Stervende bossen — Ook uw probleem!

BENT u goed in raadsels? Probeer deze eens. Ik ben eeuwen ouder dan u maar loop nu het gevaar voortijdig te sterven. Hoewel ik er één ben, besta ik uit vele die, jammer genoeg, steeds minder in aantal worden. En hoewel ik groen ben, noemt men mij zwart. Wat ben ik?

Als uw antwoord luidt: het Zwarte Woud in Duitsland, hebt u juist geraden. Hoe droevig is het dat de donkere dennen en sparren die eens zo’n dicht tapijt vormden op de heuvels dat men ze deze naam gaf, nu worden geveld door een stille moordenaar. Maar wacht eens! Dat is niet alles.

„Van Italië tot Denemarken, ja, in heel Europa sterven de bossen”, zei een deskundige van de Universiteit van München, professor Peter Schütt in 1983. In het licht van de onmiskenbare bewijzen dat dit probleem zich verder noordwaarts, naar Scandinavië, heeft uitgebreid, hebben zijn woorden sindsdien een nog grotere dringendheid gekregen.

Noord-Amerika, vooral Canada, heeft ook met het probleem te kampen, maar nergens heeft het zulke alarmerende proporties aangenomen als in Europa. En aangezien bossen zo’n voorname rol hebben gespeeld in de geschiedenis en mythologie van Duitsland, en 29 procent van het land erdoor wordt bedekt, lijkt het passend dat in veel landen een Duits woord — Waldsterben — ingang heeft gevonden om dit probleem van stervende bossen te beschrijven.

Hoe stervende bossen u beïnvloeden

Vindt u het fijn om af en toe een boswandeling te maken? Deelt u in de opwinding van kinderen bij het zien van reeën en ander wild in hun natuurlijke omgeving? Bedenk: zonder bossen geen wandelingen meer, geen wild meer, geen verfrissende boslucht meer.

En als het sterven van de bossen voortgaat, denk dan aan het ongunstige effect op de economieën van houtproducenten zoals Canada en Zweden. In feite zou de economie van de hele wereld eronder lijden. Probeert u zich eens in te denken hoe duur hout en houtprodukten, waaronder papier, dan zouden worden.

Bovendien kan het ontbreken van boombedekking in bergachtige streken rampzalige gevolgen hebben. Een rapport dat onlangs in München werd gepubliceerd, zegt dat de helft van de dorpen aan de uitlopers van de Beierse Alpen in gevaar wordt gebracht door „vallend gesteente, lawines en overstromingen” die ertoe kunnen leiden dat de „wegen tussen de dorpen onbegaanbaar” worden. De situatie is naar verluidt hetzelfde in andere alpengebieden.

Maar de allergrootste bedreiging is dat, tenzij er spoedig iets wordt gedaan, zoals professor Schütt waarschuwt, „de ecosystemen van onze bossen binnen de volgende tien of twintig jaar zullen instorten”. Zo’n ineenstorting zou leiden tot een vermindering in het aantal plante- en diersoorten. Ze zou het klimaat beïnvloeden, zodat over de hele aarde de temperaturen veranderen. Ze zou ook het neerslagpatroon veranderen, en waterreserves en voedingsgewassen in gevaar brengen.

En hoe staat het met onze gezondheid? Kunnen wij verwachten dat mensen een goede gezondheid zullen behouden als zij dezelfde vervuilde lucht blijven inademen die klaarblijkelijk onze bomen doodt? Eén Duits onderzoek beweert een verband te hebben ontdekt tussen de verspreiding en reikwijdte van het Waldsterben en de ernst en omvang van ziekten van het menselijk ademhalingssysteem. Een uitspraak van een arts aan de Universiteit van Californië is ’dat als er binnen de volgende 75 jaar geen remedie voor kanker wordt gevonden, veel mensen eronder zullen lijden, maar dat als wij binnen de volgende 15 jaar geen middel vinden om de natuur te behouden, iedereen eronder zal lijden’.

Dr. Albert Hofmann uit Zwitserland zegt dat „als er geen fundamenteel verschil bestaat in de manier waarop bomen in het bos en fruitbomen of andere eetbare planten, granen, enzovoort, kooldioxide assimileren”, wat kennelijk niet het geval is, „men het als een reële mogelijkheid moet beschouwen dat binnen afzienbare tijd gewassen die door de mens als voedsel worden gebruikt, ook zullen beginnen te sterven”. Tot besluit zegt hij: „Met het afsterven van onze bossen wordt het fundament voor alle leven op aarde ernstig bedreigd.”

Met het oog op de ernst van de situatie is het beslist geen overdrijving als het boek Unser Wald Muss Leben verklaart dat onze stervende bossen ons voor „de grootste uitdaging van onze tijd” stellen.

Niet zonder reden is er gezegd: „Eerst sterft het bos, dan de mens.” Kan er iets aan worden gedaan?

[Kader op blz. 3]

Meer dan alleen maar een Duits probleem

Zwitserland: In een onlangs voltooide studie werd geschat dat het aantal zieke bomen in dat land is gestegen tot 46 procent, een stijging van 10 procent over het afgelopen jaar.

Oostenrijk: De directeur van het Bosbouwinstituut aan de Landbouwhogeschool in Wenen zegt dat de helft van de bomen in het land zichtbare ziektesymptomen vertoont. Hij verklaart: „Er is in heel Oostenrijk geen enkele boom meer te vinden die geen latente schade heeft opgelopen.”

Joegoslavië: Zichtbare symptomen zijn merkbaar bij sparren en dennen.

Frankrijk: Het bestaan van stervende bossen werd ontkend tot 1983, maar de tekenen dat bomen ziek zijn, worden nu duidelijk.

Luxemburg: In 1984 werd voor het eerst melding gemaakt van aangetaste bossen.

Tsjechoslowakije: In het Ertsgebergte op de grens van de DDR en Tsjechoslowakije is volgens berichten meer dan 50.000 hectare bos reeds dood.

België: Zo’n 70 procent van het bos waar het oostelijke deel van het land mee is bedekt, is naar verluidt ziek.

Engeland en Schotland: Volgens een in 1984 uitgebracht rapport van de United Kingdom Forestry Commission is de schade aan bomen in het zuiden en westen van Schotland en in Noordwest-Engeland „nieuw en bij een aantal soorten nogal omvangrijk”.