Rentetarieven — de op hol geslagen roetsjbaan
HOGER en hoger gaat de roetsjbaan. Dan duikt het wagentje omlaag om daarna weer aan een nieuwe klim te beginnen. Heeft men de bewegingen ervan niet meer onder controle? Weer een duik, weer een klim. Iedere stijging schijnt steiler dan de vorige. Bent u een van degenen die deze rit meemaken? Heel goed mogelijk dat ook u zich op de rentetarieven-roetsjbaan bevindt.
De rit begon duizenden jaren geleden. Deuteronomium 23:19, 20 verwijst naar een rentetarieven-rit van 34 eeuwen geleden. Negen eeuwen later hadden de Grieken te maken met een rente van 10 tot 12 procent. De Romeinse roetsjbaan van de eerste eeuw had toppen en dalen van 4 tot 50 procent, afhankelijk van iemands maatschappelijke positie. En jawel, de roetsjbaan is nog steeds in bedrijf.
Rente en schulden — individueel
Over de hele wereld rijden mensen mee in de rentetarieven-rit. Leende men bijvoorbeeld in 1973 geld om een nieuwe auto te kopen, dan vroegen commerciële banken in de Verenigde Staten daar gemiddeld een rente van 10,21 procent voor. In 1982 lag die rente op een gemiddelde van 16,83 procent, om dan weer omlaag te roetsjen naar het niveau van 12,96 procent in 1985.
Het kopen van een nieuw huis was in de VS al even ongewis. De gemiddelde rente voor een gewone hypotheek op een nieuw huis steeg van 7,66 procent in 1971 tot 16,71 procent in 1981. Met december 1984 was de rit op de roetsjbaan van de hypotheekrente weer bij een veel lagere 13,20 procent aangeland. Maar wat betekent deze snelle rit voor degene die geld leent? Het in 30 jaar aflossen van een hypotheek van $50.000 met een rente van 8 procent komt neer op het betalen van $132.080. Deze zelfde $50.000 bij een rente van 15 procent gaat echter het verbijsterende bedrag van $227.602 kosten. Geen goedkoop ritje, niet waar?
Heeft de onzekerheid in het verloop van onze rit het lenen van geld afgeremd? Kennelijk niet. Het Federal Reserve Bulletin bericht dat in de VS de particuliere schulden door aankopen op afbetaling in 1970 $105,5 miljard bedroegen. Tegen 1980 was dit verdrievoudigd tot $313,5 miljard. En volgens The Wall Street Journal was het afbetalingskrediet in mei 1984 gestegen tot iets van $418 miljard. Is onze rit op de rentetarieven-roetsjbaan wel veilig als schulden zo snel groeien?
Er heeft zich een zorgwekkende ontwikkeling ingezet. In 1973 bedroeg het aantal faillissementen in de VS in totaal meer dan 173.000. In 1982 was dit gestegen tot 527.811. Het is belangwekkend om op te merken dat er in deze periode van toegenomen faillissementen een duidelijke stijging van rentetarieven plaatsvond.
Rente en schulden — regeringen
De Israëlieten mochten hun mede-Israëliet geen rente berekenen indien hij hulp nodig had (Exodus 22:25). De ontwikkelingslanden, de Derde-Wereldlanden, hebben stellig hulp nodig gehad om hun economieën te versterken. Rijkere landen in de hele wereld hebben hulp geboden door leningen beschikbaar te stellen.
Maar is al dit geld gebruikt om in werkelijke behoeften te voorzien? Het tijdschrift Time van 2 juli 1984 citeert de Argentijnse president Raul Alfonsin wanneer hij het heeft over de miljarden dollars die aan zijn land zijn geleend. Hij verklaarde: „Het meest irritante aan deze buitenlandse schuld is voor de Argentijnen dat het geld niet is omgezet in een expansie van de economie en het creëren van kapitaal. Integendeel.”
Er werd verder bericht dat de landen Brazilië en Paraguay samenwerkten in de bouw van ’s werelds grootste dam, de Itaipú.a Deze stuwdam zou beide ontwikkelingslanden elektriciteit moeten opleveren. Negen jaar heeft de bouw gevergd; en nadat er $18 miljard aan Itaipú is uitgegeven, heeft alleen Paraguay iets aan elektriciteit ontvangen en Brazilië nog niets.
De Braziliaanse minister van industrie en handel, João Camilo Penna, verklaarde onlangs: „Wij hebben voor $50 miljard aan niet-voltooide projecten waarvan het nut nul komma nul is.”
Half 1984 waren de grootste leners in Latijns-Amerika Brazilië met $93,1 miljard en Mexico met $89,8 miljard. Bovendien had Argentinië met een op hol geslagen inflatie van 568 procent de grootste moeite met zijn aflossingen. De 29 miljoen inwoners van dat land stonden tegenover een internationale schuld van $45 miljard. De rentetarieven-roetsjbaan zou de Argentijnen naar verwachting in 1984 bijna $5,5 miljard gaan kosten.
Het tijdschrift Time van 2 juli 1984 maakt deze opmerking: „Leiders van landen in Latijns-Amerika wijzen erop dat vooral vanwege rentebetalingen hun financiële middelen met zo’n $30 miljard per jaar worden weggezogen naar landen zoals de VS. Dit is een soort omgekeerde buitenlandse hulp geworden waarin de armen geven aan de rijken.”
De roetsjbaan laat ook de rijkere landen niet ongemoeid. Volgens het Statistical Abstract of the United States voor 1984 heeft de Amerikaanse regering alweer meer moeten lenen. Deze staatsschuld is van $43 miljard in 1940 gestegen tot een duizelingwekkende $1,1 biljoen in 1982. Alleen al de rente op deze schuld is gestegen van $1 miljard in 1940 tot $117 miljard in 1982.
Rente en schulden — de zienswijze van de bijbel
De natie Israël in de oudheid genoot financiële stabiliteit zolang zij Gods wetten gehoorzaamden. Als men deze wetten niet gehoorzaamde, hadden de Israëlieten het beslist moeilijk. Het vijfde hoofdstuk van Nehemía vermeldt het vragen van rente. In dit geval was het volledig onjuist gezien de situatie. Huizen, wijngaarden en zelfs kinderen werden gebruikt als rente op geld dat geleend was met geen ander doel dan gedurende een tijd van voedseltekorten in leven te blijven.
Betekent dit dat iemand geen geld aan of van een ander zou mogen lenen? Neen. Psalm 37:21 vertelt ons: „De goddeloze leent en betaalt niet terug.” Dit is geen veroordeling van het lenen van geld maar stelt degene die leent onder de verplichting zijn schuld terug te betalen. Een Israëliet kon zelfs zichzelf in dienstbaarheid verkopen als betaling voor een schuld (Leviticus 25:39, 40). In een van zijn illustraties gaf Jezus zelf te kennen dat het niet onjuist zou zijn rente te trekken van geld dat bij de bankiers was gedeponeerd. — Matthéüs 25:26, 27.
Gods wetten voor de natie Israël veroordeelden niet altijd het vragen van rente. Vaak waren er buitenlandse handelaars in Israël. De handelaar was uit op persoonlijke winst. Er mocht stellig verwacht worden dat hij rente betaalde (Deuteronomium 23:20). Geen rente mocht echter gevraagd worden van een broeder, een mede-Israëliet, wanneer die in behoeftige omstandigheden verkeerde. Financiële tegenslag kon de oorzaak zijn geweest dat hij tijdelijk geen kleding of voedsel kon bekostigen. Leviticus 25:37 verklaart: „Gij moogt hem uw geld niet tegen rente geven, en gij moogt uw voedsel niet uitgeven tegen woekerwinst.”
De huidige rit op de roetsjbaan veroorzaakt heel wat moeilijkheden. Passen degenen die leningen beschikbaar stellen, ten aanzien van rente bijbelse beginselen toe nu deze moeilijkheden steeds groter worden? Heeft de hoogte van de rentetarieven zich voor u voelbaar gemaakt? Zullen de geldmarkten van de wereld instorten als gevolg van een niet meer onder controle te houden rentetarieven-roetsjbaan? De bijbel houdt ons voor: „Want wat een mens zaait, dat zal hij ook oogsten.” — Galáten 6:7.
[Voetnoten]
[Grafiek/Illustratie op blz. 9]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
Hypotheekrente
1958-1983
Procent
18
17
16
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
jaren ’60
jaren ’70
jaren ’80
[Grafiek/Illustratie op blz. 10]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
Kosten van hypotheek $50.000 voor 30 jaar
$ in duizenden
250
200
150
100
50
0
Rente
Rente
Lening
Lening
8 procent
15 procent