De onderwijsmarathon in Japan

Door Ontwaakt!-correspondent in Japan

„NIETS neemt feitelijk in de Japanse samenleving een centralere plaats in of is bepalender voor het succes van Japan”, aldus professor Edwin O. Reischauer van de Harvard University, „dan het onderwijsstelsel in dat land.”

De laatste tijd staan de Japanse scholen echter aan veel kritiek bloot. Verslaggever Josjiko Sakoerai zegt: „Het onderwijsstelsel van Japan is gedegradeerd tot een wedstrijd in het slagen voor examens in plaats van een middel om leerlingen in hun intellectuele ontwikkeling te stimuleren.” Schoolhoofd Sasoeke Kabe heeft naar verluidt eveneens bekend: „Traditioneel hebben wij de nadruk gelegd op het verwerven van kennis in plaats van op het ontwikkelen van veelzijdige mensen.”

Veel onderwijskundigen protesteren daarom dat de scholen van Japan een onderwijsmarathon zijn geworden — een gruwelijke, slopende concurrentieslag. Hoe is die situatie ontstaan? In wezen door de grote waarde die het Japanse volk hecht aan het respect van anderen en aan succes. Een betrekking bij een gerenommeerde maatschappij of onderneming is dan ook iets zeer begerenswaardigs. Om zo’n baan te kunnen krijgen moet men gewoonlijk echter afgestudeerd zijn aan een gerenommeerde universiteit.

Maar tenzij u bepaalde middelbare scholen hebt bezocht, is uw kans op zo’n felbegeerde inschrijving aan een van deze universiteiten tamelijk klein. U zult trouwens naar alle waarschijnlijkheid niet op de juiste middelbare school zitten als u geen kans hebt gezien op de gewenste middenschool terecht te komen, en dat zal niet lukken als er van de lagere school die u hebt bezocht niet een redelijk aantal leerlingen is geslaagd voor de toelatingsexamens van de middenschool. Zelfs uw kleuterschool zou op een dag wel eens kunnen bepalen hoever u opklimt in een bedrijf!

De „examenhel”

Het is dan ook niet verwonderlijk dat columnist Kimpei Sjiba beschrijft dat ’onderwijsbeluste moeders hun peuters al met twee jaar laten opleiden voor een toelatingsexamen voor de kleuterschool om hen op de betere lagere scholen geplaatst te kunnen krijgen’. De concurrentie is zo groot dat slechts één op de negen leerlingen er toegelaten wordt.

Als de lagere school eenmaal begonnen is, worden de volgende twaalf jaar besteed aan het voorbereiden van de achtereenvolgende examens waarmee toegang wordt verkregen tot de steeds hogere onderwijsniveaus. Columnist Sjiba zegt: „De mededinging is zo fel dat de uitdrukking ’examenhel’ werd uitgevonden. Vanaf het begin van de zesde klas van de lagere school holden de kinderen naar huis met werk [huiswerk] waarvoor zij twee uur studie nodig hadden. Dan schrokten zij hun eten naar binnen voordat zij wegrenden naar hun particuliere school, ’joekoe’ genaamd, die gespecialiseerd is in het opleiden van scholieren voor toelatingsexamens voor de middenschool, en daar werden de leerlingen drie uur per dag en zeven dagen per week volgestampt.”

Natuurlijk zult u veronderstellen dat allen die na een zo formidabele beproeving tot een universiteit zijn toegelaten, leergierige en voortreffelijke studenten zijn. Dat is niet het geval, zegt schrijver Kimpei Sjiba. Hij beschrijft de gemiddelde student als iemand die „er zijn gemak van weet te nemen, en dikwijls onder collegetijd een halve dag mahjong speelt omdat hij weet dat het vaststaat dat hij zijn diploma krijgt. Het enige waar hij voor hoeft te zorgen, is het vereiste aantal presentiepunten”. Naar het schijnt, interesseert het de meeste werkgevers weinig hoeveel de afgestudeerden nu eigenlijk geleerd hebben. De banen gaan naar degenen die niets meer hebben gepresteerd dan dat zij hun diploma aan de juiste universiteit hebben behaald.

De resultaten van de wedijver

Het is niet verbazingwekkend dat er zich in deze atmosfeer van wedijver allerlei vormen van corruptie en problemen hebben voorgedaan. Elk jaar zijn er bezorgde ouders die met steekpenningen voor hun kinderen een weg banen naar de universiteit, middelbare school of middenschool. Sommige ouders nemen zelfs hun toevlucht tot een schijn-echtscheiding zodat een van de ouders met een kind een adres kan opgeven in het district van een gerenommeerde school. Maar als duizenden leerlingen wedijveren om slechts enkele honderden plaatsen op een school, wordt de meerderheid teleurgesteld. Sommigen zijn hierdoor tot zelfmoord gedreven. Anderen hebben hun frustratie gelucht in gewelddadigheden.

Het ontstellendst van alles is misschien wel de uitwerking die deze moordende wedijver op de leerlingen heeft. Het is interessant dat het bureau van de premier een groep deskundigen de opdracht heeft gegeven een vergelijkend onderzoek in te stellen naar de geesteshouding van jonge mensen tussen de achttien en vierentwintig jaar in elf landen. Een van de vragen luidde: ’Wil je veel geld verdienen?’ Japan had het hoogste percentage dat hier „Ja” op antwoordde. Maar de jongelui werd ook gevraagd of zij mensen zouden willen helpen door sociaal werk te doen. Hier kwamen de Japanse jongeren met het laagste percentage uit de bus. Hoewel de Japanse scholen dus misschien in theoretisch opzicht de beste zijn, zouden sommigen ze een onvoldoende geven als het om het afleveren van evenwichtige, liefdevolle, veelzijdige mensen gaat.

Heeft een onderwijsfilosofie van „succes ten koste van alles” nog andere schadelijke uitwerkingen op de leerlingen? Laten wij onze aandacht richten op een probleem dat op Duitse scholen is ontstaan.

[Inzet op blz. 5]

„Het onderwijsstelsel van Japan is gedegradeerd tot een wedstrijd in het slagen voor examens in plaats van een middel om leerlingen in hun intellectuele ontwikkeling te stimuleren”

[Illustratie op blz. 5]

De wedijver begint al vroeg

[Verantwoording]

Japan Information Center