De vrouwenbeweging brengt veranderingen teweeg
SEDERT het kleine begin van de vrouwenbevrijdingsbeweging meer dan 25 jaar geleden, zijn de vrouw in veel landen van de wereld als nooit tevoren kansen geboden in het bedrijfsleven, de regering en het sociale leven.
Het begin van de veranderingen
„Het probleem zonder naam”, zo beschreef de Amerikaanse schrijfster Betty Friedan het in haar boek De mystieke vrouw, dat in 1963 verscheen. Destijds verwoordde zij een onbehagen bij vrouwen uit de middenstand die zich gevangen voelden in een leven dat slechts via hun man en hun kinderen liep. Bij veel vrouwen die een knagende frustratie, een ondefinieerbare wrok hadden gevoeld, raakte het boek een gevoelige snaar die nu nog natrilt.
„Ik had het idee dat ik mijn geestelijke mogelijkheden onbenut liet”, zei Lyn, een Canadese, in een gesprek over haar huwelijk in de jaren ’70. Zij vertelde Ontwaakt!: „Ik had twee kinderen en een man, maar ik had nog niet het gevoel dat ik mij ten volle had kunnen ontplooien. Ik wilde . . . echt iets zijn.”
De individuele ontevredenheid vormde de aanzet tot een radicale maatschappelijke beweging die ernaar streefde vrouwen te bevrijden van mannelijke „overheersing”. De voornaamste terreinen van onvrede waren het gezin, dat door feministes werd vergeleken met huishoudelijke slavernij, en het bedrijfsleven, dat vrouwen slechts beperkte kansen bood en hun gewoonlijk minder betaalde dan mannen.
De bereikte veranderingen
De meest betekenisvolle veranderingen die door de beweging zijn bewerkstelligd, liggen in het vlak van het collectieve denken van de samenleving in veel landen — in een verhoogd bewustzijn van kwesties die vrouwen aangaan, een nieuw besef van de billijkheid naar hun belangen te luisteren, en een grotere waardering voor hun bijdrage en mogelijkheden op veel terreinen.
Veranderingen in het denken zijn omgezet in tastbare hervormingen. Nu werken er vrouwen zij aan zij met mannen in veel industriële beroepen die voorheen ondenkbaar waren voor vrouwen. Vrouwen dringen, zij het in kleinere aantallen, ook door tot traditioneel mannelijke bolwerken in directiekamers. „Er zijn nu meer echte keuzemogelijkheden”, vertelde een feministe aan Ontwaakt!
Vrouwen zijn nu in veel landen in de hoogste politieke posities te vinden. Enkele van de belangrijkste landen ter wereld — India, Israël en Groot-Brittannië bijvoorbeeld — werden onlangs of worden thans door vrouwen geleid. De Filippijnse president Corazon Aquino zei over de „onbloedige” revolutie van 1986 die haar aan de macht bracht: „De vrouwen stonden in de voorste gelederen bij de activiteiten.”
Veel van de veranderingen die tot stand zijn gekomen, zijn voor zowel mannen als vrouwen heilzaam geweest. Overal ter wereld is het voorgekomen dat vrouwen onrechtvaardig en oneerlijk werden behandeld. Het is beslist een goede zaak dat vrouwen niet worden gediscrimineerd in het bedrijfsleven of waar maar ook. Men had zich al veel eerder meer bewust moeten worden van de behoeften, belangen en capaciteiten van vrouwen. Vrouwen zijn wat betreft hun ambities en de behoefte erkend en gewaardeerd te worden om wat zij zijn, zeker niet minder menselijk dan mannen.
Is de vrouwenbeweging echter een onverdeelde zegen geweest? Er zijn mensen die zich afvragen of de krachtsinspanningen in sommige gevallen niet te extreem zijn geweest of te ver zijn gegaan. Vrouwen vragen zich af: Welke prijs is er voor de bevrijding betaald? Is de beweging nog even krachtig als destijds? En hoe ziet haar toekomst eruit? In het volgende artikel zullen deze vragen voor ons worden geanalyseerd.
[Inzet op blz. 4]
Overal ter wereld is het voorgekomen dat vrouwen onrechtvaardig en oneerlijk werden behandeld. Het is beslist een goede zaak dat vrouwen niet worden gediscrimineerd. Is de vrouwenbeweging echter een onverdeelde zegen geweest?