Het nucleaire dilemma

BOVEN in een spichtige toren in de woestijn van New Mexico hing vóór het aanbreken van de dag de ruwe metalen bol die de mannen Het Ding noemden. Op negen kilometer afstand zaten in bunkers de natuurkundigen, scheikundigen, wiskundigen en militairen zenuwachtig op hun horloge te kijken en vroegen zich af of Het Ding werkelijk zou werken.

Het werkte. Om 15 seconden vóór 5.30 uur v.m. explodeerde Het Ding en maakte in een miljoenste van een seconde zijn kernenergie vrij. Er rees een vuurbol op die vanaf een andere planeet te zien geweest zou zijn en de explosie was op een afstand van 300 kilometer te horen. De hitte van de ontploffing van Het Ding — in het centrum nog groter dan in het inwendige van de zon — deed het woestijnzand samensmelten tot een ring van bleekgroen radioactief glas van bijna een kilometer in doorsnee. Sommigen zwoeren dat de zon die dag tweemaal was opgegaan.

Op 6 augustus 1945, 21 dagen later, verpletterde de tweede atoombom de Japanse stad Hirosjima, waarbij uiteindelijk naar schatting 148.000 slachtoffers vielen. Het nucleaire tijdperk was begonnen.

Dat was 43 jaar geleden. Sindsdien zijn er wapens getest die wel 4000 maal zo krachtig zijn. Het gecombineerde vermogen van alle kernkoppen ter wereld wordt op een equivalent van 20 miljard ton TNT geschat — ruim een miljoen maal de dodelijke kracht van de bom op Hirosjima!

De roep om afschaffing

Volgens een in 1983 door de Wereldgezondheidsorganisatie ingesteld onderzoek zouden er bij een totale kernoorlog onmiddellijk een miljard mensen omkomen. Een tweede miljard zou later sterven als gevolg van de luchtdrukgolf, het vuur en de straling. Recente studies zijn nog pessimistischer. Het is dan ook begrijpelijk dat er een roep is opgegaan voor de totale afschaffing van kernwapens.

Niet al het geroep om de afschaffing ervan vindt echter op zuiver humanitaire gronden plaats. Sommigen betogen dat kernwapens eenvoudig van weinig of geen waarde zijn bij een feitelijke oorlogvoering. Wegens hun ontzagwekkende verwoestende kracht zou het gebruik ervan alleen bij uiterste provocatie gerechtvaardigd kunnen zijn. Daarom hebben de Verenigde Staten ze niet gebruikt in Korea of Vietnam, de Engelsen niet bij de Falklandeilanden en de Russen niet in Afghanistan. De vroegere Amerikaanse minister van Defensie Robert McNamara zegt: „Kernwapens dienen hoegenaamd geen militair doel. Ze zijn volkomen nutteloos — behalve om de tegenstander ervan te weerhouden ze te gebruiken.”

Kernwapens zijn al evenmin van veel nut als een diplomatieke stok achter de deur om andere naties te bedreigen of te beïnvloeden. De supermachten zijn wederzijds kwetsbaar. En de niet-kernwapenlanden verstouten zich vaak de supermachten te trotseren zonder veel angst voor nucleaire vergelding.

Ten slotte zijn er de kosten. Volgens een in het Bulletin of the Atomic Scientists gepubliceerd onderzoek hebben alleen al de Verenigde Staten in de jaren 1945-1985 ongeveer 60.000 kernkoppen geproduceerd.a De kosten? Bijna $82.000.000.000 — veel geld voor iets wat zij hopen nooit te gebruiken.

De bom als afschrikkend middel

Het begrip afschrikking is waarschijnlijk zo oud als de geschiedenis van de strijd. Maar in het nucleaire tijdperk heeft de afschrikking nieuwe dimensies gekregen. Elke natie die een atoomaanval overweegt, kan verzekerd zijn van snelle en verwoestende nucleaire vergelding.

Generaal B. L. Davis, bevelhebber van het Amerikaanse Strategisch Luchtcommando, zegt dan ook: „Men zou de stelling kunnen verdedigen dat kernwapens . . . de wereld veiliger hebben gemaakt. Ze hebben geenszins een eind aan de oorlog gemaakt; elk jaar sterven er duizenden in conflicten die zeker niet onbelangrijk zijn voor de betrokken naties. Maar de betrokkenheid van de supermachten bij zulke conflicten is er zorgvuldig op berekend een directe confrontatie te vermijden wegens de mogelijkheid van escalatie tot een wereldbrand — nucleair of conventioneel.”

In elk gezin dat over geladen revolvers beschikt, is echter altijd het risico aanwezig dat iemand per ongeluk doodgeschoten wordt. Hetzelfde beginsel gaat op in een wereld vol kernwapens. Er zou dan ook een kernoorlog kunnen uitbreken onder de volgende omstandigheden:

(1) Een computerfout of een mechanische storing die een land de indruk geeft dat het met kernwapens wordt aangevallen. De reactie zou een nucleaire tegenaanval zijn.

(2) Kernwapens zouden in het bezit kunnen geraken van een extremistische of terroristische macht die er minder voor zou terugschrikken ze te gebruiken dan de huidige kernmogendheden.

(3) De escalatie van een kleine oorlog in een gebied waar de belangen van de supermachten meespelen — de Perzische Golf bijvoorbeeld.

Ondanks deze gevaren is het tot dusver door de naties gevolgde beleid er een van veiligheid door afschrikking geweest. Maar in een wereld vol kernwapens voelen mensen zich niet veilig. Het machtsevenwicht is in feite een angstevenwicht, een zelfmoordverdrag waarvan de miljarden aardbewoners onvrijwillige ondertekenaars zijn. Als kernwapens te vergelijken zijn met het zwaard van Damocles, dan is afschrikking de haar die het op zijn plaats houdt. Maar als de afschrikking faalt? Het antwoord is te gruwelijk om bij stil te staan.

[Voetnoten]

[Kader op blz. 6]

HET VERMOGEN VAN EEN BOM VAN ÉÉN MEGATON

Thermische straling (licht en hitte): Een kernexplosie veroorzaakt een intense lichtflits die mensen ver van de plaats van de explosie — tot op 21 kilometer overdag en 85 kilometer ’s nachts — blijvend of tijdelijk verblindt.

Op of bij het grondnulpunt (het punt recht onder de ontploffende bom) verdampen mensen door de intense hitte van de vuurbol. Verder weg (tot op 18 kilometer) lopen mensen tweede- of derdegraadsverbrandingen op aan onbedekte huid. Kleren vatten vlam. Tapijten en meubels ontvlammen. Onder bepaalde omstandigheden ontstaat er een superhete vuurstorm die mensen in een inferno hult.

Luchtdrukgolf: De kernexplosie veroorzaakt stormwinden met orkaankracht. Bij het grondnulpunt is de verwoesting totaal. Verder weg worden mensen in gebouwen verpletterd door neerstortende plafonds en muren; anderen raken gewond of komen om door rondvliegende brokken puin en meubels. Weer anderen stikken door het dichte stof van verpulverd cement of steengruis. Door de overdruk van de wind barsten trommelvliezen of treden er longbloedingen op.

Straling: Er vindt een intense uitstoot van neutronen- en gammastralen plaats. Bij matige blootstelling daaraan volgt een ziektebeeld dat gekenmerkt wordt door misselijkheid, overgeven en vermoeidheid. Schade aan bloedlichaampjes verlaagt de weerstand tegen infectie en vertraagt de genezing van verwondingen. Ernstige blootstelling aan straling veroorzaakt stuiptrekkingen, beven, ataxie en lethargie. De dood volgt binnen één tot 48 uur.

Overlevenden die aan straling blootgesteld zijn geweest, krijgen eerder kanker. Zij lopen ook een grotere kans op het overdragen van erfelijke afwijkingen op hun nakomelingen, die te maken krijgen met verminderde vruchtbaarheid, spontane abortus, misvormde of doodgeboren kinderen en niet-specifieke gezondheidsproblemen.

Bron: Comprehensive Study on Nuclear Weapons, een publikatie van de Verenigde Naties.