Suikerziekte — Hoe ermee te leven

KATHY is een jonge vrouw. Zij let op haar dieet en haar gewicht, zorgt dat zij voldoende lichaamsbeweging krijgt en houdt zich aan de instructies van haar arts. Ook geeft zij zichzelf dagelijks insuline-injecties. Kathy is een van de vele miljoenen die aan diabetes ofte wel suikerziekte lijden.

Ondanks al haar voorzorgsmaatregelen erkent Kathy: „Ik weet nooit wat mijn bloedsuikerspiegel zal zijn. De ene middag is het misschien 300. De volgende dag kan het, met precies hetzelfde schema, 50 zijn en raak ik in een insulineshock.” Onlangs liep zij een infectie op die niet wilde genezen en moest zij wekenlang in een ziekenhuis doorbrengen.

Mae is een oudere vrouw. Zij let niet op haar dieet en is als gevolg daarvan 23 kilo te zwaar. Zij geeft toe dat zij niet erg nauwgezet doet wat de dokter zegt. Zij haalt haar schouders op over het feit dat haar bloedsuiker dikwijls boven de 300 uitstijgt en zij weigert insuline te nemen. Hoewel zij dagelijks een diabetes-tablet inneemt, lijkt zij zich verbazend weinig van haar ziekte aan te trekken.

Hoewel deze beide vrouwen zo verschillend lijken, hebben zij dezelfde ziekte, diabetes mellitus. Waarom zijn zij zo verschillend? Of, wat belangrijker is, wat kunnen zij doen om met hun diabetes te kunnen leven?

Suikerziekte — Wat is het?

Eerst moeten wij begrijpen wat suikerziekte is. Een sleutelfactor in de ziekte heeft te maken met de produktie van insuline door het lichaam. Insuline, een door de pancreas gevormd hormoon, stelt het lichaam in staat suiker uit de bloedstroom op te nemen en in de cellen te brengen, waar deze suiker wordt opgeslagen of wordt gebruikt om energie te produceren.

Indien het lichaam echter niet voldoende insuline produceert, zal weinig van de suiker in de cellen terechtkomen om energie voort te brengen of opgeslagen te worden. In plaats daarvan wordt er in het bloed een hoge suikerconcentratie opgebouwd, die problemen begint te veroorzaken. Dat is, eenvoudig gezegd, diabetes. En er zijn twee hoofdtypen, die worden geïllustreerd door het geval van Kathy en van Mae.

In Kathy’s geval heet de ziekte insulineafhankelijke diabetes mellitus of Type I diabetes. Het probleem ligt hier in het onvermogen van de pancreas om insuline aan te maken. Uit recent bewijsmateriaal valt af te leiden dat dit type diabetes, althans soms, door virusinfecties kan worden veroorzaakt. De patiënt met dit type suikerziekte krijgt het gewoonlijk op jonge leeftijd (onder de dertig), is doorgaans mager en heeft insuline-injecties nodig om in leven te blijven.

In Mae’s geval heet de ziekte insuline-onafhankelijke diabetes mellitus of Type II diabetes. Deze vorm verschilt van Type I: Hier is het probleem niet dat de pancreas geen insuline aanmaakt, maar dat hij dit in onvoldoende mate doet. Veel van de insuline die hij aanmaakt, wordt door vetcellen opgezogen. De pancreas kan niet voldoende insuline aanmaken om de situatie de baas te blijven en de bloedsuiker stijgt. Personen met dit type diabetes zijn gewoonlijk ouder dan dertig, zijn te zwaar en kunnen het soms zonder insuline-injecties stellen. Ook lijkt bij hen de kans groter dat zij hun suikerziekte hebben overgeërfd.

De behandeling van Type I diabetes

Kathy’s diabetes, Type I, is veel ernstiger, maar komt minder vaak voor. Men zou zeggen dat de oplossing voor Type I eenvoudig is — gewoon de insuline vervangen. Hoewel insuline-injecties echter een suikerpatiënt in leven kunnen houden, kunnen ze niet zorgen voor de van minuut tot minuut fluctuerende hoeveelheid insuline die het lichaam nodig heeft.

Ten einde de complicaties van diabetes zoals blindheid en nierkwalen tot een minimum terug te brengen, is het belangrijk de hoeveelheid suiker in het bloed en in de urine te verminderen. Het komt eropaan de normale en veelvuldige insulinefluctuaties van het lichaam na te bootsen. Maar de vraag is hoe men dat precies moet doen. De behandeling is tweeledig: (1) preventief onderhoud en (2) vervanging van insuline.

Bij het preventieve onderhoud moeten er stappen worden gedaan om de dagelijkse fluctuatie in de lichaamsbehoefte aan insuline tot een minimum te beperken. Een zeer belangrijke factor is het voedsel dat de patiënt nuttigt, want dit wordt door de spijsverteringsorganen omgezet in bloedsuiker. Een voorzichtige patiënt met Type I diabetes komt er al snel achter dat hij een goed uitgebalanceerd dieet moet hebben. Dit omvat de meer complexe koolhydraten, alsmede vetten en eiwitten. Bij dit dieet worden suiker, honing, gebak, met suiker gezoete frisdranken en dergelijke zoetigheden vermeden. Deze koolhydraten vinden snel hun weg naar de bloedstroom.

Dit dieet moet het lichaam met regelmatige tussenpozen worden toegediend. Indien de suikerpatiënt onachtzaam wordt, en op ieder willekeurig moment eet waar hij trek in heeft, raken zijn insuline- en bloedsuikergehalte al snel uit hun evenwicht. Hierdoor wordt de patiënt vatbaar voor acute en ernstige ziekten of voor de ’late’ complicaties, d.w.z. de complicaties op lange termijn die suikerziekte heeft.

Lichaamsbeweging werkt verlagend op de bloedsuiker. De gewetensvolle Type I suikerpatiënt neemt dus lichaamsbeweging in zijn dagelijkse routine op en zorgt er daarbij voor dat hij altijd suiker binnen handbereik heeft (in de vorm van suikerklontjes bijvoorbeeld) voor het geval de lichaamsbeweging de bloedsuiker te ver omlaagdrijft. Dat kan leiden tot een diabetisch coma. Ook emoties kunnen het bloedsuikergehalte in de war sturen, en tevens kunnen ze de oorzaak zijn waarom men weinig zelfbeheersing betracht in zijn dieet. Infecties en ziekten moeten snel behandeld worden, aangezien ze grote afwijkingen in het bloedsuikergehalte kunnen veroorzaken.

Toch kan de Type I suikerpatiënt, ook al houdt hij rekening met al deze factoren, net als Kathy nog steeds moeite hebben met het stabiliseren van de bloedsuiker. Wat dan?

Het tweede hoofdaspect van de behandeling is het gebruik van insuline-injecties. Toen meer dan zestig jaar geleden de insuline werd ontdekt, was het voor vele diabetici levenreddend. En aanvankelijk werd de ontwikkeling van injecties die maar eens per dag behoefden te worden gegeven, als een groot voordeel beschouwd.

Hoewel de eenmaal daags te geven injecties praktischer zijn, bestaat er enige ongerustheid ten aanzien van de complicaties op lange termijn, zoals verharding van de slagaders. Daarom bevelen sommigen frequentere injecties met snelwerkende insuline aan om de bloedsuiker in de loop van de dag strenger onder controle te hebben. Verscheidene recente ontwikkelingen hebben dit niet alleen mogelijk maar ook praktisch gemaakt.

Het mogelijk maken van zelfcontrole van de bloedsuiker is wel „de eerste werkelijk belangrijke therapeutische vooruitgang sinds de ontdekking van de insuline” genoemd. Met behulp van een eenvoudig draagbaar apparaat kan de diabeticus zijn eigen bloedsuiker verscheidene keren per dag controleren. Zo kan hij zelf frequent zijn insulinedosering bijstellen en een constant normaal bloedsuikergehalte dichter benaderen.

Eén nadeel van zelfcontrole is dat de patiënt zijn vinger moet prikken voor de bloedproef. Maar hiervoor bestaan speciale lancetten en degenen die ervaring hebben met de procedure zeggen dat het echt niet erg is. Een ander nadeel is de prijs van het apparaat. Die kosten zullen naar verwachting echter afnemen naarmate de technologie verbetert.

Een andere stap vooruit is de ontwikkeling van goedkope, heel scherpe wegwerpnaalden voor insuline-injecties. Deze hebben de injecties minder pijnlijk gemaakt. Ook is het bij de thans beschikbare insuline niet meer nodig ze op reis in de koelkast te houden, waardoor een ernstig ongemak uit de weg is geruimd.

Ook wordt er thans insuline op de markt gebracht die gelijkwaardig is aan de menselijke insuline, en voor nieuwe Type I diabetici wordt dit dikwijls aanbevolen. Nieuw zijn ook de naaldloze hogedruk insuline-injector en de insuline-infusiepomp. De pomp is een draagbare insuline-injector die de patiënt in een holster om het middel draagt. Via een naald in de buikholte wordt continu insuline geïnjecteerd. Hoewel de infusiepomp thans wel wordt gebruikt, wordt deze door veel artsen als enigszins riskant beschouwd en dient ze uitsluitend onder supervisie van een ervaren specialist te worden gebruikt.

Met betrekking tot kinderen met het Type I diabetes is er sinds kort een tendens om minder angstvallig aan een dieet vast te houden. Sommigen zijn van mening dat zij betrekkelijk normaal kunnen eten en dan dat dieet kunnen aanvullen met de benodigde insuline. Natuurlijk mogen die kinderen nog steeds niet veel zoetigheid eten. De werkelijke basis voor hen om een betrekkelijk normaal leven te leiden, schijnt frequente bloedsuikermeting en veelvuldige bijstelling van insuline te zijn.

De behandeling van Type II diabetes

In de behandeling van het algemenere Type II diabetes zijn lang niet zoveel vorderingen gemaakt. Zoals werd opgemerkt, is het probleem hier niet het onvermogen van de pancreas om insuline te produceren. Het schuilt in het onvermogen van de pancreas om de snel stijgende lichaamsbehoefte aan insuline bij te houden, die gewoonlijk nog door overgewicht wordt verergerd.

Hoewel er vaak tabletten worden voorgeschreven, hebben deze ten doel de pancreas te dwingen meer insuline voort te brengen. Maar er is een grens aan de mate waarin u ’een vermoeid paard kunt voortzwepen’, in dit geval een vermoeide pancreas tot prestaties kunt aanzetten. Een goed dieet waardoor men gewicht verliest en waarbij de consumptie van enkelvoudige suikers beperkt blijft, gevoegd bij verstandige lichaamsbeweging, zal wellicht nuttiger zijn.

Indien dieet, lichaamsbeweging en onthouding van zoetigheid de bloedsuikerspiegels niet voldoende omlaagbrengen, kunnen er tabletten worden voorgeschreven. Hier zijn de meningen verdeeld. Sommige artsen gebruiken liever insuline-injecties dan tabletten, zelfs bij Type II diabetes. De tabletten kunnen bijwerkingen hebben en er zijn twijfels gerezen of ze werkelijk wel helpen late complicaties te voorkomen.

In elk geval afzonderlijk moeten alle factoren worden afgewogen door competente artsen voordat er een behandeling wordt aanbevolen. En het is de diabeticus die de aanbevelingen moet overwegen en in laatste instantie moet beslissen wat hij zal doen.

Met uw suikerziekte leven

Bij het omgaan met diabetes zijn dus verschillende stappen betrokken, afhankelijk van het type van de ziekte. Voor Type II suikerpatiënten kan de oplossing misschien liggen in dieet en gewichtsvermindering. Maar een arts verklaarde: „Om realistisch te zijn, moet ik zeggen dat ervaring mij heeft geleerd dat de kans klein is dat dat lukt. Ik ben in de meeste gevallen bereid de patiënt meteen van het begin af aan tabletten of zelfs insuline voor te schrijven.”

Voor de Type I diabeticus is de oplossing van het probleem om met de ziekte te leven niet zo simpel. Ook hier zou de oplossing ten dele wel eens niet in de medische behandeling kunnen liggen, maar in de houding van de patiënt ten aanzien van zijn diabetes. Zeker, het vooruitzicht van dagelijkse injecties, misschien zelfs meerdere malen per dag, en ook van het vinger prikken om de bloedsuiker te controleren, is niet prettig. Ook is het niet gemakkelijk alles te doen wat nodig is om het leven zo in te richten dat men elke dag met regelmatige tussenpozen omstreeks dezelfde tijd hetzelfde soort voedsel kan nuttigen en er voldoende ruimte wordt ingeruimd voor lichaamsbeweging en rust.

Tegelijkertijd betekent een realistische zienswijze dat men het feit accepteert dat genezing van diabetes op dit moment niet mogelijk is. Maar er is wel een behandeling die, ook al is er zelfdiscipline voor nodig, diabetici vele jaren langer in leven en redelijk gezond kan houden dan zonder behandeling mogelijk zou zijn.

Houdingen die men moet vermijden

Er zijn twee uitersten die men dient te vermijden. Enerzijds moet een diabetespatiënt het vermijden nonchalant te zijn ten aanzien van het probleem door na te laten gehoor te geven aan goede medische raad en misschien maar te hopen dat de kwaal zal verdwijnen. Dat gebeurt namelijk niet.

Aangezien emoties de bloedsuikerspiegels uit balans brengt, zou het precies verkeerd kunnen zijn wanneer men zich overmatig bezorgd maakt over zijn kwaal. Het helpt niets om voortdurend bang te zijn en zo volledig en dwangmatig op te gaan in het behandelen van de diabetes dat de normale activiteiten niet meer aan bod komen. Hoewel het leven van diabetici noodgedwongen strak geregeld is, kan de overgrote meerderheid een goedgeordend leven leiden.

Zal diabetes, evenals andere ziekten, ooit voorgoed genezen worden? Gods Woord, de bijbel, geeft het bemoedigende antwoord: Ja, zonder mankeren! En dat zal in de nabije toekomst plaatsvinden onder de heerschappij van Gods koninkrijk, de regering waarom Jezus zijn volgelingen leerde bidden (Matthéüs 6:9, 10). In die tijd zal „niemand die daar woont, . . . zeggen: ’Ik ben ziek’”. — Jesaja 33:24.

[Inzet op blz. 26]

De oplossing ligt waarschijnlijk voor een deel in de houding van de patiënt

[Illustratie op blz. 25]

Om te helpen de bloedsuiker onder controle te houden moet de suikerpatiënt de zelfbeheersing opbrengen om zoetigheden te laten staan