Jonge mensen vragen . . .
Waarom voel ik mij zo eenzaam?
Het is zaterdagavond. Op zijn kamer denkt de jongen aan de knapen van school die zijn gaan bowlen. Hij had al zijn moed bijeengeraapt en gevraagd of hij met hen mee kon. Het honende gelach waarmee zij wegliepen, klinkt nog na in zijn oren.
„Die waardeloze weekeinden!” schreeuwt hij. Maar er is niemand in de kamer om antwoord te geven. Hij raapt een tijdschrift op en ziet een plaatje van een groepje jonge mensen op het strand. Hij smijt het tijdschrift tegen de muur. Zijn ogen schieten vol tranen. Hij bijt op zijn onderlip, maar de tranen blijven komen. Niet langer in staat ertegen te vechten, laat hij zich op zijn bed vallen, terwijl hij snikt: „Waarom word ik altijd overal buiten gelaten?”
VOEL jij je ook wel eens zo — afgesneden van alles, nutteloos en leeg? Vraag je je wel eens af: ’Waarom voel ik mij zo eenzaam, en waarom doet het zo’n pijn?’
Als dat zo is, wanhoop dan niet. De tienerjaren zijn voor velen een moeilijke tijd. Je voelt je vaak niet zeker van jezelf. Het is dan ook geen wonder dat in de tienerleeftijd eenzaamheid vaak het hardst aankomt.
Hoewel het geen pretje is om je eenzaam te voelen, is het ook niet onoverkomelijk. Een expert vergeleek eenzaamheid met een verkoudheid — „gemakkelijk opgelopen, . . . zelden dodelijk maar altijd onplezierig”. Toch zijn er manieren om eenzaamheid de baas te worden.
Wat eenzaamheid is
Simpel gesteld, is een gevoel van eenzaamheid een waarschuwingssignaal. Een hongergevoel waarschuwt je dat je behoefte hebt aan voedsel. Het gevoel van eenzaamheid waarschuwt je dat je behoefte hebt aan gezelschap, nauwe omgang, vertrouwelijkheid. Wij hebben voedsel nodig om goed te functioneren. Evenzo hebben wij gezelschap nodig om ons prettig te voelen.
Heb je ooit een laag gloeiende kolen bekeken? Wat gebeurt er wanneer je er één kooltje uit weghaalt? De gloed van dat ene kooltje zal uitdoven. Maar wanneer je het kooltje teruglegt tussen de andere, gaat het weer gloeien. Insgelijks kunnen wij mensen niet „gloeien”, of goed functioneren, wanneer wij lang alleen zijn. Het verlangen naar gezelschap is ons aangeboren.
Dit was ook zo met de eerste mens, Adam. Het bijbelboek Genesis vertelt dat Adam in een omgeving geplaatst werd die in zijn fundamentele behoeften voorzag. Er was voedsel in overvloed, frisse lucht, een sprankelende rivier om in te baden en interessant werk om te doen, terwijl hij zich bovenal in een intieme verhouding met zijn Schepper kon verheugen. Toch zei Jehovah God: „Het is niet goed dat de mens alleen blijft.” Adam had iemand nodig die was zoals hij, om mee te praten en om zijn gevoelens te delen. God voorzag in die behoefte door hem Eva te geven (Genesis 2:18-23). Ja, de behoefte aan gezelschap is in ons ingebouwd. Betekent dat echter dat alleen zijn altijd een gevoel van eenzaamheid tot gevolg heeft?
Alleen en toch ook niet alleen
De essayist Henry David Thoreau schreef: „Ik heb nooit beter gezelschap gevonden dan geen gezelschap.” Ben je het daarmee eens? „Ja”, zegt Bill, die twintig is. „Ik houd van de natuur. Soms neem ik mijn bootje en ga ermee een meer op. Daar zit ik dan urenlang helemaal in mijn eentje. Ik krijg zo tijd om na te denken over wat ik met mijn leven aan het doen ben. Dat is heerlijk.” De 16-jarige Rafael voegt daaraan toe: „Wij zijn thuis met nog drie kinderen. Er is altijd drukte in huis. Ik heb een broertje van vier; hij is helemaal dol. Soms heb ik maar één verlangen — alleen zijn.”
Een Engelse dichter merkte verder op: „De eenzaamheid is de audiëntiezaal van God.” De 22-jarige Steven is het daarmee eens. „Ik woon in een groot gebouw met heel veel bewoners,” zegt hij, „en soms ga ik naar het dak, enkel om alleen te zijn. Ik ga wat zitten nadenken en ik bid. Het is een verademing.” Ja, indien momenten van alleenzijn goed gebruikt worden, kunnen ze ons een diepe voldoening geven. Ook Jezus kende zulke momenten: „Vroeg in de morgen, toen het nog donker was, stond [Jezus] op en ging naar buiten en begaf zich naar een eenzame plaats, waar hij ging bidden” (Markus 1:35). Maar waarom voelden personen zoals Thoreau of Jezus zich niet eenzaam, ook al waren zij alleen?
In de eerste plaats omdat zij uit eigen verkiezing alleen waren. En in de tweede plaats waren zij maar voor een korte tijdsperiode alleen. Jehovah zei niet: ’Het is niet goed dat de mens voor een ogenblik alleen is.’ God zei dat het niet goed was dat de mens ’alleen bleef’. Langdurige periodes van afzondering kunnen tot eenzaamheid leiden. Daarom waarschuwt de bijbel: „Wie zich afzondert, zal zijn eigen zelfzuchtige verlangen zoeken; tegen alle praktische wijsheid zal hij losbarsten.” — Spreuken 18:1.
Tijdelijke eenzaamheid
Af en toe is alleenzijn echter geen eigen keus. Dan kan het echt pijn doen. Zo’n eenzaamheid wordt ons vaak opgelegd door omstandigheden die wij niet in de hand hebben, zoals een verhuizing naar een andere plaats, bij onze intieme vrienden vandaan.
Steven herinnert zich: „In mijn oude woonplaats had ik aan James een vriend die meer voor mij betekende dan een broer. Toen ik ging verhuizen, wist ik dat ik hem zou missen.” Steven pauzeert even, alsof hij het moment van vertrek opnieuw beleeft. „Toen ik aan boord van het vliegtuig moest gaan, was het of mijn keel werd toegesnoerd. Wij omhelsden elkaar en ik vertrok. Ik had het gevoel dat er iets kostbaars verloren was gegaan.”
Hoe redde Steven zich in zijn nieuwe omgeving? „Het was moeilijk”, zegt hij. „Ik heb een moeilijke tijd gehad toen ik een nieuw vak moest leren. Thuis mochten mijn vrienden mij graag, maar hier gaven sommige knapen met wie ik werkte, mij het gevoel dat ik nergens voor deugde. Ik weet nog dat ik naar de klok keek en vier uur terugrekende — dat was het tijdsverschil — en bedacht wat James en ik op dat moment gedaan zouden hebben. Ik voelde mij eenzaam.”
Wanneer dingen niet zo gaan als wij graag willen, richten wij onze gedachten vaak op het verleden, toen wij betere tijden doormaakten. De bijbel zegt echter: „Zeg niet: ’Waarom is het geschied dat de vroegere dagen beter zijn gebleken dan deze?’” (Prediker 7:10) Vanwaar deze raad?
Eén reden is dat de omstandigheden kunnen verbeteren. Daarom spreken onderzoekers vaak van „tijdelijke eenzaamheid”. Steven kon zijn eenzaamheid dus overwinnen. Hoe? „Het was een hulp voor mij dat ik over mijn gevoelens kon spreken met iemand die om mij gaf. Je kunt niet in het verleden blijven leven. Ik dwong mijzelf andere mensen te ontmoeten en belangstelling voor hen te tonen. Het hielp; ik vond nieuwe vrienden.” En hoe stond het met James? „Ik had mij vergist. De verhuizing maakte geen eind aan onze vriendschap. Een paar dagen geleden heb ik hem nog opgebeld. Wij praatten en praatten, een uur en een kwartier lang — interlokaal nog wel!”
De 13-jarige Peter bevindt zich in een andere situatie die tot eenzaamheid kan leiden. Hij leeft in een eenoudergezin. Peter zegt: ’Ik kom thuis uit school en ben dan helemaal alleen. Ik heb niemand om mee te praten. Wanneer mijn moeder thuiskomt van haar werk, is het niet veel beter. Zij is moe en zij gaat naar bed.’
De 18-jarige Nancy leeft ook in een eenoudergezin. Bovendien zit zij met het probleem dat zij op een nieuwe school zit. Maar Nancy voelt zich niet eenzaam. Zij heeft zich erop toegelegd nieuwe vrienden te ontmoeten. „Het hielp mij om mijzelf meester te worden”, zegt zij. Haar eenzaamheid verdween. Die was tijdelijk.
Soms is eenzaamheid echter het gevolg van een tragedie. „Derek was in Florida al mijn maat geweest sinds wij elf waren”, vertelt Bill. „Wij gingen altijd naar het winkelcentrum, aten pizza en voetbalden samen.” Wat gebeurde er? „Ik werd op een zondagnacht opgebeld”, gaat Bill verder. „Derek was verdronken. Het was moeilijk te aanvaarden. Er waren daarna momenten dat ik mij zo eenzaam voelde dat ik Dereks telefoonnummer draaide. Wanneer de telefoon dan bleef overgaan, bedacht ik: ’Wacht eens, Derek is er niet meer.’ Ik kon het niet vatten. Wanneer je zeventien bent, ben je gewoon te jong om dood te gaan.”
De bijbel vertelt over een vrouw, Naomi genaamd, die een soortgelijke tragedie meemaakte. Haar man en haar twee zoons stierven na elkaar. Toen zij als weduwe in haar geboorteland terugkeerde, zei ze: „Vol ben ik heengegaan, en met lege handen heeft Jehovah mij doen terugkeren.” — Ruth 1:21.
Hoewel het verdriet om het verlies van een geliefd persoon misschien nooit helemaal slijt, kan de eenzaamheid met het verstrijken van de tijd en het aankweken van nieuwe banden verdwijnen. In het geval van Naomi droegen veranderde omstandigheden en het opbouwen van nieuwe betrekkingen ertoe bij dat ’haar ziel hersteld werd’ (Ruth 4:13-15). Ook kan iemand er geheel in opgaan dingen voor andere mensen te doen. Jezus heeft gezegd: „Het is gelukkiger te geven dan te ontvangen.” — Handelingen 20:35.
Maar als je eenzaamheid nu eens aanhoudt? Dan lijd je misschien aan chronische eenzaamheid. Wat is dat, en hoe kun je het overwinnen? Deze vragen zullen in een latere uitgave van Ontwaakt! beantwoord worden.