Herfstbladeren nemen in luisterrijke pracht afscheid
DE VRIEZEMAN strijkt met de eer, maar hij heeft er niets mee te maken. De bladeren doen het, maar ze worden ertoe gedwongen. De bomen zelf brengen het op gang, maar ze handelen uit zelfbescherming. En achter al deze mysterieuze gebeurtenissen is het de goddelijke wijsheid die stilletjes de show regisseert. Op welke wijze het ook tot stand komt, het optreden is oogverblindend en beroert het hart van degenen die het zien. En als de spectaculaire show zijn climax nadert, is het optreden van het volgende jaar al in de maak.
Begin oktober gaat het doek op voor de uitvoering, rustig en zonder fanfare. Een kleine ring van cellen in de steel waarmee het blad aan het takje vastzit, begint losser te worden en uit te drogen. Tussen deze cellen en het takje begint zich een laag kurkachtige cellen te vormen. Het is littekenweefsel dat zich al vormt voordat de amputatie van het blad plaatsvindt.
De opkomst op het toneel is perfect getimed — opnieuw een van die boeiende mysteries die in de natuur volop worden aangetroffen. Het is de tijd voor heldere, lichte dagen en koele, tintelende nachten — vereisten voor het kleurenspektakel dat gaat volgen. De aanwezigheid van de Vriezeman speelt in dit stuk geen rol. Die denkbeeldige kabouter met zijn verfkwastje maakt geen deel uit van de toneelbezetting.
Wanneer de kurkachtige laag harder wordt, raken de uiterst dunne toevoerkanaaltjes die sap naar de bladeren brengen, verstopt. Onderwijl gaat in die andere laag cellen het proces van losser worden en uitdrogen voort. De sapstroom naar de bladeren is afgesneden, maar het duurt nog twee weken voordat ze zullen vallen. Dit zijn de dagen voor de luisterrijke herfstpracht. Zonder sap stopt de fotosynthese in de bladeren en wordt het groene chlorofyl in de bladeren door de zonnestralen vernietigd.
Met het verdwijnen van het groen treden pigmenten die de hele zomer al in het blad hebben gezeten, voor het voetlicht. Het opvallendste pigment is caroteen — dat ook wortelen hun mooie kleur geeft. Het is hetzelfde pigment dat boter geel kleurt en de eierdooiers oranje. Suikeresdoorns hebben oranje en chroomgele caroteentinten. Berken het zuiver gele caroteen.
Maar hoe staat het met het karmozijnrood van de rode esdoorn, het scharlaken van de eik, het diepe rood van de sassafrasboom, het donkerpaars van de es? Die kleuren zijn nieuwkomers in de bladeren. Pas nadat de kurkachtige laag het blad heeft afgesneden van de sapstroom, komen deze dynamische kleuren op voor hun dramatische finale van de herfstshow. Als het koel en helder weer is, blijft het blad nog enige tijd suiker produceren, die nu in het blad zit opgesloten en wordt veranderd in een chemische stof genaamd anthocyaan. Als het sap zuur is, kleuren de anthocyanen rood; is het alkalisch, dan worden ze blauw of paars.
De show nadert nu zijn einde. De Vriezeman heeft geen rol gespeeld in het drama; en evenmin zorgt de naderende winterkoude ervoor dat de bladeren vallen. De boom doet het zelf om zijn watervoorraad in stand te houden. Gedurende de winter valt er slechts heel weinig water uit de bevroren grond te halen, en de grote bladeren van de loofbomen geven grote hoeveelheden waterdamp af. Zonder nieuwe toelevering van water zouden deze bladeren de boom al gauw doen uitdrogen. Om dit te voorkomen, ontdoet de boom zich van zijn bladeren en sluit de open wond af met een laag kurkachtig littekenweefsel.
De boom is genoodzaakt zijn water vast te houden, anders kan de show volgend jaar niet doorgaan. Er zou geen lentegroen zijn, geen schaduw in de zomer en geen bladeren in de herfst om de ogen in verrukking te brengen en harten te roeren. De knoppen die in de lente openbarsten en waaruit groene loten te voorschijn komen, zijn geen nieuwkomers. Ze hebben er het hele jaar gezeten, popelend om met de komst van de zonnewarmte hun buizenstelsel te ontdooien en de sapstroom op gang te brengen. Nu groeien ze snel, en ontvangen het leeuwedeel van het beschikbare voedsel.
Maar terzelfder tijd worden heel kleine knoppen gevormd, niet groter dan een speldeknop, volgepakt met bladeren, bloemen, twijgen en bladstelen. Maar slechts wanneer het hoog zomer is, zullen deze piepkleine knoppen het voedsel ontvangen dat ze nodig hebben om te kunnen groeien en zich verder te ontwikkelen. Tegen het eind van de zomer bevatten de knoppen de bladeren en bloesems, de bladstelen en twijgen van de volgende lente, allemaal dicht opeengepakt in waterdichte vliezen. Tegen uitdroging en vorst beschermd, wachten ze zeven maanden zonder zich te roeren op de komst van de lente. In deze schijndode toestand noemt men ze winterboomknoppen.
Dus als u met ontzag toekijkt en u verwondert over de kleurrijke en spectaculaire show van de herfstbladeren die in prachtige gloed het toneel ruimen, weet dan dat de spelers die het volgende jaar de show zullen maken, al stilletjes achter de coulissen staan te wachten om op hun beurt uw ogen in verrukking te brengen en uw hart te roeren.
En weet ook wie de Regisseur van de show is en breng hem dank. Wie kan in alle redelijkheid ontkennen dat alleen God zulke bomen kan maken?