De wereldcup voetbal — gewoon een sportevenement?
„Een 63-jarige Uruguayaan stopte tijdelijk met het verkopen van voedsel in de straten van Carmelo om in bijna een jaar 10.000 km te liften ten einde in de buurt te zijn van het voetbalteam van zijn land.” — Het Mexicaanse dagblad El Universal.
Deze voetbalsupporter was een van de honderdduizenden die het Wereldkampioenschap Voetbal 1986 in Mexico bijwoonden.
GEZIEN de huidige wereldomvattende voetbalkoorts is het bovenstaande verhaal niet ongewoon. Volgens één bericht zou de gemiddelde werkende Mexicaan er vier maandlonen aan hebben moeten besteden om alleen nog maar de openingswedstrijd te kunnen bijwonen. Niettemin hebben duizenden dat toch gedaan. Geen wonder dat één voetbalsupporter toen hij bij het Aztec-stadion in Mexico-Stad aankwam een hartaanval kreeg — hij had zijn kaartjes verloren! Maar laten de cijfers voor zich spreken om aan te tonen hoe populair voetbal is.
De 52 wedstrijden werden gespeeld in twaalf stadions, verspreid over negen Mexicaanse steden. Het Wereldkampioenschap 1986 bleek de meest bekeken gebeurtenis in de geschiedenis te zijn. Zo’n twee miljard voetbalfans over de hele wereld volgden de rechtstreekse televisieuitzending van de openingswedstrijd op 31 mei. Bijna drie miljard keken naar de finale tussen Duitsland en Argentinië op 29 juni. Het gecombineerde aantal televisiekijkers voor de 52 wedstrijden werd becijferd op ongeveer tien miljard — ongeveer tweemaal de huidige wereldbevolking!
Daar men in veel landen veel liever naar voetbal zal kijken dan naar iets anders, vermeden sommige politici het zorgvuldig om bijeenkomsten te beleggen of in het openbaar te verschijnen als er wedstrijden werden gespeeld. En toen Irak zich ten koste van Syrië plaatste voor het wereldkampioenschap, schoten de Iraakse soldaten aan het front van de reeds vijf jaar durende oorlog met Iran uit vreugde hun wapens af en zetten de hemel in vlam met lichtspoorkogels. Ja, voetbal wordt in deze tijd door miljarden serieus genomen. Rogerio Achilles, presentator van een sportprogramma van een radiostation in São Paulo, zei: „Voetbal is meer dan een sport, het is de religie van het volk.” Maar waarom is voetbal zo populair?
Een vlucht uit de werkelijkheid
Evenals drugs en alcohol is ook sport gebruikt als ’een vlucht uit de werkelijkheid’. De Mexicaanse psychoanalyticus Armando Barriguete wees op de huidige moeilijke economische omstandigheden van Mexico en zei dat voor het Mexicaanse volk de wedstrijden om de wereldcup dienden als ’een vlucht uit de huidige problemen’. El Universal, een krant uit Mexico-Stad, beweert dat ’commerciële stations en ook de overheidstelevisie hebben getracht de mensen ervan te overtuigen dat de zege van elf energieke knapen — de Mexicaanse voetbalploeg — een nationale wraakoefening is voor de vele rampen die ons hebben getroffen’. Zo heeft het wereldkampioenschap naar verluidt ’het moreel opgevijzeld van een volk waarvan de trots en hoop waren geknakt’. Ja, voor veel mensen is voetbal veel meer dan een sport — het is hun wekelijkse dosis dromen en illusies.
Hoewel voetbal kan zorgen voor tijdelijke opwinding, kan het — net als drugs en alcohol — geen blijvende vrede des geestes verschaffen. Maar draagt het zoals sommigen zeggen bij tot de internationale eenheid?
Verenigd door een bal?
Sportevenementen worden soms gebruikt als een werktuig om politieke doeleinden en idealen te bevorderen. Hoe bleek dit tijdens het Wereldkampioenschap 1986?
De Mexicaanse president, Miguel de la Madrid, voegde zijn stem bij die van de Verenigde Naties om „tot de hele wereld een boodschap van vrede te richten”. Het officiële embleem voor het Wereldkampioenschap 1986 bestond uit twee halve bollen met daartussenin een voetbal. Rafael del Castillo, de president van de Mexicaanse Voetbalfederatie, liet zich op overeenkomstige wijze uit: „Onder het motto Mexico ’86 is onze droom en wens als natie een wereld die verenigd is door een bal.” Maar Mexico stond niet alleen in dit „wensdenken” of het geloven wat men graag wil. Merk op wat anderen verklaarden:
De Argentijnse president, Raúl Alfonsín, beschouwde het Wereldkampioenschap Voetbal als „het symbool van een streven dat ons de noodzaak dient in te prenten om te werken in de richting van broederschap, vrede [en] universele gerechtigheid”.
João Havelange, president van de FIFA (Fédération Internationale de Football Association), de wereldvoetbalbond, legde in zijn openingstoespraak de nadruk op de „geest van broederschap en begrip, die het ideaal van vrede ten goede kan komen”.
In een boodschap aan de deelnemers van het dertiende wereldkampioenschap zei de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Javier Perez de Cuellar: „In een wereld waarin een op hol geslagen wapenwedloop en onrecht, honger en armoede naast elkaar bestaan, wordt . . . op u het beroep gedaan, uw leiders voortdurend te herinneren aan de dwingende noodzaak tot samenwerking ten einde vrede te bewerkstelligen.”
Zelfs paus Johannes Paulus II zei dat hij hoopte dat de wedstrijden om de wereldcup zouden bijdragen tot ’vredige betrekkingen en samenwerking tussen de landen, en sociale waarden zouden bevorderen zoals begrip, loyaliteit, teamgeest, universele broederschap, en — bovenal — wereldvrede’.
Het is waar dat vele naties voor korte tijd per satelliettelevisie verenigd waren toen zij de strijd om de wereldcup gadesloegen. Maar hoewel ze waren verenigd in gejuich en opwinding, waren ze verdeeld door hun nationalisme en de intense wedijver. Werden de volken van de wereld derhalve werkelijk ’verenigd door een bal’?
Werd de droom bewaarheid?
Verwijzend naar het sociale belang van voetbal, heeft de Franse filosoof Albert Camus eens verklaard: „Aan voetbal dank ik de zuiverste opvattingen die ik ken betreffende de zeden en de verplichtingen van de mens.” Hoewel er tijdens het Wereldkampioenschap 1986 positieve uitdrukkingen gebruikt werden zoals „universele voetbalfamilie”, „eerlijk spel” en „geest van sportiviteit”, rijst de vraag: Voldeden de wedstrijden aan die verwachtingen? Kan voetbal, of enige andere sport trouwens, werkelijk vrede, eenheid en een goede moraal tot stand brengen?
Sportredacteur Pedro Escartín zei in een commentaar op de wedstrijd tussen Mexico en Paraguay: „Wanneer het voetbalveld wordt veranderd in een gekkenhuis van geweld, van anti-voetbal, van het aanhouden van de verwerpelijke richtlijn dat ’de bal mag passeren maar niet de man’, mogen wij niet verwachten dat één man alleen, zonder de medewerking van de spelers en coaches, de atmosfeer van geweld kan veranderen in een tentoonspreiding van sportiviteit en goede manieren.” Hij voegde eraan toe: „In een wedstrijd waarin 77 overtredingen worden begaan, vraag ik mij af of voetbal wel positief kan zijn.” Gelukkig waren niet alle wedstrijden zo gewelddadig.
Soms bleven tijdens de trainingsperiodes de deuren gesloten, zelfs voor de journalisten. Waarom? Teams vreesden dat spionnen van andere teams zouden trachten met de pers en het publiek mee naar binnen te komen om te proberen enkele van hun wedstrijdtactieken te ontdekken. Het in Mexico-Stad verschijnende dagblad Excelsior meldt: „De aan het Wereldkampioenschap deelnemende teams schijnen paranoïde te zijn geworden met betrekking tot de mogelijke aanwezigheid van spionnen van hun rivalen. . . . Met het aantal beschuldigingen van spionage van de verschillende delegaties zou men een spionageroman van John Le Carré kunnen vullen.” Dit kon bezwaarlijk een illustratie genoemd worden van een verenigende atmosfeer van vrede.
In een ander commentaar citeerde hetzelfde dagblad de woorden van de paus: „Sport alleen is niet voldoende . . . Ze ontaardt regelmatig in buitensporige wedijver, rivaliteit, agressiviteit, wreedheid, trouweloosheid, uitbuiting en commercialisering.” Deze geest wordt overgedragen op het publiek, waar op de gezichten „de agressiviteit, de angst, de boosheid, de woede, de droefheid en een vaak uitzinnige en hysterische vreugde af te lezen zijn”. Deze factoren, te zamen met blind nationalisme, hebben vaak geleid tot geweld en bloedbaden. En voetbalgeweld is geen zeldzaam verschijnsel.
Ter voorkoming van zulke problemen tijdens het Wereldkampioenschap 1986 werden strenge veiligheidsmaatregelen genomen. Zo’n 50.000 man — politie en soldaten — werd gemobiliseerd om de orde te bewaren. Speciale bomopruimingseenheden stonden paraat voor het geval er een terroristische aanval zou plaatsvinden. Er werden vier gespecialiseerde anti-terreurbrigades in gereedheid gehouden op strategische punten. Engeland had gezorgd voor de aanwezigheid van vijftien veiligheidsagenten van Scotland Yard om het Engelse team te beschermen. Paraplu’s en andere „gevaarlijke” voorwerpen die gebruikt zouden kunnen worden bij een uitbarsting van geweld, werden bij de ingang van de stadions in beslag genomen. Dranken werden zelfs zonder ijsblokjes geserveerd. Hoe dat zo? De ijsblokjes hadden gebruikt kunnen worden als projectielen!
Als de profsport op en buiten het speelveld al geen vrede en harmonie kan bewerkstelligen, hoe kan ze dan van blijvende invloed zijn op de wereldvrede?
Een andere vraag is: Hoe zouden oprechte christenen de profsport moeten bezien? Zou deze een bedreiging kunnen vormen voor de christelijke rechtschapenheid?
Welke invloed heeft sport op u?
Wegens de lichaamsbeweging die erbij komt kijken, kan een spel zoals voetbal nuttig zijn. Maar net zoals bij elke andere recreatieve bezigheid is het noodzakelijk evenwichtig te zijn. Hoeveel tijd en energie besteedt u aan het deelnemen aan of zelfs het kijken naar sport, hetzij door naar het sportveld te gaan of door tv te kijken? Weerhoudt die ontspanning u van belangrijke christelijke activiteiten, zoals het bezoeken van vergaderingen, persoonlijke studie en de bediening? (Filippenzen 1:10) De bijbel geeft de raad: „Lichamelijke oefening is zeker nuttig, maar het nut van een geestelijke gezindheid is onbeperkt, daar ze de beloning biedt van het leven hier en nu, maar ook van toekomstig leven.” — 1 Timótheüs 4:8, The Jerusalem Bible.
De apostel Paulus geeft ons tevens de raad: „Laten wij niet egotistisch worden, doordat wij onderlinge wedijver aanwakkeren en elkaar benijden” (Galaten 5:26). Terwijl het niet noodzakelijkerwijs verkeerd is als christenen met mate aan sportieve activiteiten deelnemen, dienen wij ons te hoeden voor de geest van wedijver, het tot elke prijs willen winnen — de mentaliteit die zich in de profsport zo duidelijk manifesteert. Felle wedijver kan leiden tot geweld. — Filippenzen 4:5.
De president van de Mexicaanse Voetbalfederatie, Rafael del Castillo, citeerde de schrijver Rudyard Kipling toen hij de spelers die naar de wereldcup dongen, aanspoorde om „de kostbare minuten te vullen met zestig seconden felle strijd”. Dit vormt een groot contrast met de raad die door de apostel Petrus werd gegeven om ’vrede te zoeken en die na te streven’. — 1 Petrus 3:11.
Een ander gevaar in verband met de beroepssport is nationalisme en patriottische trots. Als Christus Jezus nu op aarde zou zijn, welke natie of stad zou hij dan volgens u aanmoedigingen toeschreeuwen? Israël? Italië? Jeruzalem? Rome? Of geen enkele? Zouden christenen zich verdeeld moeten betonen in activiteiten die zo kortstondig van aard zijn als sport en ontspanning? (1 Korinthiërs 1:10-13) Neen, ware christenen zouden veeleer „vol . . . goede vruchten” moeten zijn, „vredelievend”, „geen partijdig onderscheid makend”, want „het zaad van de vrucht der rechtvaardigheid [wordt] gezaaid onder vredige omstandigheden voor hen die vrede maken”. — Jakobus 3:17, 18.
Daarom zal een gewetensvolle christen zich niet zo laten meeslepen dat hij van een fanatieke houding ten aanzien van voetbal of enige andere sport blijk gaat geven. Immers, het is slechts een sport, een spel. Een gematigde of voorbijgaande interesse hoeft niet verkeerd te zijn. Als een met mate genoten vorm van ontspanning kan het heilzaam zijn. Maar de belangrijkere geestelijke belangen in het leven zijn van blijvende waarde. — Matthéüs 6:33; 1 Korinthiërs 15:33.
[Inzet op blz. 15]
De 52 wedstrijden werden bekeken door in totaal zo’n tien miljard televisiekijkers — tweemaal de wereldbevolking!
[Inzet op blz. 16]
„Voetbal is meer dan een sport, het is de religie van het volk”
[Inzet op blz. 17]
’Vul de kostbare minuten met zestig seconden felle strijd’
[Illustratie op blz. 14]
De overwinnaar Argentinië toont de wereldcup
[Verantwoording]
Reuters⁄Bettmann Newsphotos
[Illustratie op blz. 15]
Een tackle wordt ontweken tijdens het WK 86
[Verantwoording]
Reuters⁄Bettmann Newsphotos