Veiligheid op het water komt niet vanzelf

SCHEIKUNDIGEN verbazen zich erover. Het leven op aarde is ervan afhankelijk. Ons lichaam bestaat er in hoofdzaak uit. Wat is het? Water natuurlijk. Maar naast alle nuttige eigenschappen die het bezit, is water ook aanlokkelijk. Het is zinnenstrelend en schenkt ons veel genoegen. Miljoenen over de hele wereld trekken regelmatig in drommen naar het water om zich te vermaken en zich te ontspannen. Maar ondanks alle leuke aspecten kan water ook gevaarlijk zijn.

In de Verenigde Staten vinden, na de autowegen, op het water de meeste ongelukken plaats. Maar wanneer wij ons bewust zijn van de gevaren, kunnen wij de risico’s beperken. Wat zijn enkele van de gevaren en hoe moeten wij ermee omspringen?

Stressfactoren op het water

Een van de populairste vormen van watersport is varen. In 1986 werd er alleen al in de Verenigde Staten naar schatting bijna $14,5 miljard aan uitgegeven. Grimmiger cijfers onthullen echter ook dat meer dan 25.000 mensen er letsel bij opliepen. Bovendien kwamen er meer dan duizend mensen om. Wat kan er gedaan worden om dit varen veilig te houden?

Hoewel ongelukken met vaartuigen veel oorzaken kunnen hebben, blijkt uit een recent onderzoek van de Amerikaanse kustwacht dat ze voor een deel te wijten kunnen zijn aan bepaalde stressfactoren. Hun onderzoek toont aan dat als iemand drie tot vier uur aan de verschillende elementen van het varen, zoals lawaai, wind, trilling, zon en schittering, blootgesteld is geweest, er een soort ’schippershypnose’ of vermoeidheid kan optreden. Dat is de reden waarom een dagje op het water uitputtend kan zijn ook al voert men lichamelijk weinig uit. Vooral opmerkelijk is echter dat er een zodanige vertraging van de reflexen kan optreden, dat iemands reacties gaan lijken op die van iemand die onder invloed is, hoewel hij misschien in werkelijkheid niets gedronken heeft. En als er alcoholische dranken zijn geconsumeerd, wordt het effect van zulke stressfactoren versterkt. Dit benadrukt de noodzaak de aandacht niet te laten verslappen en indien nodig te rusten. En hoewel men altijd matig moet zijn met alcohol, is extra voorzichtigheid geboden als u gaat varen.

Maar al te vaak wordt de ontspannen instelling die mensen op het water hebben, weerspiegeld in de manier waarop zij de boot besturen. Een dergelijke nonchalance verklaart waarom de meeste ongelukken aanvaringen zijn. De meeste aanvaringen worden toegeschreven aan onvoorzichtigheid en onoplettendheid. Het volgende geval is typerend. Waarom voer de man aan het stuurwiel bij het verlaten van een zone waar een snelheidsbeperking gold pardoes over een andere boot heen, twee opvarenden dodelijk verwondend? Hij had op dat moment iemand op schoot, waardoor zijn gezichtsveld gedeeltelijk werd geblokkeerd, en hij schonk geen aandacht aan zijn omgeving.

Bedenk dat het besturen van een boot net als autorijden met verantwoordelijkheid gepaard gaat.

Overboord vallen en kapseizen

De twee grootste gevaren voor de watersporter zijn overboord vallen en kapseizen. Samen zijn ze verantwoordelijk voor bijna 65 procent van de dodelijke ongelukken op het water in de Verenigde Staten. In het algemeen gaat het bij deze ongelukken om kleine boten (onder de 5 meter). Maar als u weet waarom ze gebeuren, kan dat u helpen te voorkomen dat het u overkomt.

Het kapseizen of omslaan komt in de meeste gevallen doordat de boot is overladen met passagiers of uitrustingsstukken. Dat gevaar bestaat echter zelfs als een boot niet overladen is maar het gewicht niet gelijkmatig is verdeeld. Zelfs grote schepen zijn omgeslagen doordat de lading ging schuiven of de passagiers plotseling naar één kant renden. In kano’s is het belangrijk uw zwaartepunt laag te houden. Als u van plaats moet veranderen, is het ’t beste dat in gebogen of gehurkte houding te doen en u aan de zijden vast te houden in plaats van te gaan staan.

Maar wat moet u doen als u overboord valt of de boot kapseist? (1) Probeer bewust niet in paniek te raken. (2) Als u geen reddingsvest draagt, probeer er dan een te grijpen. (3) Aangezien in de meeste boten voldoende drijfvermogen is ingebouwd, is het ’t beste bij de boot te blijven; u zult gemakkelijker door redders worden opgemerkt. (4) Zorg als het water koud is, dat een zo groot mogelijk deel van uw lichaam uit het water steekt en beweeg zo weinig mogelijk om onderkoeling te voorkomen.

Het lichaam koelt in water 25 keer zo snel af als in lucht, en het warmteverlies is ongeveer een derde groter wanneer u watertrapt of zwemt dan wanneer u niets doet. Veel verdrinkingen vinden plaats als mensen proberen naar de kust te zwemmen — die vaak verder weg is dan men denkt. En hoe kouder het water, hoe sneller u vermoeid raakt.

Als u zonder reddingsvest in het water terechtkomt en u geen boot of iets anders hebt om u aan vast te klampen, kan kleding gebruikt worden om drijfvermogen te krijgen. Een publikatie van de Amerikaanse kustwacht adviseert: „Knoop als u een overhemd draagt de boord dicht en houd die bij de hals stevig vast. Buig uw hoofd voorover, haal de voorkant van uw overhemd naar uw gezicht en blaas tussen de tweede en derde knoop lucht naar binnen. Houd de boord stevig dicht zodat er geen lucht ontsnapt. De in het hemd opgesloten lucht zal een luchtbel op uw rug veroorzaken.” U hebt dan in elk geval een tijdelijk reddingsvest dat u kan helpen te blijven drijven en geen energie te verspillen.

Interessant is dat volgens de kustwacht het aantal doden met 75 procent zou afnemen als mensen maar een reddingsvest zouden dragen. Maar de meeste mensen vinden ze lastig of ongemakkelijk, of vinden dat zo’n ding afbreuk doet aan hun verschijning. Of dragen ze niet omdat zij menen dat zij goede zwemmers zijn. (Zie het kader „Ook goede zwemmers kunnen verdrinken”.) Aangezien de wet in de meeste gevallen voorschrijft dat er reddingsvesten aan boord zijn maar niet dat ze worden gedragen, blijft het een kwestie van voorkeur. Er bestaat echter geen twijfel over dat het veiliger is als u er een draagt.

Verdere waarschuwingen

Hoewel het op het water aangenaam toeven is, worden velen geïntrigeerd door de fascinerende wereld onder water. Snorkelen is een betrekkelijk goedkope en populaire manier om een kijkje in deze prachtige en mysterieuze wereld te nemen. Maar ook hier is voorzichtigheid geboden.

Uitputting is wellicht het meest voorkomende probleem waar een snorkelaar mee te maken krijgt, hetzij doordat hij zich te ver weg heeft gewaagd of doordat hij tegen een stroming in moet worstelen. Enige voorzorg en planning kan deze situatie helpen voorkomen. Een nog groter gevaar, hoewel minder vaak voorkomend, ontstaat wanneer men te diep is gedoken en men, voordat de oppervlakte wordt bereikt, gebrek aan zuurstof krijgt. Bewusteloosheid en verdrinking kunnen het gevolg zijn. Bij een snelle stijging waarvoor u zich krachtig moet inspannen, wordt het bloed veel sneller van zuurstof ontdaan dan bij een langzame stijging. Ken uw grenzen en wacht nooit totdat u bijna buiten adem bent. Houd altijd een veiligheidsmarge aan.

Zich door de branding laten meevoeren, al dan niet op een surfplank, is een opwindende manier om van de kracht van de golven te genieten. Een belangrijke veiligheidsfactor hierbij is de kracht van de golven niet te onderschatten en te weten welke gebieden vermeden moeten worden. Een ervaren surfer weet dat de contouren van de oceaanbodem de golven beïnvloeden. Waar het strand steil afloopt, raken de golven de bodem met aanzienlijke kracht en een onoplettende surfer zou daarbij ernstig gewond kunnen raken.

Getijstromen en onderstromen vormen een ander gevaar voor de surfer. Meegezogen worden naar de open zee is een beangstigende ervaring. Maar de wetenschap dat de stroom op enkele meters van de kust zijn kracht verliest, kan u helpen niet in paniek te raken. Meestal kan men weer veilig het strand bereiken door er in schuine lijn naar toe te zwemmen. Maar dit benadrukt de noodzaak een goede zwemmer te zijn. Door met iemand mee te gaan die het gebied kent of een strand uit te zoeken waar een strandwacht u voor eventuele gevaren kan waarschuwen, verzekert men zich van een veilige en plezierige tijd.

Zoals bij alle vormen van waterrecreatie kunnen door een juiste instelling en een gepast respect voor het water, de omgeving en de medemens veel gevaarlijke situaties worden vermeden.

Juiste instelling

Vaak zal iemand die een ongeluk heeft veroorzaakt, zeggen: „Het was geen opzet — het ging per ongeluk. Ik had niet gedacht dat er iets kon gebeuren.” Ja, ’niet denken’ is vaak de oorzaak. Ongelukken zijn nooit opzettelijk, maar met een beetje overleg en respect voor andere watersporters kunnen ze vaak vermeden worden.

Louter voor de opwinding onnodige risico’s nemen, is een blijk van gebrek aan respect voor het leven. Zo vond er een dodelijk watersportongeluk plaats doordat twee groepen op roekeloze wijze een wedstrijd in waterskiën hielden. De voorste skiër kwam ten val en werd door de andere boot overvaren. Talloze anderen hebben letsel opgelopen bij nachtelijke aanvaringen doordat er geen lichten werden gevoerd of doordat lichtboeien werden genegeerd waardoor boten aan de grond liepen.

Zulke gebeurtenissen zijn triest, maar stemmen ook tot nadenken. Gelukkig kunnen wij veel doen om de kans dat ze ons overkomen tot een minimum te beperken. Hoe? Door een gepast respect te tonen voor het leven en voor andermans bezittingen, door zorgvuldige planning, door de mogelijke gevaren te onderkennen en door ons aan de regels te houden. Dan zullen wij met volle teugen kunnen genieten van deze wonderbaarlijke schepping — water. — Ingezonden.

[Kader op blz. 18]

Ook goede zwemmers kunnen verdrinken

Autoriteiten verbazen zich vaak over gevallen waarin een goede zwemmer zonder kennelijk letsel overboord valt en gewoon verdwijnt. Maar volgens de door het Amerikaanse Rode Kruis verschafte informatie zouden de fysiologische reacties op koud water een verklaring kunnen vormen. Er kan calorische labyrinthitis optreden doordat plotseling koud water de gehoorgangen binnenkomt. Dit kan duizeligheid tot gevolg hebben, waardoor het slachtoffer naar beneden in plaats van naar boven zwemt en uiteindelijk in ademnood komt. Een andere mogelijkheid is de hyperventilatiereflex. Plotselinge blootstelling aan koud water kan een oncontroleerbare snelle ademhaling teweegbrengen. Als dit gebeurt wanneer het hoofd onder water is, kan de persoon verdrinken. Ook pijn kan een factor zijn. Plotselinge blootstelling aan koud water kan zo pijnlijk zijn dat het slachtoffer in een shock raakt of een hartaanval krijgt. De les? Behandel water met respect. Behandel koud water met nog meer respect.

[Illustraties op blz. 16, 17]

Waterpolitie redt een kanovaarder

[Verantwoording]

Photo by Tim Smalley, Minnesota Dept. of Natural Resources

Reddingsvesten redden levens — waarom zou u ze dan niet dragen?

[Illustratieverantwoording op blz. 15]

Photo by Tim Smalley, Minnesota Dept. of Natural Resources