Het Kanaal van Korinthe en zijn geschiedenis
Door Ontwaakt!-correspondent in Griekenland
HET mediterrane Griekenland heeft een ongewoon kanaal. Het maakt er geen aanspraak op te kunnen wedijveren met de grote kanalen in Noordeuropese landen of met het beroemde Suezkanaal in Egypte. Toch is dit kanaal van Griekenland uniek. Het verbindt de Saronische Golf in de Middellandse Zee met de Golf van Korinthe in de Adriatische Zee en met havens van andere Europese landen. Het is daarom van uitermate groot belang voor de Griekse economie.
In 1982 was het honderd jaar geleden sinds men met de bouw van dit project was begonnen. Bij deze gelegenheid legden de Griekse media op indrukwekkende wijze de nadruk op de voordelen die het opleverde. Wij wilden echter meer over het kanaal te weten komen dan wij uit louter persverslagen konden vergaren. Daarom vertrokken wij op een zonovergoten morgen uit Athene voor een bezoek aan het hoofdbureau van de Kanaaldirectie op de landengte of Istmus van Korinthe.
Op de plaats van bestemming ging de directeur van het kanaal serieus in op onze vragen. Hij legde vooral de nadruk op verscheidene verbeteringen waardoor het kanaal, zo zei hij, „een indrukwekkende menselijke prestatie van zelfs nog groter belang, niet alleen voor Griekenland, maar ook voor Europa in het algemeen” zou kunnen worden. Hij was ook zo vriendelijk ons in te lichten over de achtergrond voor de aanleg van dit belangrijke kanaal.
De welvaart van Korinthe en de Istmus
In de oude wereld was Korinthe vermaard. De stad dankte haar welvaart en rijkdom aan het smalle strookje land waardoor de Ionische en de Egeïsche Zee van elkaar worden gescheiden. Hoe dat zo? Wel, toentertijd werden de schepen over de smalle strook van de landengte versleept. Ze werden voortbewogen over een diolkos, een pad dat geplaveid was met een soort zandsteen waaroverheen met vet ingesmeerde stukken hout waren gelegd. Zo vermeden de schepen de gevaarlijke tocht rond de Peloponnesus. Er viel vooral gevaar te duchten van het zuidelijkste punt van de Peloponnesus, waar bij Kaap Malea dikwijls slecht weer is en de zee danig te keer kan gaan.
Zoals u zich echter kunt voorstellen, was het slepen van schepen over de smalle strook van de landengte ondanks alle voordelen niet goedkoop. Kooplieden moesten fikse havengelden betalen, die de voornaamste bron van inkomsten voor Korinthe vormden.
Extra inkomsten leverden de kooplieden op die, totdat zij hun schepen over de landengte versleept konden krijgen, in Korinthe verbleven. Daar gingen velen van hen zich te buiten aan een weelderig en losbandig leven en lieten het geld vrolijk rollen. Zij brachten ook gaven aan de tempel en offers aan de heidense goden. Al deze dingen maakten Korinthe tot een van de rijkste steden van de oude wereld, een vermaarde en wellustige stad, waar de verdorvenheden van Oost en West elkaar ontmoetten en met elkaar versmolten.
Vroege voorstellen voor een kanaal
In de zevende eeuw v.G.T. vatte de heerser van Korinthe, Periander, een van de Zeven Wijzen van het oude Griekenland, het plan op een kanaal te graven in deze smalle landstrook tussen de Peloponnesus en het Griekse vasteland. Als hierdoor het scheepvaartverkeer zou toenemen, zou dit zijn opbrengst aan tolgelden vergroten. Toch zag hij af zijn plan. Waarom?
Uit vrees de toorn van de goden te wekken, omdat een orakelspreuk van de Pythia in Delphi zei: „Voorzie de landengte niet van een toren, en graaf er ook niet doorheen (maak er geen kanaal door).” Naar verluidt was deze orakelspreuk ingegeven door de priesters van de Korinthische tempels. Zij vreesden dat de opening van een kanaal voor de snelle doorvaart van schepen ertoe zou leiden dat zij hun bron van royale giften en geschenken zouden verliezen omdat de kooplieden geen reden meer zouden hebben om in Korinthe te verblijven.
De mogelijkheid van een kanaal werd in 307 v.G.T. door Demetrius de Belegeraar opnieuw aan de orde gesteld. Maar ook hij zag af van het plan toen de Egyptische ingenieurs die hij voor het werk had meegenomen hem verzekerden dat er een levensgroot probleem bestond. Zij zeiden dat er verschil in waterhoogte was tussen de Golf van Korinthe en de Saronische Golf. Zij waarschuwden er daarom voor dat wanneer de landengte ten behoeve van het kanaal doorsneden werd, de wateren van de Golf van Korinthe in de Saronische Golf zouden stromen, waardoor het gebied overspoeld zou worden en nabijgelegen eilanden zouden verdwijnen.
Vroege constructiepogingen falen
Nadat Korinthe een Romeinse provincie was geworden, maakten Julius Caesar en later Caligula plannen om de landengte door te snijden. Zich baserend op deze plannen begon Nero in 67 G.T. met het aanleggen van een kanaal, waarvoor hij zesduizend slaven en veroordeelde gevangenen inzette.
Deze poging strandde echter toen Nero moest terugkeren naar Rome, waar een opstand tegen hem uitgebroken was. Kort daarop stierf Nero, en het werk aan het kanaal werd opgegeven. In latere jaren hebben Herodes Atticus en vervolgens de Byzantijnen enkele pogingen ondernomen om de landengte te doorsnijden. Ook hun pogingen hadden geen succes. Hetzelfde gold voor de Venetianen, die een begin maakten met graven maar het al spoedig opgaven.
Het kanaal ten slotte voltooid
Zoals u op het plaatje op bladzijde 26 kunt zien, bestaat het Kanaal van Korinthe nu wel. Hoe werd de aanleg ten slotte voltooid? Na de Griekse revolutie van 1821 besefte Ioannes Kapodistrias, de eerste president van Griekenland, hoe belangrijk een Korinthisch kanaal voor de ontwikkeling van Griekenland was. Hij besteedde het project uit aan een Franse ingenieur, maar opnieuw — deze keer om financiële redenen — moest het worden opgegeven.
Ten slotte, na de opening van het Suezkanaal, vaardigde de Griekse regering (in november 1869) een wet uit betreffende het „doorsnijden van de landengte van Korinthe”. Er werden verscheidene veranderingen in en amendementen op deze wet gemaakt en na langdurige onderhandelingen begon op 5 mei 1882 het werk aan het kanaal. Het is interessant dat, hoewel er voorstellen werden gedaan voor drie verschillende doorsneden, de locatie die uiteindelijk gekozen werd, dezelfde was als die waartoe Nero’s ingenieurs hadden besloten. Kijk echter nog eens naar het plaatje op bladzijde 26 waarop u het voltooide kanaal kunt zien. Kunt u zich voorstellen wat een karwei het vóór de eeuwwisseling was dit te voltooien?
De Kanaaldirectie verschafte ons welwillend details over het eigenlijke graafwerk door de landengte. Wij vernamen bijvoorbeeld het volgende: Er werden ongeveer 2500 arbeiders gecontracteerd voor ongeveer tien jaar, en de machines die gebruikt werden, waren de beste waarover men in die tijd beschikte. Er werd zo’n 930.000 kubieke meter aarde en rots uitgegraven. Het kanaal is ongeveer 6 kilometer lang. De schuine wanden verheffen zich op sommige punten 76 meter boven de zeespiegel. De breedte van het kanaal is 25 meter aan het zeeoppervlak en 21 meter op de zeebodem. Het enorme karwei van het graven van een kanaal door de landengte van Korinthe was voltooid, en op 7 augustus 1893 vond de plechtige opening plaats.
Tegenwoordig maken elk jaar ongeveer 10.000 schepen gebruik van het kanaal. In het algemeen is de route via het kanaal te verkiezen omdat deze economischer is wat het brandstofverbruik betreft en kostbare tijd bespaart. Bovendien hoeft men dan niet rond de Peloponnesus te varen.
Dit is dus de geschiedenis van het Kanaal van Korinthe. Als u ooit Griekenland bezoekt, willen wij u aanbevelen niet te vergeten er een bezoek te brengen. Misschien zou u op weg naar de overblijfselen van het oude Korinthe, dat van grote bijbelse betekenis is, kunnen stoppen en het kanaal bekijken. Vooral wanneer er schepen door het kanaal varen, zult u iets verbazend indrukwekkends te zien krijgen.
[Inzet op blz. 27]
In de zevende eeuw v.G.T. werd het plan opgevat in deze smalle strook land een kanaal te graven