Herpes en AIDS in de schijnwerpers

„IK VOEL me net een melaatse. Wie zou mij willen hebben als ik hem vertelde dat ik een ongeneeslijke ziekte heb die door seksueel contact overgedragen kan worden?” Zo sprak een patiënte die leed aan de veelbesproken geslachtsziekte herpes genitalis. Deze ziekte woedt hevig in de Verenigde Staten, Canada, Europa en Japan. Alleen al uit de VS komen berichten dat jaarlijks naar schatting 200.000 tot 500.000 personen de ziekte oplopen. Een arts schatte dat „in Canada jaarlijks 20.000 tot 50.000 nieuwe gevallen van herpes genitalis worden gediagnostiseerd”.

De oorzaak van al deze ellende? Volgens de medische wetenschap is de boosdoener een minuscuul deeltje, een virus, dat overigens slechts één lid is van een hele herpes-„familie”. Waterpokken en gordelroos zijn algemeen voorkomende ziekten die door herpesvirussen worden veroorzaakt. Het virus dat herpes genitalis veroorzaakt lijkt sterk op (en is soms zelfs hetzelfde als) het virus dat de koortsblaasjes oproept die mensen soms op hun lippen krijgen. Maar wanneer herpes de geslachtsorganen aantast, heeft het slachtoffer het virus gewoonlijk (maar niet altijda) op een speciale manier opgelopen: door seksueel contact met een andere herpespatiënt.

Drie tot zeven dagen na aanraking met herpes ervaart degene die ermee besmet is een brandend of tintelend gevoel in de streek van de geslachtsorganen — de voorbode van pijnlijke, met vocht gevulde blaasjes. Het duurt twee tot zes weken voordat de kwelling overgaat. Maar de herpes verdwijnt niet. Volgens de artsen trekt het virus zich alleen maar terug, via zenuwbanen naar zenuwknopen onderin de rug. Daar blijft het sluimeren tot het door iets (stress bijvoorbeeld) wakker wordt en weer in actie komt. Als het eenmaal wakker is, begeeft het zich via de zenuwbanen weer naar de huid en begint opnieuw aan zijn cyclus van ellende.

Op de gevoelens van de patiënt heeft herpes misschien wel de meest verraderlijke uitwerking. Dr. Oscar Gillespie merkt op: „Het voornaamste probleem van herpes is niet zozeer het virus zelf als wel de angst, twijfel en hinder die het in het dagelijks leven kan opwekken.” Een slachtoffer zei: „Het is heel moeilijk de gevoelens van woede, schuld en het verlies van zelfbeheersing te beschrijven die je ondergaat als je herpes hebt. Ik geloof dat alleen een medeslachtoffer van herpes dat kan aanvoelen en begrijpen.” Toch wordt door die emotionele beroering de cyclus van lijden alleen maar verlengd, omdat ze er dikwijls de aanleiding toe vormt dat de ziekte opnieuw de kop opsteekt.

Waarom ongeneeslijk genoemd

Waarom vernietigt het immuunsysteem van het lichaam dat irriterende herpesvirus niet eenvoudig? De artsen zeggen dat herpes de dans ontspringt door zich aan een cel te hechten, via de buitenwand binnen te dringen en zich in de cel te verschuilen. Wanneer het eenmaal veilig binnen zit, legt het snel beslag op het „brein” van de cel en verandert de cel in een ware herpesfabriek! Binnen drie tot vijf uur worden er 80.000 tot 120.000 nieuwe virussen geproduceerd. Dan barst de celwand open, waardoor een heel leger van gevaarlijke deeltjes de gelegenheid krijgt zich in de bloedstroom te werpen en weer andere cellen te infecteren.

U kunt dus begrijpen waarom artsen zeggen dat herpes zo moeilijk klein te krijgen is. Met een therapie zou men op een of andere manier in de geïnfecteerde cellen moeten doordringen om het virus te kunnen doden. Of men zou de geïnfecteerde cellen moeten doden zonder de gezonde te vernietigen. Geen wonder dat de medische wetenschap er tot nu toe geen raad mee weet. (Zie kader.) Recente berichten over proeven met herpesvaccins bieden misschien een straaltje hoop. Maar ook al kan zo’n preventieve maatregel misschien miljoenen mensen helpen, hoe moet het dan met degenen die de ziekte al hebben?

AIDS — Een nieuwe geslachtsziekte?

Volgens Newsweek heeft Dr. Peter Mansell gezegd: „In mijn hele loopbaan heb ik nog nooit zo’n frustrerende en deprimerende situatie meegemaakt.” Hij doelde op de ziekte die wereldnieuws is geworden: AIDS (Acquired Immune Deficiency Syndrome, een verworven vermindering van de natuurlijke afweer). Het immuunsysteem van het lichaam legt zijn werk neer en de slachtoffers van deze ziekte bezwijken aan zeldzame vormen van kanker en longontsteking.

Hoe wijdverbreid is AIDS? Tot nu toe zijn er alleen al in de Verenigde Staten meer dan 4000 gevallenb geregistreerd. Ten minste 32 andere landen hebben ook gevallen van deze ziekte gesignaleerd. Landen die er tot nu toe betrekkelijk weinig mee te stellen hebben, zoals Japan, staan klaar om in te grijpen wanneer de situatie zou verslechteren.

De sterfte onder AIDS-slachtoffers blijkt schrikbarend hoog te zijn. Meer dan 60 procent van degenen bij wie de diagnose het eerst werd gesteld, overleed binnen het jaar. Sommigen vrezen echter dat alle slachtoffers van AIDS uiteindelijk aan de ziekte zullen sterven. Toch begint het syndroom onschuldig genoeg met griepachtige symptomen, vermoeidheid en gewichtsverlies. Helaas is het waar wat Dr. Frederick P. Siegal opmerkt: „Als de artsen een AIDS-patiënt te zien krijgen, is het meestal al te laat.”

Volgens het CDC lopen actieve homoseksuelen (met veelvuldig wisselende partners) het grootste risico om AIDS op te lopen. Ook lijders aan hemofilie en druggebruikers die spuiten, lopen gevaar.c Maar aangezien ruwweg 70 procent van de AIDS-slachtoffers homoseksueel was, heeft men sterk het vermoeden dat de ziekte in de meeste gevallen door seksueel contact wordt overgedragen.

AIDS-paniek

„De angst grijpt veel sneller om zich heen dan de ziekte”, zei het tijdschrift Discover. Ongetwijfeld hebben krantekoppen als: „AIDS al besmettelijk bij oppervlakkige aanraking” deze angst in de hand gewerkt:

● Ziekenhuispersoneel heeft geweigerd AIDS-patiënten te behandelen.d

● Begrafenisondernemers hebben er bezwaar tegen gemaakt de lijken van AIDS-slachtoffers te balsemen.

● Aan de politie van San Francisco in Californië zijn beademingsapparatuur en rubber handschoenen verstrekt om bij het verlenen van eerste hulp niet met AIDS te worden besmet.

● Technici weigerden een microfoon op te stellen voor een AIDS-slachtoffer dat in een tv-interview moest optreden. Doel van de uitzending? De angst voor AIDS bezweren.

● De alarmnummers voor AIDS „stonden roodgloeiend omdat mensen wilden weten of zij de ziekte konden oplopen door de lussen in de ondergrondse beet te pakken of door op wc’s te gaan zitten die door homo’s waren gebruikt”.

Maar de homo-gemeenschap kreeg het het zwaarst te verduren. Homo-bars en badhuizen meldden dat de zaken achteruitgingen doordat de mensen bang waren AIDS op te lopen. En aangezien homoseksuelen met veelvuldig wisselende partners de grootste risicodragers zijn, hebben sommigen zelfs ingrijpende veranderingen in hun levenswijze aangebracht. Niemand of bijna niemand is van schrik heteroseksueel geworden. Maar wel zijn sommigen anonieme seksuele contacten uit de weg gegaan en hebben gekozen voor een „monogame” relatie.

De persoon die AIDS heeft opgelopen, is echter degene voor wie de situatie het ellendigst is. Niet alleen worden AIDS-slachtoffers door buren en collega’s als paria’s behandeld en door geliefden gemeden, maar zij hebben ook nog de last van een ongeneeslijke ziekte te dragen. „Het hangt je voortdurend boven het hoofd”, zei een slachtoffer van AIDS. „Altijd leef je met de allesoverheersende onzekerheid dat je vandaag of morgen iets nieuws krijgt waartegen je verstoorde immuunsysteem geen verweer heeft.”

Hoewel de reacties van het publiek dus tot op zekere hoogte misschien overdreven zijn, is de angst voor AIDS niet ongegrond. AIDS is een verraderlijke moordenaar. En berichten dat de ziekte op het grote publiek kan overslaan via bloedtransfusies, hebben de angst en de wrok nog aangewakkerd. (Zie kader op blz. 9.)e Zo worden homoseksuelen niet alleen het slachtoffer van vijandige gevoelens maar ook van een levensstijl vol gevaren.

[Voetnoten]

[Inzet op blz. 10]

Dr. Frederick P. Siegal merkt op: „Als de artsen een AIDS-patiënt te zien krijgen, is het meestal al te laat.”

[Kader op blz. 8]

Een remedie tegen herpes?

Kwakzalversmiddelen tegen herpes hebben volgens de artsen niet alleen valse hoop gewekt, maar soms een ernstig geval alleen nog maar erger gemaakt. Tot de behandelingen die door het CDC ondoelmatig genoemd worden, behoren onder meer vaccins, middelen om de immuniteit te stimuleren, de vitaminen C, E en B₁₂, speciale diëten, zink, lactobacillus(acidophilus)-tabletten, steroïdencrèmes, behandelingen met gekleurd licht.

Maar waarom beweren zo velen dat zij baat vinden bij deze „therapieën”? De artsen wijzen ons erop wat de oorzaak schijnt te zijn als herpes bij een patiënt weer oplaait — druk en angstige spanning. Ongeveer alles waardoor iemand gekalmeerd wordt en waardoor zijn spanningen afnemen, zou de ziekte ogenschijnlijk kunnen genezen — tijdelijk. Over het algemeen is het echter slechts een kwestie van tijd voordat het latente herpesvirus, dat nog steeds in de cellen verschanst zit, besluit weer tot de aanval over te gaan. Natuurlijk is over sommige van deze behandelingen het laatste woord nog niet gesproken, maar men doet er verstandig aan zich grondig te laten voorlichten over een therapie voordat men zich eraan waagt.

Voorlopig is een verlichting van de symptomen het beste wat de medische wetenschap te bieden heeft. Acyclovir bijvoorbeeld is een medicijn die voor gebruik in de Verenigde Staten goedgekeurd is en die de genezing van herpeszweren schijnt te bespoedigen. Maar helaas kan dit middel herhaling niet voorkomen!

Artsen hebben wel enkele algemene adviezen die herpeslijders enige verlichting kunnen schenken. Rust, warme baden, compressen, ijsomslagen en de zweren drooghouden zijn maatregelen die men nuttig acht, al zijn het nog lang geen remedies.

[Kader op blz. 9]

AIDS en bloed

Eerst waren het de hemofiliepatiënten. Het middel waarmee hun aandoening wordt behandeld (stollingsfactor VIII) wordt bereid uit het bloed van honderden donors. Toen enige hemofiliepatiënten AIDS opliepen, gingen de vermoedens dan ook onmiddellijk in de richting van bloed. Vervolgens liep ook een kleuter die een transfusie van een AIDS-slachtoffer had gekregen, de ziekte op. Hoewel de kansen om via een transfusie met AIDS besmet te raken, klein leken, waarschuwde het CDC toch dat „leden van groepen met een verhoogd AIDS-risico [in de eerste plaats homoseksuelen] zich dienden te onthouden van het geven van plasma en/of bloed”.

De vrijwillige medewerking van bloeddonors krijgen, bleek echter gemakkelijker gezegd dan gedaan. En de homoseksuele gemeenschap riep: „Discriminatie!” bij de suggestie dat zij geen bloed meer zouden mogen geven. Europese artsen overwegen dan ook de import van bloedprodukten uit de VS te verbieden en sommige patiënten hebben zelfs bloedtransfusie geweigerd!

De angst dat men AIDS zou kunnen oplopen via naalden die ook voor anderen waren gebruikt, heeft zelfs tijdelijk paniek gezaaid onder bloeddonors. Een zegsman van het Greater New York Blood Program vertelde Ontwaakt! dat in de maand juli 1983 het geven van bloed met 25 procent daalde. En dit ondanks het feit dat de naalden vóór gebruik worden gesteriliseerd en luchtdicht verpakt, en na gebruik gebroken en vernietigd worden.

Hoewel de onlangs aangekondigde test om bloed op AIDS te onderzoeken wellicht kan voorkomen dat de bloedvoorraden met AIDS besmet worden, heeft de angst voor AIDS het publiek eraan herinnerd dat aan het gebruik van bloedtransfusies enige ernstige risico’s verbonden zijn.

[Diagram op blz. 7]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

Stap 1: Het herpesvirus hecht zich aan de cel en dringt door de celwand heen.

CELWAND

CELKERN

CEL-DNA

HERPESVIRUS

VIRUS-DNA

Stap 2: Het virus neemt bezit van de celkern om duizenden herpesvirussen voort te brengen.

CELKERN VERNIETIGD

VIRUSKERN

NIEUW VIRUS

VIRUS-DNA

Stap 3: De celwand breekt en laat tienduizenden virussen vrij.

CELWAND