India’s Katholieke Kerk — Welke koers volgt ze?

Door Ontwaakt!-correspondent in India

Ze vertegenwoordigt een kleine minderheid van de bevolking. Vaak wordt ze beschouwd als een indringster en met de nodige argwaan bezien door de meerderheid, aanhangers van godsdiensten die naar men vindt in India thuishoren. Maar de Katholieke Kerk in India heeft op dit subcontinent zonder twijfel vaste voet gekregen en streeft ernaar deze positie te bestendigen. Wat doet de kerk om dit doel te bereiken? Zal ze erin slagen? Kortom, welke koers volgt de kerk?

DE KATHOLIEKE Kerk is niet de belangrijkste van de religies in India — de bijna 14 miljoen lidmaten hier maken nog geen 2 procent uit van het aantal inwoners van het land. Toch werd de belangrijkheid van de Katholieke Kerk in India voor het katholicisme in de wereld benadrukt toen paus Johannes Paulus II in februari 1986 India vereerde met een tiendaags bezoek. In zijn rondreis langs 14 steden was ook een bezoek opgenomen aan de staat Kerala, waar de grootste concentratie van katholieken in India wordt aangetroffen.

Kerala is in de ogen van de kerk als een glanzend juweel. Het is de zetel van de katholieke macht in India, en de kerk is een van de grootste georganiseerde instellingen in de staat. Kerala wordt ook beschouwd als de bakermat van het christendom in India. Volgens de volkstraditie kwam Thomas — een van de 12 apostelen van Jezus Christus — na de dood van de Messías naar de Malabarkust in Kerala.

Het duurde echter nog zo’n 14 eeuwen voordat de Rooms-Katholieke Kerk naar India kwam. Portugese ontdekkingsreizigers en zendelingen die hen op de voet volgden, brachten de roomse kerk naar Goa, een voormalige Portugese kolonie aan de Indiase westkust. Van daar uit vonden gelovigen hun weg zuidwaarts naar Kerala.

De Katholieke Kerk wordt reeds lange tijd met gemengde gevoelens bezien door de plaatselijke bevolking. Terwijl velen de kerk prijzen voor de diensten die ze in het hele land verleent op het gebied van onderwijs, maatschappelijk werk en medische hulp, kijken zij neer op wat zij beschouwen als het werkelijke doel achter de aanwezigheid van de kerk — het maken van bekeerlingen.

Is ’bekering’ het doel?

Toen fundamentalistische hindoe-organisaties waarschuwden dat alleen al de aanwezigheid van de paus een stimulans zou zijn voor massabekeringen, deed de kerk al het mogelijke om zich te distantiëren van de gedachte dat ze Indiërs wilde bekeren. „Niemand hoeft bang te zijn”, zei de voorzitter van de Katholieke Bisschoppenconferentie van India. „De Heilige Vader komt niet om mensen te bekeren.” De verklaring van één Indiase aartsbisschop was zelfs nog nadrukkelijker: „De Katholieke Kerk is sterk gekant tegen het maken van bekeerlingen. Het is een inbreuk op de godsdienstvrijheid. Wij wijzen het af, wij veroordelen het.”

En hoe staat het met de paus zelf? „De Katholieke Kerk erkent de waarheden die aanwezig zijn in de religieuze tradities van India en deze erkenning maakt een werkelijke dialoog mogelijk”, zei hij tot een gehoor waarin het hindoeïsme, zoroastrisme, boeddhisme, jainisme, judaïsme, de Sikhs, de islam en enkele belijdende christenen vertegenwoordigd waren. Bij een andere gelegenheid beleed hij gelijkgezindheid met andere geloven, en verklaarde: „Wij betuigen onze solidariteit met onze hindoe- en moslimbroeders en -zusters en de volgelingen van andere religieuze tradities.”

De betuiging van solidariteit bleef niet beperkt tot woorden. Tijdens zijn bezoek werd de paus met bloemkransen omhangen door een priester van Calcutta’s beroemde Kali-tempel van Kalighat.a Bij een andere gelegenheid ontving hij vibhuti of heilige as op zijn voorhoofd van een hindoepriester en hing een islamitische ponnadai (sjaal) om waarop symbolen van het islamitische geloof stonden.

Ondanks dit alles stelde de paus in zijn rede tot de Indiase bisschoppen vast dat de „verkondiging van het evangelie” één van de belangrijkste zaken was voor het welzijn van de kerk in India. Maar wat voor soort van evangelieverkondiging bedoelde de paus? Het kwam niet als verrassing dat hij beklemtoonde dat het evangelie via programma’s voor gelijkberechtiging en economische vooruitgang moest worden verbreid.

De paus verklaarde dat „de evangelisatieopdracht van de kerk energieke en aanhoudende actie voor rechtvaardigheid, vrede en algehele menselijke ontwikkeling omvatte. Deze taken niet op zich te nemen, zou verraad zijn aan het evangelisatiewerk; het zou ontrouw betekenen aan het voorbeeld van Jezus.”

„Allen die de waardigheid en de vrijheid van hun broeders en zusters hebben bevorderd, zijn gezegend in de ogen van Christus”, verklaarde de paus. Derhalve merkte de Indiase pers terecht op: „Niemand — zelfs niet het meest conservatieve, op handhaving van de status-quo gerichte lid van de kerkhiërarchie — spreekt nu nog over het prediken van het goede nieuws in de strikte, letterlijke betekenis van het verbreiden van het christendom als religie.”

Een hindoe-katholieke kerk?

In een poging het katholicisme minder buitenlands en meer Indiaas te maken, heeft de kerk aangemoedigd tot een programma van aanpassingen van haar godsdienstoefeningen. Zo zal men sommige katholieke priesters gebeden zien opzeggen terwijl zij op de vloer zitten als in een hindoe-ashram, kan men vedische mantra’s horen gebruiken in plaats van westerse hymnen, en mogen voor vele ceremoniën hindoeïstische Nilavilakku (koperen olielampen) worden ontstoken.

„De bedoeling is”, zo zei een katholieke leek, „de universele elementen in het hindoeïsme en andere religies te vinden en de daarmee verband houdende symbolen en rituelen in onze aanbidding op te nemen, als een aanvulling en versterking.” De religieuze riten en methoden van aanbidding in veel van de kerken in Kerala zijn een duidelijke mengeling van katholieke tradities en hindoegebruiken.

Welke koers volgt de kerk?

Tijdens zijn verblijf in India bepleitte de paus, verwijzend naar de leer van Mohandas Gandhi, dat „leiders van alle volkeren moeten geloven in en handelen naar het geloof dat de oplossing voor de wereldproblemen in het menselijk hart ligt”. Ook drong hij er bij de jeugd op aan om „de leringen te volgen van de grote wijzen uit vroeger dagen wier woorden ’eeuwige wijsheid en waarheid’ bevatten en hen zullen inspireren om in het leven voorwaarts te gaan”.

Hoe verschillend is dit alles van wat Jezus leerde! Het centrale thema van zijn leringen was de komst van Gods koninkrijk, een wereldregering die armoede, sociale misstanden en ziekten volledig zal uitroeien (Matthéüs 9:35). De gehele bijbel benadrukt dit Koninkrijk als de enige oplossing voor de problemen van de mensheid. Jezus toonde ook een onvoorwaardelijk vertrouwen in Gods belofte toen hij in gebed zei: „Uw woord is waarheid” (Johannes 17:17). En hij drong er bij zijn volgelingen op aan: „Blijft dan eerst het koninkrijk en Zijn rechtvaardigheid zoeken.” — Matthéüs 6:33.

Hoe staat het met samenwerking met andere religies? De bijbel waarschuwt ware gelovigen duidelijk: „Komt niet onder een ongelijk juk met ongelovigen. Want wat voor deelgenootschap hebben rechtvaardigheid en wetteloosheid?” — 2 Korinthiërs 6:14; Deuteronomium 12:30, 31.

Terwijl de Katholieke Kerk in India zich in een, naar haar oordeel, positieve richting begeeft — en een die haar positie in het land veilig zal stellen — verwijdert ze zich in werkelijkheid dus steeds verder van de bijbelse waarheid. Maar terzelfder tijd worden steeds meer mensen erop attent gemaakt dat zij onderscheid moeten maken tussen de leringen van Jezus en de leringen van de Katholieke Kerk. Hoe gebeurt dit?

Momenteel houden meer dan 7000 Jehovah’s Getuigen in heel India vastberaden de bijbelse waarheid hoog. Zij zullen belangstellende personen graag helpen waardering te krijgen voor Gods belofte van eindeloze vrede onder zijn Koninkrijksregering. En in tegenstelling tot de Katholieke Kerk of andere religies, hebben zij geen deel aan de oorlogen van de naties of politieke controverses (Jesaja 2:2-4). Als u zou willen weten waarom de Getuigen anders zijn en hoe zij in staat zijn zich aan de bijbel te conformeren, richt uw vragen dan aan de uitgevers van dit tijdschrift.

[Voetnoten]

[Illustraties op blz. 15]

Beeld van Jezus Christus, gezeten in een hindoeïstische yogahouding. Eronder staat de ’om’-mantra geschreven en daaronder ziet men de davidster

Mariabeeld met sari en een tilak (stip) op haar voorhoofd