enige tijd eerder bij hen afgetapt, voor een betere zuurstoftoevoer naar alle delen van het lichaam, met inbegrip van de spieren.

Journalistieke bronnen hebben onlangs onthuld dat sommige vrouwelijke atleten een zwangerschap als een vorm van doping hebben gebruikt. Bij zwangere vrouwen neemt het bloedvolume toe, waardoor vervolgens de toevoer van zuurstof naar de spieren groter wordt. Sommige vrouwelijke atleten, vooral de deelneemsters aan sporten waarvoor grote fysieke kracht nodig is, hebben gebruik gemaakt van de eerste fasen van een zwangerschap om hun prestaties te verbeteren. Na de Spelen laten zij zich aborteren.

Een ernstig probleem

Hoe wijdverbreid is het probleem echter? Op basis van de zeldzame gevallen dat atleten gediskwalificeerd worden wegens het gebruik van doping, zouden sommige supporters kunnen denken dat slechts een klein percentage van de atleten tot doping overgaat, dat hun idolen zoiets beslist nooit zouden doen. Maar personen die de sportwereld kennen, denken daar anders over.

„Het gebruik van anabolen is meer ingeburgerd dan algemeen wordt verondersteld”, zei een vroegere discuswerper uit Italië. En volgens professor Silvio Garattini, een deskundige op het gebied van de farmacologie, is het dopingprobleem vermoedelijk veel ernstiger dan men dacht. Volgens sommige bronnen maakt 50 procent van de lichamelijk beter ontwikkelde atleten gebruik van verboden middelen.

Het risico voor atleten

Het dopingprobleem heeft echter meer facetten dan het leveren van een betere prestatie met oneerlijke middelen. De hedendaagse atleet, en vooral de atleet die doping gebruikt, maakt deel uit van een veel groter, zij het verborgen team, waartoe ook artsen behoren, die zo nodig verboden stoffen kunnen voorschrijven. Het is echter de atleet die voor de gevolgen opdraait — de schande betrapt of gediskwalificeerd te worden en, belangrijker nog, de ernstige gezondheidsrisico’s.

Men is van mening dat anabole steroïden schade toebrengen aan lever, hart en bloedvaten en tevens verscheidene andere secundaire lichamelijke gevolgen hebben. Deze middelen worden ook verantwoordelijk geacht voor schade aan het urogenitale systeem en voor de agressieve persoonlijkheid van sommige atleten.

Door het gebruik van andere verboden stoffen, zoals stimulerende middelen, wordt een „toestand van verwarring, toxische afhankelijkheid en gezichtshallucinaties” teweeggebracht. Wat betreft de bloedtransfusies wijst het wetenschappelijke blad Doctor erop dat de infusie van de eigen rode bloedlichaampjes van een atleet niet zonder risico’s is. Een ervan is de „overbelasting en de vermindering van de bloedstroming in bepaalde gebieden door de toegenomen viscositeit van het bloed” en de opstapeling van ijzer, „met nadelige gevolgen voor het parenchym (lever, nieren, hart, endocriene klieren, enz.)”.

De slachtoffers van doping, degenen althans van wie dat bekend is, zijn talrijk. Enkele van de bekendsten zijn de Deense wielrenner Jensen, die stierf tijdens de Olympische Spelen van 1960 in Rome; de Engelse wielrenner Tom Simpson, die stierf tijdens de Tour de France van 1967; de Nederlandse hardloper op de middellange afstand Augustinus Jaspers, die vlak na een wedstrijd tijdens de Olympische Spelen van Los Angeles in 1984 stierf; de Westduitse Birgit Dressel, een zevenkampster die in 1987 stierf, vergiftigd door de drugs die haar jarenlang waren voorgeschreven door een sportarts.

„Sport kent geen medelijden”, zei Carl Lewis, meervoudig olympisch kampioen. „Doping heeft al slachtoffers geëist. De organisatoren weten ervan en zeggen niets.”

Wat antwoorden atleten echter, ook al zijn zij op de hoogte van deze verontrustende feiten, op de vraag: „Als ik je een pil zou kunnen geven waardoor je olympisch kampioen zou worden maar binnen een jaar zou sterven, zou je die dan gebruiken?” Van de geïnterviewde Amerikaanse atleten zei 50 procent ja. En hetzelfde antwoord zou vermoedelijk door veel atleten in andere delen van de wereld worden gegeven.

Is het te verwachten dat men er met antidopingmaatregelen in zal slagen deze plaag te bestrijden? Volgens de deskundigen zijn heel weinig centra toegerust om de controles naar behoren uit te voeren, en de controles zelf zijn erg duur. Ook zijn de uitkomsten ervan vaak vervalst. Bovendien liggen, in weerwil van wat er op de recente Spelen in Korea is bereikt, nieuwe dopingmethoden altijd één stap voor op de methoden om ze op te sporen. Niettemin is er alle reden voor de hoop dat er een eind zal komen aan doping en geweld in de sport.

[Inzet op blz. 9]

„Als ik je een pil zou kunnen geven waardoor je olympisch kampioen zou worden maar binnen een jaar zou sterven, zou je die dan gebruiken?” Van de geïnterviewde Amerikaanse atleten zei 50 procent ja

[Inzet op blz. 10]

In de Sovjet-Unie werden tussen 1986 en 1988 290 atleten en trainers beboet wegens dopinggebruik. — Leninskoje Znamja, een Russisch blad

[Inzet op blz. 11]

„Atleten die steroïden gebruiken, worden gemeen en agressief.” — Dr. Robert Voy, hoofd van de medische staf van het Amerikaans Olympisch Comité