De vrouwenbeweging — Wat is ermee gebeurd?
DE CAMPAGNE voor de bevrijding van de vrouw heeft haar tol geëist, vooral in de gezinseenheid. Vrouwen die gehoor gaven aan de oproep om zich te ontdoen van het „slavenjuk” van de gezinseenheid, hebben ertoe bijgedragen dat het echtscheidingscijfer omhoog is gevlogen, in sommige landen tot een hoogte van wel 50 procent van alle eerste huwelijken. De druk wordt nog vergroot door het toenemende aantal moeders die hele dagen gaan werken en dan moeten constateren dat zij gebukt gaan onder de last van twee banen — één op hun werk en één thuis.
Bij een Amerikaans onderzoek bleek dat terwijl in 1960 een kwart van de getrouwde vrouwen met kinderen aan het arbeidsproces deelnam, dit in 1986 voor meer dan de helft gold. „Maar terwijl de meeste moeders een baan hebben, is het leven thuis niet aangepast”, werd in een rapport opgemerkt. „Zij doen nog steeds het grootste deel van het huishoudelijke werk en de opvangfaciliteiten voor hun kinderen zijn vaak ontoereikend of onbetaalbaar.”
Feministes zeggen dat een vrouw om werkelijk vrij te zijn, de volle zeggenschap over haar eigen lichaam moet hebben, met inbegrip van het recht om ongewenste zwangerschappen te beëindigen. Dit verlangen naar ’voortplantingsgelijkheid’ met de man heeft bijgedragen tot het toenemende aantal abortussen — wereldwijd naar schatting 55 miljoen per jaar.
Zelfs de bijbel is niet aan de gramschap van de feministes ontkomen. „Vertrouw op God. Zij zal voor u zorgen”, zeggen de feministes die de bijbel voor seksistisch uitmaken omdat dat boek God als „mannelijk” afschildert. „Sommige [feministes] . . . beschuldigen de bijbel ervan nog steeds het krachtigste wapen te zijn om vrouwen op ’hun plaats’ te houden en twijfelen eraan of iets wat op die manier wordt gebruikt wel het woord van God kan zijn”, berichtte de Canadese United Church Observer. Sommige kerken zijn bezweken voor de druk van feministische leden om bij hun eredienst tot „niet-seksistische” taal over te gaan en mannelijke aanduidingen voor God te vervangen door namen als Instandhouder en Verzorger.
Terzelfder tijd is de vrouwenbeweging zelf beland in wat de feministische grondlegster ervan, Betty Friedan, „een diepgaande verlamming” heeft genoemd. De feministische krachten zijn op een aantal fronten verdeeld — de strijd voor gelijke wettelijke rechten, gelijke beloning, soepeler abortuswetten, rechten voor lesbiennes, verplicht zwangerschapsverlof en betere kinderopvang, alsook een gevecht tegen de pornografie.
Identiteitscrisis
Het feminisme maakt een identiteitscrisis door, bericht het tijdschrift Newsweek. „Het opbouwen van een carrière, het aankweken van intieme verhoudingen en het verzorgen van kinderen zijn een zwaardere last gebleken dan iemand zich in de eerste onstuimige dagen van het feminisme had kunnen indenken.”
In Woman on a Seesaw tekent schrijfster Hilary Cosell de klacht op van een wanhopige carrièrevrouw die geprobeerd had de ’Supervrouw’ te spelen: „Ik ben op het moment zo verdeeld dat ik niet geloof dat er nog iets van me over is dat ik aan iets anders zou kunnen besteden. Ik ben een overwerkte vakvrouw, een oververmoeide moeder, een mooi-weer-vriendin en een part-time-echtgenote. Supervrouw hè? Vergeet het maar.”
Vrouwen die de gelegenheid om een huwelijk aan te gaan en kinderen te krijgen opgeofferd hebben om carrière te kunnen maken, worden vaak door spijt geplaagd. Een 38-jarige bedrijfsadviseuse vertelde het Canadese tijdschrift Chatelaine: „Er is een hele generatie van vrouwen zoals ik die ongehuwd het graf in zullen gaan . . . Ondanks ons succes is ons leven erg leeg.” Newsweek gaf de bezorgdheid van een 39-jarige vice-presidente van een schoenenfirma weer: „Mijn baan is opwindend en schenkt me voldoening, maar ik word achtervolgd door de angst dat het zinvolste deel van het leven aan mij voorbijgaat doordat ik geen kinderen heb. Soms stel ik me voor dat als ik nu stierf, er op mijn grafsteen zou staan: ’Hier ligt . . . Zij heeft veel tijdschriften gelezen.’”
Zelfs vooraanstaande feministes blijken terug te komen van de seksuele-bevrijdingsmoraal. De Australische schrijfster Germaine Greer beschreef het huwelijk in haar uit 1970 daterende boek De vrouw als eunuch als „onbetaalde arbeid die rechtens wordt afgeperst door een werkgever in het bezit van een contract voor het leven dat in zijn voordeel is opgesteld”. De wens van een vrouw om haar situatie te verbeteren, zou „om te beginnen . . . misschien eens moeten worden gestaafd met echte ’promiscuïteit’”, suggereerde zij. Hoewel Greer door velen werd beschouwd als de leidende pleitbezorgster voor de seksuele revolutie, deed zij in een in 1984 verschenen boek feministes versteld staan door te pleiten voor kuisheid en de vrije moraal te veroordelen.
Economische positie
Door de feministische beweging zijn vrouwen er in sommige opzichten slechter voor komen te staan, beweert de Amerikaanse schrijfster Sylvia Ann Hewlett. Door de nadruk te leggen op onafhankelijkheid en gelijkheid in plaats van te streven naar hervormingen om werkende moeders te helpen, heeft de vrouwenbeweging weinig gedaan om de economische positie van de meeste vrouwen te verbeteren, betoogt zij. „De onafhankelijkheid waarop de bevrijde en gescheiden vrouwen zich beroemden, ontpopte zich vaak als eenzaamheid en penurie [extreme armoede].”
Uit een Amerikaanse studie bleek dat in staten waar de echtscheidingswetten dusdanig werden gewijzigd dat de schuldvraag geen factor meer was — iets waar feministes oorspronkelijk voorstander van waren — gescheiden vrouwen en hun kinderen met een onmiddellijke daling van 73 procent in hun levensstandaard te maken kregen, terwijl de levensstandaard van hun ex-man met 42 procent steeg. Zeker geen verbetering voor de vrouwen!
In feite bedragen de verdiensten van een vrouw in de Verenigde Staten nog steeds slechts ongeveer 64 procent van die van een man — bijna dezelfde verhouding als vijftig jaar geleden. In Europese landen waar feministes zich hebben geconcentreerd op het bereiken van betere regelingen voor zwangerschapsverlof en kinderopvang, zijn de lonen voor vrouwen gestegen van 71 procent van de mannenlonen in 1970 tot 81 procent tien jaar later.
De feministes blijken nu zeer verdeeld te zijn over één vraag: Wat is gelijkheid in feite? Betty Friedan wijst erop dat vrouwen geen duplicaat van de man zijn. Zij verklaart: „De tijd is gekomen om te erkennen dat vrouwen anders zijn dan mannen. Er moet een opvatting van gelijkheid komen waarbij in aanmerking wordt genomen dat vrouwen degenen zijn die de baby’s krijgen.” Andere feministes betogen dat als vrouwen wetten accepteren die hun een speciale behandeling toekennen die niet geldt voor mannen — zoals verplicht zwangerschapsverlof — zij nu toegeven dat zij niet gelijk zijn aan mannen, en dat dit de weg kan openen voor discriminatie.
„Het dilemma van het hedendaagse feminisme” komt er volgens een geleerde op neer of de verschillen in uiterlijk en verlangens tussen de seksen aangeboren zijn of het produkt zijn van sociale conditionering. Veel vrouwen zijn niet agressief of strijdbaar genoeg voor bepaalde banen in de commerciële sector, hebben werkgevers verklaard. „Vrouwen worden gesocialiseerd om passief te zijn”, betoogt Jody, feministisch directeur van een bureau voor maatschappelijk onderzoek. „Een deel van de rol als verzorger is jezelf slechts te zien in relatie tot anderen en niets voor jezelf te vragen”, legde zij uit aan Ontwaakt! Veel feministes geloven dat alleen een verandering in de manier waarop vrouwen door hun opvoeding worden geconditioneerd ware gelijkheid van kansen zal brengen.
Anderen betogen dat vrouwen het beste gelijkheid kunnen bereiken door te erkennen dat zij anders zijn dan mannen. Betty Friedan heeft aangedrongen op een ’tweede fase’ in het feminisme. „Een nieuw feministisch denken is vereist willen . . . vrouwen vooruitgang blijven boeken in de mannenwereld, . . . en toch ’niet als mannen worden’”, zegt zij. Anderen verwerpen deze verzachting van de benadering en praten over ’weer de straat opgaan’ met het feminisme, demonstreren en marcheren voor soepeler abortuswetten en andere hervormingen.
Zal het standhouden?
Ondertussen vragen feministes zich af wie in de toekomst het vaandel zullen dragen. „Jonge meisjes voelen zich er eerder door bedreigd dan ertoe aangetrokken”, schreef The Toronto Star over het feminisme. Sommige jongere vrouwen vrezen de onafhankelijkheid die door grotere gelijkheid is bewerkstelligd. „Veel vrouwen zeggen thans dat zij er genoeg van hebben”, zegt de Franse feministe Benoite Groult. „Zij willen weer verzorgd worden; zij willen beschermd worden door mannen.”
In sommige landen hebben feministes met felle tegenstand te kampen gekregen van andere vrouwengroepen die vastbesloten zijn te strijden tegen wat zij zien als een aanval op het gezin en andere „traditionele” waarden. Een zo’n groep in Canada, de REAL Vrouwen (Realistisch, Gelijk [Equal], Actief voor het Leven), beschreef zichzelf als „georganiseerd en gereed voor de strijd”.
Elders lijkt de vrouwenbeweging gewoon in het niet op te lossen. In West-Duitsland, zo zegt de auteur Peter H. Merkl, hebben de vrouwen het feminisme grotendeels de rug toegekeerd. „Officieel gesanctioneerd moederschap is weer helemaal in. Vrouwelijke werknemers vluchten terug naar de gezinsbanden . . ., terwijl de radicale feministes zich hebben teruggetrokken in een geïsoleerde subcultuur.”
Nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen in verband met de aard van de menselijke hersenen kunnen van invloed zijn op de manier waarop men in de toekomst over de rol van de seksen zal gaan denken. De neuroloog Richard Restak verklaart: „De bewijzen geven te kennen dat veel gedragsverschillen tussen mannen en vrouwen gebaseerd zijn op verschillen in het functioneren van de hersenen die biologisch inherent zijn en waarschijnlijk niet door culturele factoren alleen bepaald worden.” Nee, vrouwen zijn geen duplicaat van de man maar zijn met duidelijk andere bedoelingen gemaakt en met andere verlangens en behoeften in het leven.
Moeten deze bevindingen echter een verrassing voor ons zijn? De wetenschap heeft een waarheid ontdekt die lang geleden in het bijbelverslag over de schepping van de eerste vrouw, Eva, vermeld werd. In Genesis 2:18 staat opgetekend wat de bedoeling van de Schepper was: „Het is niet goed dat de mens alleen blijft. Ik zal een hulp voor hem maken, als zijn tegenhanger.” Mannen en vrouwen zouden dus elk kwaliteiten bezitten die de ander zouden aanvullen. Zij waren niet gemaakt om met elkaar te wedijveren. Elk zou het geschiktst zijn voor een eigen, aanvullende rol.
En de „ontdekking” dat vrouwen geen duplicaat van mannen zijn — dat vrouwen inderdaad ’anders zijn dan mannen’, dat vrouwen ’de kinderen baren’ — is dat werkelijk iets nieuws? Nogmaals, de bijbel heeft van meet af aan duidelijk gemaakt dat God hen verschillend heeft geschapen, „als man en als vrouw schiep hij hen”, en dat de vrouw speciaal zo gemaakt werd dat zij nageslacht ter wereld kon brengen. — Genesis 1:27, 28; 2:21-23.
Anders wil echter nog niet zeggen inferieur. Een vernederende behandeling van vrouwen wordt door niets gerechtvaardigd. Zij is „uit de man”, en dus heeft in de christelijke gemeente de man zijn vrouw net zo lief als zichzelf. In die atmosfeer vindt zij respect, liefde en een gevoel van zekerheid. — Efeziërs 5:28-33; 1 Timótheüs 5:2, 3.
Mannen en vrouwen zijn verschillend, maar zij zijn geen concurrenten. De een vult de ander aan; de een maakt de ander compleet. In Jehovah’s huwelijksregeling worden de twee één. Miljoenen waarlijk christelijke vrouwen vinden thans de ware bevrijding door hun in de bijbel beschreven rol te vervullen.
[Illustraties op blz. 7]
Het leven van een werkende vrouw is jachtig en versnipperd