Mensen zoeken een oplossing

„DE DOCTRINE van de wederzijds gegarandeerde vernietiging is immoreel. Het heeft iets macabers, en erger nog, dat wij onze veiligheid funderen op ons vermogen Russische vrouwen en kinderen te vermoorden. En het is nog verwerpelijker — zo dat al mogelijk is — om onze eigen mensen opzettelijk in nog grotere mate aan nucleaire vernietiging bloot te stellen, eenvoudig om aan de eisen van een abstracte, tot het verleden behorende, niet-bewezen en onlogische theorie te voldoen.” Deze woorden, uitgesproken door de Amerikaanse senator William Armstrong, weerspiegelen het onbehagen van veel Amerikanen over een defensie die gebaseerd is op het vermogen tot vergelding.

Als alternatief stelde de Amerikaanse president Reagan in maart 1983 het SDI (Strategisch Defensie Initiatief) voor, in de wandeling beter bekend als Star Wars. Hij zei: „Ik doe een beroep op de wetenschappelijke gemeenschap die ons de kernwapens heeft gegeven, om hun grote talenten aan te wenden voor de zaak van de mensheid en de wereldvrede: om ons de middelen te verschaffen om deze kernwapens machteloos en verouderd te maken.”

Reagan stond daarbij de ontwikkeling van exotische, geavanceerde wapens voor ogen — röntgenlasers, elektromagnetische railkanonnen, kinetische-energieraketten, neutrale-deeltjeskanonnen — die Amerika en zijn bondgenoten zouden beschermen door vijandige raketten uit te schakelen voordat ze hun doel kunnen bereiken.

SDI is echter van meet af aan fel en algemeen becommentarieerd. Tegenstanders beweren dat het technologisch onmogelijk is om een lekvrije „paraplu” te creëren tegen een vastberaden aanval — en een lekke „paraplu” is nutteloos tegen kernwapens. In een opsomming van andere bezwaren zei een Amerikaans congreslid cynisch: „Afgezien van het feit dat het SDI-systeem door lager vliegende raketten kan worden doorkruist, het door grote aantallen overweldigd en met slimmigheidjes verslagen kan worden, het niet door mensen kan worden geleid maar alleen door computers, het een aantal wapenbeheersingsverdragen zou schenden en het een thermonucleaire oorlog zou kunnen ontketenen, . . . is het geen slecht systeem.”

De Sovjet-Unie heeft ook ernstig bezwaar tegen SDI. Zij zeggen dat Amerika eenvoudig een schild wil vervaardigen om het zwaard te hanteren. Amerikaanse functionarissen beschuldigen op hun beurt de Russen ervan in het geheim hun eigen strategische defensiesysteem te ontwikkelen.

In ieder geval zou het uiterst duur blijken SDI te ontwikkelen en te stationeren. Schattingen schommelen tussen 126 miljard en 1,3 biljoen dollar. Ter vergelijking: het hele Amerikaanse snelwegennet tussen de staten heeft $123 miljard gekost! Niettemin zijn er door het Amerikaanse Congres reeds miljarden dollars voor het SDI-onderzoek uitgetrokken.

Vooruitzicht op ontwapening

Het Russische Ministerie van Defensie zegt: „De bevolking van de Sovjet-Unie is ervan overtuigd dat nucleaire ontwapening de betrouwbaarste garantie is voor het voorkomen van een kernramp.” Ondanks de verheven idealen gaat de bewapeningswedloop op volle snelheid door.

Het fundamentele obstakel voor ontwapening? Gebrek aan vertrouwen. Soviet Military Power 1987, een publikatie van het Amerikaanse Ministerie van Defensie, beschuldigt de Sovjet-Unie ervan ’naar overheersing van de wereld te streven’. Waarom de vrede wordt bedreigd, uitgegeven door het Russische Ministerie van Defensie, spreekt over het Amerikaanse „imperialistische streven om ’de wereld te regeren’”.

Zelfs wanneer er besprekingen over wapenbeheersing worden gevoerd, beschuldigen beide partijen elkaar van zelfzuchtige motieven. Zo beschuldigt de bovenaangehaalde Sovjet-publikatie de Verenigde Staten ervan „de vooruitgang in de richting van ontwapening op elk terrein tegen te houden” in een poging „bij internationale kwesties vanuit een machtspositie te kunnen optreden”.

De Verenigde Staten stellen daartegenover dat wapenbeheersing slechts een Sovjet-list is om „bestaande militaire voorsprongen” vast te houden. „Bovendien ziet [Moskou] de wapenbeheersingsonderhandelingen als een manier om de Russische militaire doelstellingen te bevorderen en in het Westen de steun van het publiek voor het defensiebeleid en defensieprogramma’s te ondermijnen.” — Soviet Military Power 1987.

Het recente verdrag tot ontmanteling van de middellange-afstandsraketten lijkt een reusachtige stap voorwaarts. Het is de allereerste overeenkomst om werkelijk het aantal kernwapens te verminderen — niet slechts binnen bepaalde grenzen te houden. Niettemin is met een dergelijk verdrag — hoe historisch het ook is — nog niet bereikt dat alle kernwapens worden afgeschaft.

Het verificatieprobleem

Veronderstel nu echter eens dat alle kernmogendheden het werkelijk eens werden over totale ontwapening. Wat zou een van die naties of alle er dan van weerhouden vals te spelen — na te laten de verboden wapens op te ruimen of ze in het geheim te produceren?

Kenneth Adelman, ex-directeur van het Amerikaanse Bureau voor Wapenbeheersing en Ontwapening, zei: „Afschaffing van kernwapens zou het meest uitgebreide en indringende systeem van ter plaatse uitgevoerde inspecties vergen dat men zich maar kan indenken. . . . Daaruit zou weer een ongekende toegankelijkheid voor vreemde indringing van de zijde van alle naties voortvloeien.” Het is nagenoeg onvoorstelbaar dat enige natie zo’n open-huisbeleid zou gaan volgen.

Maar laten wij verder eens veronderstellen dat de naties hoe dan ook al deze enorme obstakels zouden overwinnen en tot ontwapening over zouden gaan. De voor het maken van de bom vereiste technologie en kennis zouden nog steeds aanwezig zijn. Zou er een conventionele oorlog uitbreken, dan zou er altijd nog de mogelijkheid zijn dat die zou escaleren tot het punt dat er opnieuw kernwapens zouden worden vervaardigd — en gebruikt.

Hans Bethe, een van de natuurkundigen die meegewerkt hebben aan de ontwikkeling van de eerste atoombom, zei onlangs dan ook: „Wij dachten dat wij de geest onder controle konden houden. Hij wilde niet in de fles terug, maar er waren redelijke gronden om te denken dat wij hem in bedwang zouden kunnen houden. Ik weet nu dat dit een illusie was.”

[Illustratie op blz. 7]

Sommigen betogen dat het verkieslijker is zich tegen een kernaanval te verdedigen dan na een aanval tot vergelding over te gaan