Waarom de bisschoppen zich er nu tegen verklaren
„DE MENSHEID staat nu dichter bij totale zelfvernietiging dan ooit tevoren.” Met deze woorden luidde de zesde assemblée van de Wereldraad van Kerken vorige zomer in Vancouver (Canada) alarm tegen De Bom. Aandringend op kernontwapening verkondigden zij: „Nucleaire afschrikking is moreel onaanvaardbaar omdat ze berust op de geloofwaardigheid van het voornemen om gebruik te maken van kernwapens.”
Enkele maanden daarvoor hadden de Amerikaanse katholieke bisschoppen de definitieve tekst vrijgegeven van een lange brief, getiteld „De uitdaging van vrede: Gods belofte en ons antwoord”. Hierin drongen zij aan op een vermindering van de bestaande kernwapenarsenalen en een stopzetten van „het testen, de produktie en het stationeren van nieuwe kernwapensystemen”. Zij verklaarden: „Er mag geen misverstand bestaan over onze diepe twijfel aangaande de morele aanvaardbaarheid van enig gebruik van kernwapens.”
Dit waren twee van de opvallendste recente verklaringen van religieuze leiders tegen kernwapens. Sommigen hebben zich heel blij betoond met het feit dat de bisschoppen zich aan de kant van de tegenstanders van de bom hebben geschaard. Een presbyteriaanse geestelijke zei blijkens een aanhaling in The New York Times over de brief van de Amerikaanse bisschoppen: „Men beluistert hier een stem die spreekt vanuit het morele besef van goed en kwaad en die zich niet alleen tot katholieken richt maar tot ons als Amerikanen en als fatsoenlijke mensen . . . God zegene de katholieke bisschoppen.”
Anderen zijn kritischer gestemd. De filosoof Sidney Hook zei: „Het standpunt van de bisschoppen is niet gebaseerd op kennis van zaken, het is niet realistisch en in moreel opzicht is het onverantwoordelijk.” Hoe dan ook, nadat de geestelijkheid al zo lang bij oorlogen betrokken is geweest en nadat religieuze leiders zich in de jaren sinds de tweede wereldoorlog voorstanders van de Bom hadden verklaard, kenmerken deze recente uitspraken tegen de Bom toch wel een opmerkelijke ommekeer. Waarom deze verandering?
Veertig jaar te laat
De brief van de Amerikaanse bisschoppen bevat een niet erg bevredigende uitleg: „Thans bedreigt het vernietigende potentieel van de kernmachten de menselijke persoon, de beschaving die wij langzaam hebben opgebouwd en zelfs de hele geschapen orde.” Toch was dit al zo sinds de ontploffing van de atoombommen boven Hirosjima en Nagasaki bijna veertig jaar geleden. Waarom werd er toen niet in alle toonaarden geprotesteerd?
De Wereldraad van Kerken zegt: „Wij geloven dat ieder oogmerk om massavernietigingswapens te gebruiken een volstrekt onmenselijke schending is van de geest van Christus die in ons behoort te zijn.” Was dat ook niet waar toen in de afgelopen wereldoorlog burgers bij honderdduizenden werden afgeslacht? Toch hebben toen maar weinig kerkleiders hun stem verheven.
Kernfysicus Harold M. Agnew gaf zijn opinie zonder veel omhaal: „Naar mijn mening zijn het huichelaars als zij conventionele oorlog als juist aanvaarden en kernoorlog niet. Door de kracht van nucleaire wapens is het nu voor het eerst in de geschiedenis zo dat degenen die de beslissingen nemen om het op oorlog te laten aankomen, evenveel risico lopen als de jonge mensen die er per traditie altijd op uitgestuurd worden om de beslissingen van die oudere heren uit te voeren. De wijnkelders, materiële rijkdommen en andere bezittingen van de kerken en van alle anderen die de beslissingen nemen, zijn in het geval van een kernoorlog niet langer immuun. We zitten allemaal in hetzelfde schuitje.”
Misschien moeten wij in dit verband ook aandacht schenken aan de opmerkingen van columnist James Reston: „De kerk ondersteunt de vredesbeweging en de beweging geeft nieuwe kracht en een nieuw doel aan een kerk die zich beijvert om in een geseculariseerde wereld toch een stem te hebben.” (Wij cursiveren.) Zou het kunnen zijn dat de bisschoppen ook proberen invloed en prestige te herwinnen door leiders te worden van de steeds populairdere anti-kernbombeweging?
Wij zullen nog een andere vraag moeten opwerpen:
Wordt de situatie er anders door?
„Als een document met een onderwijzende bedoeling wil de [Amerikaanse] bisschoppenbrief morele invloed uitoefenen op de kwestie van oorlog en vrede.” Dit schreef theoloog Richard B. Miller in het tijdschrift Bulletin of the Atomic Scientists. Maar hoeveel „morele invloed” zullen religieuze leiders in werkelijkheid hebben?
Zullen de leiders van de Sovjet-Unie luisteren naar de waarschuwingen van de bisschoppen? Of is het waarschijnlijk dat de Verenigde Staten plotseling hun koers zullen wijzigen? Terwijl de katholieke bisschoppen nog werkten aan de tekst van hun brief, trachtte de regering naar verluidt al de bewoordingen ervan meer in overeenstemming te brengen met de regeringspolitiek!
En hoe staat het met degenen die in de produktie van kernwapens een bestaan vinden? De Amerikaanse bisschoppen lieten degenen die deze wapens maken, de vrijheid om hiermee door te gaan. En militairen gaven zij niet de aanmoediging een opleiding in het gebruik van kernwapens te weigeren. Van degenen die bij de produktie en het gebruik van kernwapens betrokken zijn, zullen de meesten dus wel een reden kunnen vinden om gewoon door te gaan.
Wat zij vergeten
In werkelijkheid komen de bisschoppen met het verkeerde antwoord op de verkeerde vraag aandragen. De nucleaire wapenwedloop is slechts een symptoom. De werkelijke ziekte die het menselijke ras kwelt, zit veel dieper. Zelfs als de bisschoppen op een of andere wijze de politici kunnen overreden de nucleaire bedreiging te verwijderen, dan zullen andere gevaren ervoor in de plaats komen, tenzij het probleem bij de basis wordt aangepakt.
Een verklaring van de apostel Johannes laat zien dat het probleem veel gecompliceerder is dan de meesten denken. Hij zei: „De gehele wereld ligt in de macht van de goddeloze” (1 Johannes 5:19). Er zijn dus onzichtbare personen bij de kwestie betrokken, met inbegrip van Satan de Duivel, die in de bijbel „de god van dit samenstel van dingen” wordt genoemd. — 2 Korinthiërs 4:4.
Goed, velen geloven tegenwoordig niet in Satan. Maar de bisschoppen moeten toch stellig wèl geloven dat hij bestaat. En het moet hun uit de bijbel bekend zijn dat Satan de opstandigheid van de mensheid heeft gebruikt om zijn eigen doeleinden te bevorderen, zoals een schaakspeler de stukken op het bord manipuleert. Als mensen proberen met politieke middelen blijvende vrede te brengen, dan is dat alsof pionnen in een partij schaak proberen vrede met elkaar te sluiten zonder acht te slaan op de schimmige figuur van de schaakspeler daar boven hen. Veel van wat er tegenwoordig op aarde gebeurt, wordt door Satan gesteund, en iedere voorgestelde oplossing die hem buiten beschouwing laat, zal beslist falen. — Openbaring 12:12.
Hoe staat het met de opmerking ’Het vernietigende potentieel van de kernmachten bedreigt de hele geschapen orde’? Mensen hebben misschien het vermogen om enorme verwoestingen op deze aarde aan te richten, maar denken de bisschoppen dat zij dat echt zullen doen? Zijn zij vergeten dat God bij monde van de apostel Johannes profeteerde dat Hij zou „verderven die de aarde verderven”? — Openbaring 11:18.
Ja, bijna 2000 jaar geleden voorzag God dat de mens zo ver zou komen dat hij de aarde zou kunnen verderven, en zei Hij dat dat de mens niet zou worden toegestaan. In plaats daarvan is ons beloofd: „Hij heeft de aarde op haar vaste plaatsen gegrondvest; ze zal tot onbepaalde tijd, of voor eeuwig, niet aan het wankelen worden gebracht.” — Psalm 104:5.
Het werkelijke probleem — en de oplossing
In de tweede versie van hun brief gewaagden de Amerikaanse bisschoppen van „een wereld van soevereine staten, die verstoken is van centraal gezag”. Hiermee komen zij dicht bij het werkelijke probleem — en de oplossing! Het is een kwestie van regering.
Bedenk eens hoeveel ontberingen de mensheid lijdt omdat ze wordt bestuurd door zelfzuchtige, nationalistische regeringen, die alle ’in de macht van de goddeloze liggen’ (1 Johannes 5:19). Als de mensheid was verenigd onder een regering die ligt in de macht van de Rechtvaardige, Jehovah God, dan zou er stellig geen nucleaire vernietiging dreigen, en ook vele andere problemen zouden opgelost zijn.
Zou dat ooit zo ver komen? In woorden die zeer velen van buiten kennen, zei Jezus dat dat mogelijk was, toen hij ons leerde bidden: „Uw koninkrijk kome. Uw wil geschiede, gelijk in de hemel, alzo ook op aarde” (Matthéüs 6:10). Religieuze leiders hebben het soms over het koninkrijk Gods. Gewoonlijk laten zij echter na daarbij uit te leggen dat Gods koninkrijk een werkelijke regering met werkelijke autoriteit is en dat het reeds in werking is getreden. Spoedig zal het op beslissende wijze handelen ten opzichte van de regeringen van deze aarde. „In de dagen van die koningen zal de God des hemels een koninkrijk oprichten dat nooit te gronde zal worden gericht. . . . Het zal al deze koninkrijken verbrijzelen en er een eind aan maken, en zelf zal het tot onbepaalde tijden blijven bestaan.” — Daniël 2:44.
God bezit de macht om een eind te maken aan de activiteiten van Satan, en hij zal dit doen door middel van zijn Koninkrijk (Openbaring 20:1-3). Bovendien heeft hij de macht om de waanzinnige activiteiten van de natiën een halt toe te roepen. Hij kan en zal „richten onder vele volken en de zaken rechtzetten met betrekking tot verre, machtige natiën” (Micha 4:3). Zal hij de nucleaire dreiging wegnemen? Ja, en zelfs alle oorlogsdreiging. „Hij doet oorlogen ophouden tot het uiteinde der aarde. De boog verbreekt hij en hij slaat de speer werkelijk aan stukken; de [strijd]wagens verbrandt hij in het vuur.” — Psalm 46:9.
Die verwoestende vuurbollen die in augustus 1945 boven Hirosjima en Nagasaki opstegen, hebben ons op ongeëvenaarde wijze doen beseffen hoezeer de mensheid Gods koninkrijk nodig heeft. Of mensen ooit nog andere nucleaire wapens echt zullen gebruiken, valt niet te zeggen. Maar wij weten wel dat God de mens niet zal toestaan de aarde te vernietigen. — Jesaja 45:18.
Is Gods koninkrijk een realistische hoop? De bisschoppen denken dat kennelijk niet, aangezien zij politieke oplossingen aanbieden. Niettemin nodigen wij u uit de kwestie voor uzelf te onderzoeken en te zien hoe u nu kunt handelen in harmonie met de enige werkelijke oplossing.
Alleen God heeft de macht om ons te redden uit deze gevaarlijke situatie. Hij heeft zijn voornemen daartoe bekendgemaakt.
[Kader/Illustratie op blz. 6]
De leer van de „rechtvaardige oorlog”
De christenheid heeft vanouds oorlog goedgekeurd, en haar theologen hebben een leer ontwikkeld ten aanzien van wat een „rechtvaardige oorlog” heet. Volgens sommige verklaringen van de theorie moet een oorlog als „rechtvaardig” worden beschouwd indien:
● de oorlog is verklaard door een rechtmatige autoriteit (dat wil zeggen een wettige regering)
● er wordt gestreden voor een rechtvaardige zaak
● er wordt gestreden met een juiste bedoeling (dat wil zeggen ernaar strevend het conflict bij te leggen, en zonder nodeloos verwoestende handelingen)
● gewapende strijd het laatste middel is
● er wordt gestreden met een waarschijnlijkheid van succes
● en de schade die erdoor zal worden toegebracht, in verhouding staat tot de te verwachten goede resultaten. Het rechtstreeks doden van non-combattanten is ook verboden in een „rechtvaardige” oorlog.
Veel religieuze leiders zijn van mening dat kernwapens elke theorie van een „rechtvaardige oorlog” onmogelijk hebben gemaakt vanwege de afschuwelijke verwoestingen die een kernoorlog zou veroorzaken. Maar wordt deze theorie nu pas in twijfel getrokken?
Hoe staat het met de Tweede Wereldoorlog, om slechts één voorbeeld te noemen? Gedurende die oorlog hebben religieuze leiders beide partijen in het conflict gezegend. Maar er kan toch stellig niet door beide kanten zijn gestreden voor een rechtvaardige zaak of met juiste bedoeling. Burgercentra zoals Londen, Dresden en Tokio werden gebombardeerd, waarbij gruwelijke aantallen onschuldige non-combattanten werden gedood. Toch bleven de religieuze leiders de oorlog steunen.
De waarheid is dat de leiders van de christenheid altijd bereid zijn geweest een oorlog „rechtvaardig” te noemen als hij werd gevoerd door het land waarin zij nu eenmaal woonden, ook als die oorlog tot gevolg had dat leden van hun kudde medegelovigen van andere naties bevochten en doodden. Hierin hebben zij niet de geest van Christus getoond maar een geest als die van de Amerikaanse patriot Stephen Decatur die bekend is geworden om zijn uitspraak ’Juist of verkeerd, het is ons land!’