Is de cultuurkloof te overbruggen?
„De visa zijn binnen. We emigreren volgende maand naar Canada.”
„Weet je het al? Mijn man is overgeplaatst naar de Perzische Golf. We gaan binnenkort verhuizen.”
„Mag ik u mijn verloofde voorstellen? Ja, hij komt uit het Midden-Oosten. We zijn van plan na ons trouwen in zijn land te gaan wonen.”
HEBT u opgemerkt wat alle drie de paren gemeen hebben? Alle drie zullen te maken krijgen met een cultuurkloof die wel eens groter kan blijken dan de reis die zij gaan maken.
In de tijd van onze grootouders kwam het probleem praktisch niet voor, aangezien slechts een klein deel van de wereldbevolking ooit ver van zijn geboorteplaats kwam. Maar veel mensen steken tegenwoordig regelmatig continenten en oceanen over, en dat in slechts enkele uren. Steeds meer mensen gaan voorgoed van huis weg.
Daarvoor bestaan talrijke redenen. Veel westerse bedrijven hebben geschoolde werknemers uitgezonden om in ontwikkelingslanden te werken, waarbij het om langlopende contracten gaat en hele gezinnen meeverhuizen. Studenten uit ontwikkelingslanden volgen een gespecialiseerde opleiding aan Europese en Amerikaanse universiteiten. En de laatste jaren hebben burgeroorlogen, nationale conflicten en raciale of religieuze vervolging velen ertoe gebracht een toevlucht te zoeken in landen als Australië, Canada en de Verenigde Staten.
Wat de reden voor de verhuizing ook mag zijn, de nieuwkomers zullen moeten proberen de kloof tussen hun eigen cultuur en die van hun nieuwe land te overbruggen.
Als Oost en West elkaar ontmoeten in een huwelijk
Velen ontmoeten hun huwelijkspartner terwijl zij hun opleiding in het buitenland voltooien en nemen hun partner na het huwelijk mee naar hun land. Zelfs onder de gunstigste omstandigheden vergt het begrip, geduld, zelfopoffering en weloverwogen inspanning om aan de uitdagingen van het huwelijk het hoofd te bieden. Dus wanneer de partners uit verschillende culturen komen, moeten die kwaliteiten in zelfs nog grotere mate worden ontwikkeld wil het huwelijk blijvend zijn. Niettemin zijn veel cultureel gemengde huwelijken al vanaf het begin tot mislukken gedoemd. Waarom? Laten wij eens een typerend voorbeeld beschouwen.
De romantisch ingestelde Amerikaanse studente is hals over kop verliefd geworden op Sami. Hij is zo voorkomend en behandelt haar als een prinses. Geen van de jongens uit de buurt heeft zich ooit zo respectvol betoond. En die donkere ogen — hoe brengen die haar emoties in beroering! Zijn huwelijksaanzoek accepteren en samen met hem in het mysterieuze Oosten gaan wonen, schijnt haar heel aanlokkelijk toe.
Hoe groot is de kans op het welslagen van zo’n huwelijk? Hoewel haar man haar iets van zijn land verteld kan hebben, heeft de bruid misschien geen idee hoe het in het geboorteland van haar man werkelijk is. Zij heeft hem nooit in zijn eigen omgeving of bij zijn familie gezien. Hoewel zij misschien wel één of twee keer in het buitenland is geweest, is het nog heel wat anders in een vreemd land te wonen.
Bronnen van irritatie
Een van de voornaamste bronnen van irritatie waarmee de kersverse echtgenote hoogstwaarschijnlijk te maken krijgt, is het gebrek aan de privacy waaraan men in haar eigen land zo veel waarde hecht. Zij zal bemerken dat het hebben van een echtgenoot uit het Midden-Oosten betekent dat zij er een hele intens geïnteresseerde schoonfamilie bij krijgt — onder wie tantes, ooms en neven en nichten in de eerste, tweede en derde graad. Deze familieleden en de naaste buren kunnen heel rechtstreekse en persoonlijke vragen stellen die in andere landen als onbeleefd zouden gelden. Niettemin nemen de inwoners van de landen rond de Middellandse Zee geen aanstoot aan zulke vragen en voelen zij zich misschien in hun gevoelens gekwetst als aan hen niet net zulke persoonlijke vragen worden gesteld. Aangezien zij verwachten dat een huwelijk vruchtbaar zal zijn, is het te voorzien dat er voortdurend nauwkeurig gelet zal worden op tekenen van een zwangerschap.
Er wordt wel gezegd dat ’het huis van een Engelsman zijn kasteel is’, wat betekent dat hij zeer gesteld is op de privacy van zijn eigen huis, maar het huis van een man uit het Midden-Oosten heeft meer weg van een hotel. Vrienden en verwanten vallen onaangekondigd op willekeurige momenten binnen en blijven vaak ook slapen. Als de provisiekast niet voldoende gevuld is, kan er soms wat inventiviteit nodig zijn om te zorgen dat iedereen genoeg te eten krijgt.
In het Oosten is de plaats van de vrouw in huis. Het is waar dat in sommige oosterse landen vrouwen een baan hebben, maar er wordt toch van hen verwacht dat zij ook al het huishoudelijke werk doen. De man is onbetwistbaar het hoofd van het gezin, en zijn woord is wet. In sommige staten rond de Perzische Golf mogen vrouwen zelfs niet alleen het huis uit. Àls zij uitgaan, moeten zij van top tot teen bedekt zijn, met inbegrip van hun gezicht.
Een bron van frustratie voor iemand die onbekend is met de oosterse gewoonten, kan het gebrek aan organisatie zijn en de ’ieder voor zich’-houding bij bushalten, kassa’s, in het drukke verkeer en in contacten met ambtenaren. Iemand die gewend is aan het beginsel „die het eerst komt, het eerst maalt”, wacht een ernstige teleurstelling in een systeem waar connecties het zwaarst tellen.
Andere mogelijke bronnen van irritatie zijn het verschil in humor, de snelheid waarmee emoties worden getoond — hetzij boosheid of sympathie — en de luidere toon waarop alledaagse gesprekken gewoonlijk worden gevoerd.
Vermijd het irritant te zijn
Anderzijds kan de jonge echtgenote zelf een bron van irritatie vormen voor haar nieuwe omgeving als zij de plaatselijke gebruiken niet in acht neemt. Van vrouwen in oosterse landen wordt verwacht dat zij bescheiden gekleed gaan. Blote ruggen worden met afkeuring bezien. Alcoholische dranken zijn verboden in islamitische landen of gemeenschappen.
Wanneer een bezoeker een kamer binnenkomt, staan alle aanwezigen op om hem te begroeten en hem de hand te schudden. Een achteloos hoofdknikje in zijn richting is als een klap in het gezicht. Ook wordt zelfs de meest terloopse bezoeker een verfrissing aangeboden. Het zou dus onbeleefd zijn om eerst te vragen of een bezoeker een kop koffie wil hebben; hij zal altijd weigeren, hoe graag hij het ook zou aannemen. Zelfs als de verfrissing spontaan wordt aangeboden, zou de bezoeker kunnen weigeren en ertoe overgehaald moeten worden die te aanvaarden, daar hij niet hebzuchtig wil lijken. Als er niet verder wordt aangedrongen, zal men de gastheer of gastvrouw ervan verdenken gierig te zijn.
Dit zijn slechts enkele van de nieuwe gewoonten waarmee een jonge echtgenote te maken krijgt wanneer zij naar het Midden-Oosten verhuist. In andere landen gelden weer andere gewoonten.
De cultuurkloof overbruggen
Degenen die vanwege een huwelijk overwegen naar een ander land te verhuizen, zouden er goed aan doen zich van tevoren op de hoogte te stellen van de situatie die zij er zullen aantreffen. Lees in de eerste plaats zo veel mogelijk over het land, de geschiedenis en de gebruiken. Ga er op bezoek en sla uw verloofde gade als hij bij zijn familie is. Iemand die men op vertrouwd terrein heeft leren kennen, kan in zijn eigen omgeving een heel ander mens lijken. Is die beleefde, voorkomende huwelijkskandidaat even voorkomend en beleefd tegenover alle leden van zijn familie?
Volkomen openhartigheid tegenover elkaar is van het grootste belang. Aan bronnen van irritatie moet uiting gegeven worden voordat ze buiten proporties raken. Probeer een oplossing te vinden. Sommigen zullen nadat alle mogelijkheden zijn geprobeerd, bemerken dat de levensstijlen gewoon te verschillend zijn en dat zij de vereiste veranderingen niet kunnen aanbrengen. In dat geval is het beter dat te beseffen voordat er een verbintenis voor het leven wordt gesloten die beiden ongelukkig zal maken.
Voor degenen die besluiten te trouwen, zullen de volgende suggesties nuttig blijken: Neem de moeite om de taal van uw schoonfamilie te leren. Voortdurend in uw eigen taal spreken in het bijzijn van mensen die de taal niet verstaan, kan hen achterdochtig maken omdat zij denken dat u over hen praat. U hoeft er niet mee te wachten om met hen te praten totdat u de grammatica perfect beheerst. Gebruik wat u weet en u zult bemerken dat de mensen u graag verder zullen helpen.
Trek niet voortdurend vergelijkingen tussen uw nieuwe situatie en het leven dat u achterliet. Aanvaard het feit dat de wijze waarop u de dingen vroeger deed niet de enige manier is. U vindt het misschien vertrouwder en prettiger het zo te doen, maar iedereen om u heen is gewend het anders te doen. Zo is de hoofdmaaltijd in het Midden-Oosten ’s middags, terwijl die „thuis” misschien ’s avonds was. In plaats dat een echtgenote haar man tussen de middag snel een boterham voorzet, wordt van haar verwacht dat zij een warme maaltijd gereed heeft, en gewoonlijk verwacht hij dat zij die met hem deelt. Het enige wat nodig is om het leven gladjes te laten verlopen, is aanpassingsvermogen, van beide partners.
Over maaltijden gesproken, de plaatselijke gerechten leren eten, is eveneens een hulp. „Eén keer” proberen een nieuw gerecht klaar te maken om uw echtgenoot een plezier te doen, zou een verrassende ervaring kunnen blijken te zijn. Het zal de huwelijksband versterken als u zo’n gerecht perfectioneert en het aan de gerechten toevoegt die u regelmatig klaarmaakt. Hetzelfde kan gezegd worden van het leren appreciëren van oosterse muziek.
Neem daarnaast de tijd om de plaatselijke gewoonten te leren kennen. Sommige zijn gemakkelijk te leren door ze eenvoudig af te kijken. In het Midden-Oosten omvatten deze: een beleefd gesprek voeren, zelfs met bezorgers; zelfs aan een terloopse bezoeker een kop koffie of een koele drank aanbieden; en opstaan om bezoekers met een stevige handdruk en familieleden met een kus op beide wangen te begroeten.
Vraag uw huwelijkspartner bij elke nieuwe situatie wat er van u verwacht wordt. Zo kreeg een pasgetrouwde vrouw van haar man te horen dat het de gewoonte is dat zelfs volwassen kinderen bij de begroeting de hand van hun ouders en schoonouders kussen. Het is de plaatselijke manier om blijk te geven van respect. De eerste paar keren dat zij zich naar dit gebruik schikte, voelde zij zich onwennig. Maar later werd het een gewoonte, wat niet alleen haar schoonouders een groot genoegen deed maar ook een goede verstandhouding met de familie bewerkstelligde.
Een juiste instelling belangrijk
Het feit dat uw buren wellicht meer belangstelling voor uw persoonlijke aangelegenheden tonen dan gepast lijkt, wordt weer goedgemaakt doordat zij er in tijden van moeilijkheden altijd zijn. Een Amerikaanse vrouw die met een Libanees getrouwd was, had toen zij op een dag thuiskwam van het inkopen doen haar huis vol buren. Het bleek dat haar man op het werk ziek was geworden en met moeite zijn huis had weten te bereiken. Een buurman zag hoe hij eraan toe was, hielp hem het huis binnen en bracht hem naar bed. Daarna alarmeerde de buurman de hele buurt, en terwijl enkelen de dokter gingen halen, maakten anderen het de echtgenoot gemakkelijk en haalden vervolgens de voorgeschreven medicijnen. Hoe blij was die vrouw met haar oplettende buren!
Erken dus het recht van anderen om de dingen anders te doen. En bedenk dat het verschil op zich iets nog niet goed of slecht, juist of verkeerd maakt.
De bijbelse vermaningen in acht nemen, is een enorme hulp gebleken bij het overbruggen van de cultuurkloof. De vrouw die haar man respecteert als haar hoofd, en de echtgenoot die zijn vrouw liefheeft als zijn eigen lichaam, zullen hun verbintenis tot een succes maken (1 Korinthiërs 11:3; Efeziërs 5:21-33). Vooral in de periode van aanpassing aan de nieuwe levenswijze zullen zij er moeite voor doen geduld en begrip te tonen.
Ja, er zullen van tijd tot tijd meningsverschillen rijzen over de vraag wiens gewoonten in bepaalde omstandigheden gevolgd moeten worden. Maar echtparen die Gods Woord respecteren, zullen in de bijbel het beginsel opzoeken dat in het bewuste geval van toepassing is en ernaar streven zich daaraan te houden. Zelfs als het een kwestie van persoonlijke voorkeur is, kan het bijbelse beginsel in 1 Korinthiërs 13:4, 5 worden toegepast: „De liefde . . . zoekt niet haar eigen belang.” — Zie ook 1 Korinthiërs 10:23, 24.
Houd echter altijd in gedachte dat als u naar een ander land bent verhuisd, u de vreemdeling bent en u zich het meest zult moeten aanpassen. U kunt niet verwachten dat alle anderen zich naar uw maatstaven of manier van leven zullen schikken. Terzelfder tijd kunt u dingen uit uw cultuur met uw nieuwe vrienden delen.
Welnu, is de cultuurkloof te overbruggen? Velen die dit hebben gedaan en die hun leven hebben verrijkt door het beste van de twee culturen te combineren, kunnen die vraag met ja beantwoorden.
[Kader op blz. 19]
Hoe u zich aanpast
✔ Gebruik de landstaal
✔ Leer de plaatselijke gewoonten kennen
✔ Probeer nieuwe soorten voedsel
✔ Vermijd vergelijkingen met uw vroegere levenswijze
✔ Pas uw geesteshouding aan en denk positief
✔ Pas bijbelse beginselen toe
[Illustratie op blz. 17]
Het vergt een speciale inspanning om een succes te maken van een huwelijk als de culturele achtergrond verschillend is
[Illustratie op blz. 18]
In oosterse landen wordt zelfs de meest terloopse bezoeker een verfrissing aangeboden