Wat is kanker? Wat is de oorzaak?

MISSCHIEN terecht heeft het woord „kanker” in de loop der jaren een zeer negatieve bijbetekenis verworven. Uitdrukkingen als „voortwoekerend als een dodelijk, sluipend kankergezwel” hebben velen ertoe aangezet hun geest af te sluiten voor het woord en de ware betekenis ervan.

Maar wanneer er thans openlijk en objectief over gesproken wordt, neemt het onderwerp minder angstige proporties aan. In plaats van altijd „dodelijk” blijkt kanker vaak te genezen. In plaats van altijd ’voort te woekeren’, wordt de ziekte vaak tot staan gebracht voordat ze zich heeft uitgezaaid. Wat is kanker dus werkelijk? En wat is de oorzaak?

De Britse deskundigen Sir Richard Doll en Richard Peto verklaren: „De verschillende vormen van kanker bij de mens zijn ziekten waarbij een van de vele cellen waaruit het menselijk lichaam is samengesteld dusdanig wordt veranderd dat ze zich ongeremd keer op keer begint te delen, en zo miljoenen soortgelijk aangetaste, zichzelf duplicerende nieuwe cellen voortbrengt, waarvan sommige zich misschien zullen verspreiden naar andere delen van het lichaam en het ten slotte overmeesteren.” — The Causes of Cancer.

De grote vraag is nu, waarom? Waarom breken sommige cellen los uit het normale patroon en gaan ze zich op abnormale wijze vermenigvuldigen?

Maakt uw levensstijl wat uit?

In het huidige stadium van kankeronderzoek hebben artsen een verre van volledig antwoord op de gesel van kanker. Het feit dat het aantal gevallen toeneemt, wordt bevestigd door dr. John C. Bailar III en dr. Elaine M. Smith, die onlangs in The New England Journal of Medicine verklaarden: „Van 1973 tot 1981 steeg het ruwe incidentiecijfer voor alle neoplasmata [kankers] te zamen met 13,0 procent. . . . Er is geen reden om te veronderstellen dat over het geheel genomen kanker nu minder vaak voorkomt.”

Kankerspecialisten zitten in sterke mate gevangen tussen de noodzaak een toereikende behandeling te vinden voor kwaadaardige tumoren en de noodzaak om tot preventie aan te moedigen door de werkelijke oorzaken op te sporen. De speurtocht naar de oorzaken leidt naar een doolhof van verschillende theorieën — ligt de oorzaak bij virussen, genen, een falen van het immuunsysteem, chemicaliën, het milieu, gifstoffen in het lichaam, een combinatie hiervan, of in iets anders? En door welk proces wordt een cel maligne, kwaadaardig, en zaait ze zich vervolgens uit?

Een kankerdeskundige, professor Stephan Tanneberger, verklaarde: „Het is nu een vaststaand feit dat dit proces verschillende stadia doormaakt waarbij een normale cel met een bepaalde genetische samenstelling onder invloed van verscheidene factoren verandert in een tumorcel. Wij weten dat virussen, straling en chemische stoffen zulke factoren vormen, maar men mag veilig zeggen dat slechts de interactie van verschillende van dergelijke factoren in een uit vele stappen bestaand proces een kankercel voortbrengt.” — Prisma.

Wat betekent dit voor ons dagelijks leven? Volgens dr. Charles A. LeMaistre, voorzitter van de Amerikaanse Kankerstichting, hebben onze dagelijkse leefgewoonten te maken met de oorzaken van kanker. Hij verklaarde: „De meeste geleerden geloven thans dat onze dagelijkse gewoonten — wat wij eten en drinken, of wij roken en hoe vaak wij onszelf aan de zon blootstellen, in grote mate bepalen welk risico wij lopen om de vele vormen van kanker te krijgen.” — Het tijdschrift Ebony.

Deze zienswijze wordt bevestigd door het onderzoek door de specialisten Doll en Peto van de Universiteit van Oxford. Zij verklaren: „Waarnemingen van het grillige menselijk gedrag zouden ideeën kunnen opleveren waar een laboratoriumonderzoeker nooit op zou komen. In het verleden verschaften ze het beginpunt voor een groot deel van alle kankeronderzoek doordat ze nauwkeurig de risico’s identificeerden die kleven aan blootstelling aan de verbrandingsprodukten van steenkool, het zonlicht, röntgenstraling, asbest en vele chemische stoffen. Ze vestigden de aandacht op de gevaren die verbonden zijn aan het kauwen van de verschillende mengsels van betelnoot, tabak en kalk en aan het roken van tabak.”

Daar de levensstijl en de milieufactoren van land tot land verschillen, komen in sommige landen bepaalde vormen van kanker meer voor dan andere. Engeland bijvoorbeeld, waar al tientallen jaren veel wordt gerookt, is het land met de meeste longkanker. In Nigeria, waar het tabakgebruik nog niet zo sterk ingang heeft gevonden, is de longkankerincidentie momenteel veel lager. Connecticut (VS) staat bovenaan bij kanker van de dikke darm en blaas, terwijl Nigeria de laagste percentages heeft.

Een ander voorbeeld dat toont hoe de levensstijl kanker kan bevorderen, is het Kaposi-sarcoom, een gewoonlijk zeldzame vorm van kanker. Homoseksuelen zijn er de afgelopen jaren door getroffen als gevolg van AIDS, dat het immuunsysteem van de patiënt verzwakt en hem blootstelt aan infecties en dit sarcoom.

Een andere mogelijke factor bij het veroorzaken van kanker wordt genoemd door dr. Kenneth R. Pelletier van de medische faculteit van de Universiteit van Californië: „Talloze proeven op dieren en mensen hebben getoond dat stress, depressiviteit en andere psychosociale factoren gevaar opleveren voor het vermogen van een organisme om het ontstaan van een ziekte zoals kanker te voorkomen of de verbreiding ervan te beperken.” — Holistic Medicine.

Ook andere artsen zijn van mening dat overmatige stress het immuunsysteem kan aantasten en zo een persoon kan blootstellen aan kanker en andere kwalen. Laten wij nu eens enkele wat meer voor de hand liggende oorzaken van kanker onder de loep nemen.

Tabak — een dodelijke vijand

Tientallen jaren lang is er al verband gelegd tussen roken en kanker. Daarom wekt het weinig verbazing het volgende persbericht te lezen: „De Wereldgezondheidsorganisatie heeft zich, op grond van een rapport dat zegt dat bijna één miljoen doden per jaar zijn toe te schrijven aan tabakgebruik, sterk veroordelend uitgelaten over roken en tabakgebruik.” Dit in The New York Times gepubliceerde nieuwsbericht verklaarde vervolgens dat „roken verantwoordelijk is voor 90 procent van alle gevallen van longkanker, 75 procent van alle gevallen van chronische bronchitis en emfyseem en 25 procent van de ischemische hartkwalen, alsmede voor andere vormen van kanker, complicaties tijdens de zwangerschap en ziekten van de ademhalingswegen”.

Tabak speelt zo’n belangrijke rol bij kanker dat dr. Byron J. Bailey van de medische faculteit van de Universiteit van Texas vindt dat men niet van tabakgebruik moet spreken maar van tabaksverslaving, met kanker als het uiteindelijk gevolg. Hij schreef in de Journal of the American Medical Association (JAMA): „Wij moeten beseffen dat tabaksverslaving momenteel de dodelijkste vorm van drugverslaving in de Verenigde Staten [in de wereld!] is en een zwaardere tol aan mensenlevens en dollars eist dan cocaïne, heroïne, AIDS, verkeersongelukken, moord en terroristische aanslagen te zamen.”

Maar hoe staat het met het gebruik van de zogenaamde „rookloze tabak”, de snuif- en pruimtabak, die nu onder miljoenen mensen in de hele wereld populair is? The New England Journal of Medicine bericht: „In India en in delen van Centraal- en Zuidwest-Azië komt mondkanker veel vaker voor dan in de Verenigde Staten. Het is zelfs de meest voorkomende vorm van kanker in dat gebied.” Het rapport vervolgt: „Rookloze tabak die in de mond genomen wordt, alleen of te zamen met ingrediënten als betelnoot, sirihbladeren en kalk, blijkt het risico van mondkanker enorm te vergroten.”

Tabak en alcohol — Bestaat er een verband?

Hoe staat het met een combinatie van roken en alcoholgebruik? Dr. Doll en dr. Peto bevestigen dat alcohol „en roken ’op elkaar inwerken’, waarbij elk de uitwerking van de ander versterkt. Dat alcohol een rol speelt bij het ontstaan van kanker heeft men reeds zestig jaar vermoed, aangezien bleek dat mond-, keelholte-, strottehoofd- en slokdarmkanker vaker dan normaal voorkwamen bij mannen die werkzaam waren in beroepen waarbij de consumptie van grote hoeveelheden alcohol werd gestimuleerd.”

Deze conclusie wordt bevestigd door de Duitse kankerdeskundige professor Tanneberger, die zei: „Roken en overmatig drinken zijn een risicofactor van de eerste orde. . . . Er valt niet aan te ontkomen dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen iemands leefwijze en het tot ontwikkeling komen van kanker.”

„Onschuldige” moordenaars

Elk jaar stellen miljoenen mensen zich bloot aan een volstrekt willekeurige moordenaar die zo aangenaam en onschuldig lijkt — zonnestraling. Niettemin kan overmatig zonnebaden, vooral als dit leidt tot ernstige zonnebrand in de puberteit, bijdragen tot het ontstaan van melanomen, donker gepigmenteerde huidkanker. Een medisch naslagwerk verklaart: „De omstandigheden die het risico tot het uiterste vergroten, zijn wellicht die waarin een ongebruinde huid plotseling aan het zonlicht wordt blootgesteld.” — The Causes of Cancer.

Over deze oorzaak dient niet lichtvaardig te worden gedacht, aangezien er alleen al in de Verenigde Staten dit jaar 23.000 nieuwe gevallen en 5600 doden worden verwacht. De kwetsbaarste personen zijn mensen met een lichte huidkleur, blauwe ogen, blond of rood haar en sproeten.

Overmatige blootstelling aan röntgenstraling bij medische onderzoeken kan nog een „onschuldige” oorzaak van kanker zijn. Zo is de „snelle stijging in de incidentie . . . bij schildklierkanker groter dan bij elk ander tumortype en ze kan ten dele worden verklaard door de epidemie van niet-dodelijke schildklierkankers veroorzaakt door medisch gebruik van röntgenstraling”. — The Causes of Cancer.

Zelfs het voedsel dat wij eten kan een andere onvermoede oorzaak van kanker zijn. „Onderzoeken doen vermoeden dat bepaalde soorten voedsel en sommige voedingsstoffen in dat voedsel in verband gebracht kunnen worden met het ontstaan van kanker. Bevindingen wijzen op een vetrijk dieet als een risicofactor voor kanker. . . .

Geleerden hebben enig verband gevonden tussen een gebrek aan bepaalde vitaminen — A en C — en kanker. Een voedingspakket bijvoorbeeld dat weinig vitamine A bevat, wordt in verband gebracht met kanker van de prostaatklier, baarmoeder, huid, blaas en dikke darm.” — Het Amerikaanse Ministerie van Volksgezondheid en Sociale Zaken.

Een opmerkelijk voorbeeld daarvan is aflatoxine, „een produkt van de schimmel Aspergillus flavus, die gewoonlijk pinda’s en andere belangrijke, koolhydraten bevattende voedingsmiddelen verontreinigt die zijn opgeslagen in warme en vochtige klimaten”. Volgens dr. Doll en dr. Peto vormt het „een belangrijke factor bij het ontstaan van leverkanker in bepaalde tropische landen”.

Wat te doen als de oorzaak en de gevolgen zijn vastgesteld?

De kwestie is dat er op zijn minst 200 soorten kanker bestaan met veel afzonderlijke of onderling verband houdende oorzaken. In sommige gevallen zijn de oorzaken nog altijd niet met zekerheid bekend. Chemische stoffen in het voedsel, alsmede industriële vervuilende stoffen zijn genoemd als mogelijke oorzaken. Om de een of andere reden houdt uitstel van het krijgen van het eerste kind, waardoor de natuurlijke melkafscheiding wordt verlaat, enig verband met borstkanker. Zie voor verdere inlichtingen over de oorzaken van kanker het kader op blz. 6.

Als geleerden hebben vastgesteld dat veel vormen van kanker hun oorsprong vinden in menselijk gedrag en milieufactoren, zijn wij een stapje dichter bij de belangrijke oplossingen voor het kankerprobleem — preventie en genezing. Daarover zal het volgende artikel handelen.

[Kader op blz. 5]

Diverse in verband met kanker gebruikte termen

Tumor — een abnormale hoeveelheid weefsel; elk ongezond gezwel; ook neoplasma of nieuwgroei geheten. Kan benigne of maligne zijn.

Benigne of goedaardig — cellen die geen ander weefsel binnendringen en infiltreren. Een goedaardige tumor kan echter een gevaarlijke druk veroorzaken.

Maligne of kwaadaardig — cellen die omliggende weefsels binnendringen en infiltreren en, als ze niet tot staan worden gebracht, ten slotte de patiënt overweldigen.

Kanker — een kwaadaardige tumor. Kankers worden onderverdeeld in twee hoofdgroepen: sarcomen en carcinomen.

Sarcomen — kankers van de steun- en bindweefsels, waaronder de beenderen, het kraakbeen, het vet en de spieren.

Carcinomen — kankers die de weefsels aantasten die lichaamsorganen zoals de huid, darmen, longen en borsten bedekken of bekleden.

Carcinogenen — kankerverwekkende stoffen.

Metastase — uitzaaiing van een ziekte vanuit de oorspronkelijke plaats naar andere delen van het lichaam.

Lymfe — een heldere vloeistof die door het lichaam stroomt. Ze bevat witte bloedlichaampjes, antilichamen, onzuiverheden en voedingsstoffen.

Lymfklieren — of -knopen. Deze filtreren normaal gesproken de onzuiverheden uit het lichaam. Het lymfvaatstelsel is een vitaal onderdeel van de verdediging van het lichaam tegen infectie.

(Gebaseerd op Cancer and Vitamin C, door dr. Ewan Cameron en dr. Linus Pauling; The Facts About Cancer, door dr. Charles F. McKhann.)

[Kader op blz. 6]

Enkele vastgestelde oorzaken van kanker bij mensen

Aflatoxine (op beschimmelde pinda’s) ‐‐‐‐ Lever

Kauwen van betelprodukten, tabak, kalk ‐‐ Mond

Eerste kind pas op latere leeftijd ‐‐‐‐‐‐‐ Borst

Kinderloosheid of heel weinig kinderen ‐‐ Eierstokken

Lederwaren ‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐ Neusholten

Meubelen (hardhout) ‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐ Neusholten

Parasitaire infecties:

Schistosoma haematobium, Afrika ‐‐‐‐‐‐‐‐ Blaas

Chlonorchis sinensis, China ‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐ Lever

Tabak ‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐ Mond, keel, long

Seksuele promiscuïteit ‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐ Baarmoederhals; huid

Steroïden ‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐ Lever

Virus (hepatitis B) ‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐ Lever

(Gebaseerd op The Causes of Cancer)