Schoolangst — De prijs voor prestaties?

Door Ontwaakt!-correspondent in Duitsland

SCHULANGST — het woord begon zijn loopbaan in Duitsland, maar beschrijft een probleem dat internationaal snel om zich heen grijpt. Tien jaar geleden zei de Duitse kinderarts Dr. Eckhard Schrickel: „Ruim twee derde van het aantal kinderen dat ik behandel, is niet organisch ziek in de gewone betekenis van het woord. Zij zijn ziek vanwege de school.” Het medische tijdschrift Deutsches Ärzteblatt beweert dat sedertdien het aantal kinderen dat onder behandeling is voor problemen die met school verband houden, is vertienvoudigd!

Als men de Duitse Vereniging van Jonge Docenten moet geloven, bevindt het openbare-schoolsysteem van de Bondsrepubliek zich werkelijk in een crisis. Zij wijzen op de jaarlijks 280.000 leerlingen — bijna één op de dertig — die geen kans zien voldoendes te halen, alsmede op de 18.000 zelfmoordpogingen om redenen die met school te maken hebben, waarvan er jaarlijks honderden ook werkelijk de dood ten gevolge hebben.

De oorzaken

Misschien wel de belangrijkste factor die bij de angst voor school een rol speelt, is de allesoverheersende druk om te slagen. De jongeren in Duitsland krijgen zowel van ouders als van leraren te horen dat zij, willen zij tot een universiteit toegelaten worden of zinvol werk vinden, altijd prachtige rapporten zullen moeten hebben. Maar bij veel kinderen schept de angst om te falen spanningen waardoor zij juist gaan falen! De Duitse professor Walter Leibrecht waarschuwt: „Wij ouders moeten beseffen dat overdreven eerzucht onzerzijds onze kinderen alleen maar kan schaden.”

Het is waar, cijfers kunnen leerlingen aansporen goed werk te leveren en kunnen aantonen op welke terreinen verbetering noodzakelijk is. En als een ouder geen belangstelling heeft voor het onderwijs van zijn kind, kan het kind de prikkel om te leren verliezen. Niettemin laakt Leibrecht „de zware druk van cijfers”. Te veel nadruk op cijfers kan kinderen van gemiddelde of zelfs hoger dan gemiddelde intelligentie minderwaardigheidsgevoelens bezorgen. „Wanneer cijfers een pressiemiddel worden”, zegt het Duitse tijdschrift Eltern, „en geen ruimte laten voor persoonlijke ontwikkeling, wanneer ze het sociale evenwicht verstoren, dan deugt er iets niet in ons systeem. Onze kinderen worden er het slachtoffer van.”

Als er thuis altijd ruzie is of als de ouders uiteen zijn gegaan, kan ook dat tot schoolangst leiden. Kinderen in zulke gezinnen voelen zich dikwijls verward, slecht op hun gemak of zelfs onbemind. Interessant is de verklaring van Dr. Gerhardt Nissen, directeur van de kliniek voor kinderpsychiatrie aan de Julius-Maximilians universiteit in Würzburg: „Op te merken valt dat het alleen dan tot zelfmoordpogingen bij leerlingen komt, wanneer de ouder-kindrelatie ernstig verstoord is of de persoonlijkheidsstructuur van het kind ernstige gebreken vertoont.” — Wij cursiveren.

Nog een factor waardoor angst voor school wordt veroorzaakt, wordt onthuld door een elfjarig kind: „Ik weet zeker dat ik het vraagstuk dat de onderwijzer opgeeft, zou kunnen oplossen, als ik de vraag maar begreep.” Vooral sinds het eind van de jaren ’60 heeft de eenvoud in Duitse klassen steeds meer het veld moeten ruimen voor een ingewikkeld wetenschappelijk en technisch jargon. De frustratie die daarvan het gevolg is, vormt een bodem waarop angst voor school goed gedijt.

En zelfs langdurig televisiekijken kan een factor zijn. Een onderwijskundige beweert dat de tv-kijkers de neiging vertonen snel te vergeten wat zij zien om zich beter te kunnen concentreren op wat volgt. Het gevolg? Zij krijgen de neiging hun schoolwerk net zo snel te vergeten!

Soms staan scholieren bloot aan „dreigementen, afpersing en mishandeling”. Het Hamburger Abendblatt merkte verder dan ook op: „Dikwijls is de angst voor school ook de angst voor de gewelddadigheid van medescholieren . . . De leerlingen reageren op spanningen met geweld.”

Een te hoge prijs?

Hoewel Schulangst een Duits woord is, beperkt het verschijnsel zich beslist niet tot Duitsland. Het is gewoon een van de vele verontrustende aanwijzingen dat veel scholen beneden de maat blijven. Schoolprestaties zijn prachtig. Maar wanneer kinderen een welhaast ziekelijke angst voor school ontwikkelen, moeten de ouders zich afvragen of de prijs voor de prestaties niet te hoog is.

In grote delen van de wereld hebben de scholen er echter al de grootste moeite mee de kinderen de meest elementaire vaardigheden zoals lezen en schrijven bij te brengen. In hoeverre ziet men in de Derde Wereld, dat wil zeggen de gezamenlijke ontwikkelingslanden van de wereld, kans het hoofd te bieden aan deze uitdaging?

[Inzet op blz. 7]

De door docenten en ouders op jongeren uitgeoefende druk om te slagen bezorgt veel kinderen een haast ziekelijke angst voor school