Is het kruis werkelijk christelijk?

EEN Romeinse keizer bereidde zich op de strijd voor en voelde de behoefte aan hulp van de goden. Het verhaal gaat dat hij een helder licht aan de hemel zag in de vorm van een kruis, vergezeld van de woorden: „Overwin hierdoor”. Hij koos dit teken als de krijgsstandaard voor zijn leger en behaalde vervolgens een aantal beslissende overwinningen die ertoe leidden dat hij in 324 G.T. de alleenheerser werd van het Romeinse Rijk.

De held van dit beroemde verhaal was Constantijn de Grote. Van die tijd af werd de Rooms-Katholieke Kerk de officiële religie van het keizerrijk en won ze snel aan prestige, populariteit en macht. In dezelfde tijd werd het kruis het officiële symbool van de kerk — geleidelijk begon men religieuze gebouwen ermee te versieren, en er werden kruisen opgericht op de toppen van heuvels en bergen, bij kruispunten en op openbare pleinen. Er kwamen in de huizen kruisen aan de muur te hangen, en miljoenen mensen gingen een kruis om hun hals dragen.

De verscheidenheid en oorsprong ervan

Feitelijk zijn er veel verschillende soorten kruisen, waarvan er hier een paar staan afgebeeld. Het kruis dat tegenwoordig het meest door kerken wordt gebruikt is het Latijnse kruis, aangezien men gelooft dat dat de vorm is van het strafwerktuig waaraan Jezus een marteldood stierf. Hoewel men in veel religieuze riten en ceremoniën vaak een letterlijk kruis gebruikt, wordt er bij andere gelegenheden eenvoudig een kruis geslagen door de vinger of de hand zo te bewegen alsof men een kruis tekent.

Het gebruik van het kruis als een religieus symbool gaat echter veel verder terug dan de tijd van Christus en is dus van niet-christelijke oorsprong. In oude tijden werd het bijvoorbeeld in India gebruikt. Daar kan men in de Grot van Elephanta een kruis zien boven het hoofd van een gestalte die bezig is kleine kinderen af te slachten. Op een andere oude Indiase schildering wordt de god Krishna afgebeeld met zes armen, drie ervan met een kruis in de hand.

Toen de Spaanse conquistadores gedeelten van Zuid- en Midden-Amerika in bezit namen, troffen zij tot hun verbazing op vele plaatsen religieuze kruisen aan. Zo schrijft Baring-Gould in zijn boek Curious Myths of the Middle Ages: „In de staat Oaxaca [Mexico] ontdekten de Spanjaarden dat men houten kruisen had opgericht als heilige symbolen . . . In Zuid-Amerika beschouwde men hetzelfde teken als iets symbolisch en heiligs. Het werd aanbeden in Paraguay. In Peru vereerden de Inka’s een kruis dat uit één enkel stuk jaspis was vervaardigd . . . Onder de Muyscas in Cumana geloofde men dat . . . het kruis de macht bezat boze geesten te verdrijven; bijgevolg plaatste men pasgeboren kinderen onder dit teken.”

Op soortgelijke wijze werd het kruis in andere delen van de wereld van oudsher aanbeden en schreef men er mystieke kracht aan toe. Zo maakt de Cyclopædia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature de opmerking: „Het kruisteken vindt men als heilig symbool bij verscheidene oude volken, die dienovereenkomstig . . . aanbidders van het kruis kunnen worden genoemd. . . . Het symbool van het kruis schijnt de meest uiteenlopende betekenissen te hebben gehad. Soms is het de Fallus [gebruikt in seksaanbidding], soms de planeet Venus.”

Maar hoe staat het met de vroege christelijke gemeente? Werd het kruis ook door hen gebruikt?

Werd het kruis ook door eerste-eeuwse christenen gebruikt?

Erop wijzend dat het kruis geen symbool was dat in het vroege christendom werd gebruikt, verklaart het boek Records of Christianity: „Zelfs het Kruis werd niet rechtstreeks ter versiering van de kerk gebruikt . . . Het vroegste symbool voor Christus was een vis (tweede eeuw); op de vroegste met ingegrifte voorstellingen versierde grafstenen wordt hij afgebeeld als de Goede Herder (derde eeuw).” Ook schrijft J. Hall in zijn Dictionary of Subjects & Symbols in Art: „Nadat Constantijn de Grote het christendom had aanvaard, en in toenemende mate vanaf de 5de eeuw, begon men het kruis af te beelden op sarcofagen [stenen doodskisten], lampen, kistjes en andere objecten.” (Wij cursiveren.) Sir. E. A. Wallis Budge voegt er in Amulets and Talismans aan toe: „Het kruis werd pas in de IVde eeuw het hoogste embleem en symbool van het christendom.” Neen, er is geen verslag voorhanden dat het kruis door de eerste-eeuwse christenen werd gebruikt.

Het is interessant dat het kruis dat Constantijn, naar men gelooft, aan de hemel gezien zou hebben en dat vervolgens in zijn militaire banier werd gebruikt, niet het Latijnse kruis was, maar het teken [Griekse karakters], dat sommigen in verband brengen met zonneaanbidding (Constantijn was zelf een zonneaanbidder) en anderen met het Chi-Rho-monogram — de eerste twee letters van „Christus” in het Grieks. Sindsdien is het kruis veelvuldig gebruikt om een rechtvaardig tintje te verlenen aan onchristelijke militaire activiteiten zoals de Kruistochten waarin vele afschuwelijke gruweldaden werden bedreven door de zogenaamde „Kruisridders”.

Wat toont de bijbel aan?

’Maar,’ zegt u, ’in mijn bijbel staat dat Jezus aan een kruis is gestorven.’ Het is inderdaad waar dat veel bijbelvertalingen het woord „kruis” gebruiken. Maar welk woord gebruikten de oorspronkelijke bijbelschrijvers? Er zijn twee Griekse woorden die worden gebruikt voor het strafwerktuig waaraan Christus is gestorven — stauʹros en xúlon. De gezaghebbende Strong’s Exhaustive Concordance of the Bible geeft voor stauʹros als eerste betekenis „een staak of paal,” en voor xúlon „boomstam”, „boom” of „hout”. De New Bible Dictionary zegt: „Het Gr. woord voor ’kruis’ (stauʹros, werkwoord stauʹroo) betekent in de eerste plaats een rechtopstaande paal of balk, en in de tweede plaats een paal die werd gebruikt als een strafwerktuig of executiemiddel.”

Het Latijnse woord dat wordt gebruikt voor het werktuig waaraan Christus stierf, was het woord crux, dat volgens Livius, een beroemde Romeinse geschiedschrijver uit de eerste eeuw G.T., gewoon een paal betekent. De Cyclopædia of Biblical, Theological, and Ecclestiastical Literature zegt dat de crux simplex een „gewone paal ’uit één enkel stuk zonder dwarsbalk’” was. (Zie tekening.)

Als bevestiging hiervan verklaart het Appendix No. 162 van The Companion Bible betreffende stauʹros dat het „een rechtopstaande paal of staak aanduidt waaraan de misdadigers ter executie werden vastgenageld. . . . Het betekent nooit twee stukken hout die onder een bepaalde hoek dwars over elkaar geplaatst zijn, maar altijd slechts één stuk.” Het appendixgedeelte besluit: „Het bewijs is daardoor compleet dat de Heer aan een rechtopstaande paal werd gedood en niet aan twee stukken hout die elkaar onder een hoek snijden.”

Het feit dat het kruis in het oude heidendom is geworteld, en het bewijs dat Christus niet aan het traditionele kruis is gehangen, en dat een dergelijk symbool ook niet door de eerste christenen werd gebruikt, leiden te zamen tot deze conclusie: Het kruis is niet echt christelijk.

Wat zult u doen?

Er is moed voor nodig om los te breken van een diepgewortelde religieuze traditie die zijn oorsprong vindt in de nevelen van de heidense oudheid. Een goed voorbeeld van zo’n breuk biedt de Nieuwe-Wereldvertaling van de Heilige Schrift, die stauʹros weergeeft met „martelpaal” en het werkwoord stauʹroo met „aan de paal hangen”, en niet met „kruisigen”. Het kostbare slachtoffer dat onze Heer en Redder heeft gebracht, wordt hierdoor van elke heidense smet gezuiverd.

Hoe zal deze kennis op u van invloed zijn in verband met het aanbidden, en het aan de muur hangen of dragen van een kruis, of het maken van een kruisteken? De apostel Paulus drong er bij christenen op aan ’de afgoderij te ontvlieden’ (1 Korinthiërs 10:14). De apostel Johannes voegde eraan toe: „Wacht u voor de afgoden” (1 Johannes 5:21). Iemand die ernaar streeft God te dienen, zal daarom met grote zorg vermijden een bijgelovig of op aanbidding gelijkend vertrouwen te stellen in afgoden van „zilver en goud, het werk van de handen van de aardse mens”. — Psalm 115:4, 8, 11.

Een voortreffelijk voorbeeld werd gegeven door degenen in het oude Efeze die de prediking van de apostel Paulus ter harte namen. Toen zij bemerkten dat de voorwerpen die zij gebruikten, niet in overeenstemming waren met het ware christendom, brachten zij ze bij elkaar „en verbrandden ze ten aanschouwen van iedereen” (Handelingen 19:18, 19). Alles welbeschouwd, waarom zou iemand het werktuig kostbaar achten en aanbidden dat, naar hij veronderstelt, gebruikt werd om de Heer Jezus Christus te vermoorden?

[Illustraties op blz. 15]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

Pauselijk kruis

Latijns kruis

Crux simplex of paal

Grieks kruis

Andreaskruis

Keltisch kruis

Ankh of Egyptisch kruis

Maltezer kruis

Taukruis

[Illustratie op blz. 16]

Een crux simplex zoals afgebeeld door de rooms-katholieke geleerde Justus Lipsius in zijn boek De Cruce Libri Tres