Wat gebeurt er met wat u eet?

„IK HEB HONGER!” Er zijn maar weinigen die lang weerstand zullen bieden wanneer hun lichaam deze dringende eis stelt.

Maar hebt u zich ooit afgevraagd wat er gebeurt met wat u eet? (Behalve dan dat het zich rond uw middel afzet.) Jezus Christus heeft eens opgemerkt dat „alles wat de mond ingaat, via de ingewanden in het riool terechtkomt” (Matthéüs 15:17). Maar wat er in de tussentijd gebeurt en waarom het gebeurt, is voor het grootste deel echt een raadsel — zelfs voor geleerden. Laten wij niettemin de gangbare theorieën over de wijze waarop de menselijke ’machine’ van ’brandstof’ wordt voorzien, eens wat nauwkeuriger bekijken.

Waarom u honger krijgt

„U bent wat u eet” is een afgezaagde zegswijze, die echter maar al te waar is. Uw lichaamscellen bestaan bijna volledig uit moleculen die zijn onttrokken aan voedsel en dranken die u hebt genuttigd. Uw lichaam is er voortdurend mee bezig cellen te maken, van brandstof te voorzien, te repareren of te vernietigen. Eten heeft dus niet alleen ten doel uw maag te vullen, maar verschaft ook de brandstof en het materiaal voor het voortdurende opbouwprogramma van uw lichaam. De Schepper heeft ons in zijn wijsheid een ingebouwd alarm gegeven dat ons laat weten wanneer ons lichaam opnieuw aan voedsel toe is.

Veel onderzoekers zijn van mening dat een onderdeel van de hersenen dat hypothalamus heet — niet de maag — een grote rol speelt bij het ontstaan van eetlust. Toegegeven, iemand die een lege maag heeft, kan te maken krijgen met wat de bijbel „de smarten van de honger” noemt — hevige maagkrampen (Klaagliederen 5:10). De meesten van ons hebben dit echter nooit ervaren. Vaak zijn het gewoonten en psychologische factoren die iemand tot eten aanzetten. Alleen al de aanblik of de geur van voedsel kan de eetlust opwekken! Bovendien schijnen de hersenen de hoeveelheid glucose (suiker) in het bloed te controleren en een daling van deze bloedsuikerspiegel kan maken dat u zich hongerig voelt. Sommigen zijn zelfs van mening dat de hersenen beschikken over een ’vooraf ingestelde waarde’ waarmee de in uw lichaam aanwezige hoeveelheid vet wordt vergeleken. Het is mogelijk dat chemische „boodschappers” laten weten wanneer de hoeveelheid vetten naar de zin van de hersenen te laag is. Dat resulteert erin dat u zich hongerig voelt. Gelukkig laten de hersenen het u ook weten wanneer u genoeg hebt gegeten. Maar als dit systeem niet goed functioneert (zoals bij sommigen het geval schijnt te zijn), kan men tot lang na het verzadigingspunt blijven dooreten. Dit is misschien een van de vele oorzaken van vetzucht.

De reis van mond naar maag

Vanaf de tijd dat God de mens toestond „alle zaaddragende plantengroei die op de oppervlakte van de gehele aarde is” te eten, heeft de mens dat ook gedaan (Genesis 1:29). Na de vloed in Noachs dagen voegde de mens een ander belangrijk bestanddeel aan zijn menu toe — vlees (Genesis 9:3). Vlees en groente leveren heel belangrijke voedingsstoffen, zoals eiwitten, vetten en zetmeel. Het probleem is echter dat uw lichaam alleen kleine voedselmoleculen opneemt terwijl eiwit-, vet- en zetmeelmoleculen behoorlijk groot zijn. De spijsvertering hakt deze lange chemische ketens daarom in kleine stukjes.

Vanaf het moment dat u een smakelijk hapje ziet of ruikt of er zelfs maar aan denkt, bereidt uw lichaam zich voor op de verwerking ervan. Stel nu eens dat u een smakelijk versierde kipsandwich voor u hebt liggen. Alleen al het zien ervan maakt dat u het water in de mond loopt, niet waar? Zonder dat u het merkt begint uw maag al spijsverteringssappen af te scheiden. Neem nu een flinke hap van deze heerlijke traktatie en het spijsverteringsmechanisme van uw lichaam begint op volle toeren te draaien. Uw mond zorgt ervoor dat het voedsel wordt verwarmd (of afgekoeld) tot de juiste temperatuur. Het kauwen laat u niet alleen het voedsel proeven, maar vermaalt het ook tot een gemakkelijk door te slikken voedselprop. Speekselklieren helpen daarbij door speeksel te leveren om het voedsel vochtiger en zachter te maken. Enzymen in het speeksel werken op het brood in en zetten het zetmeel om in enkelvoudige suikers.

Van de mond moet uw maaltijd nu verder reizen naar de volgende halte — de maag. Daar kan de kip worden verwerkt. Slik het gekauwde voedsel dus door. Een reflexbeweging sluit uw luchtpijp af zodat het voedsel in de slokdarm glijdt. Het verblijf daar is echter van heel korte duur. Binnen een paar seconden wordt de prop met behulp van spiersamentrekkingen naar beneden geduwd, in de richting van de maag. „De samentrekkingen zijn zo sterk”, aldus één schrijver, „dat het voedsel verder geduwd wordt ook al zou de eter op zijn of haar hoofd staan.” Een in één richting opengaande klep, de sluitspier van de maagingang of maagklep, laat het voedsel in de maag toe maar voorkomt dat maagsappen in de slokdarm terugvloeien.

Elkeen die ooit de onplezierige ervaring heeft gehad te moeten overgeven, weet dat de maag niets minder dan een zuurreservoir is. Enkele uren lang wordt het voedsel dus door elkaar gekneed in een mengsel van zoutzuur en enzymen. Daar wordt uw kip gemengd, bacterievrij gemaakt, en afgebroken tot eiwitmoleculen, polypeptiden genaamd.

Ongelukkigerwijze hebben sommige mensen een tekort aan zoutzuur en maagenzymen. Als gevolg daarvan wordt hun spijsvertering ernstig belemmerd. Zij kunnen zichzelf dus volproppen met voedzaam eten maar niettemin aan ondervoeding lijden. Aan de andere kant hebben sommigen een teveel aan maagsappen en lijden aan het bekende brandend maagzuur of krijgen zelfs maagzweren. Het is raadzaam aandacht te schenken aan wat u eet en geen voedingswaren te eten waarvan u hebt bemerkt dat uw maag erdoor van streek raakt. U dient ook te beseffen dat emoties een bepaalde invloed kunnen uitoefenen. In de dagen van Job had Elihu het er heel moeilijk mee toen hij de drang om zich uit te spreken moest onderdrukken. „Ziet!” zei hij, „Mijn buik is als wijn die geen uitweg heeft; als nieuwe leren zakken wil hij openbarsten” (Job 32:19). Een persoon met een „kalm hart” zal daarentegen wellicht heel wat onnodige maagklachten ontlopen. — Spreuken 14:30.

Opname in het lichaam en distributie

Enkele uren later is het voedsel in de maag inmiddels een vloeibare massa geworden, spijsbrij geheten. Deze vloeibare massa wordt geleidelijk aan in de twaalfvingerige darm geperst, het eerste deel van de dunne darm. Hier gaat het verteringsproces verder.

De lever komt nu de in de dunne darm aanwezige enzymen te hulp door gal te produceren — een geelachtige alkalische vloeistof. Uw lichaam produceert dagelijks ongeveer 500 tot 800 ml van deze zoutachtige vloeistof en slaat deze op in de galblaas. Op de momenten dat dat nodig is, scheidt dit orgaan precies genoeg gal uit om vetbolletjes in uiterst kleine druppeltjes te verdelen. Als dit karwei is geklaard, krijgen de enzymen de kans hun chemische wonderen te verrichten. Wat van uw sandwich is overgebleven, wordt in microscopisch kleine deeltjes omgezet! En hoe worden deze deeltjes een deel van uw lichaam?

Door absorptie. Ziet u, het duurt ongeveer vier uur voordat het verteerde voedsel de dunne darm is gepasseerd en overgaat tot de volgende fase van de reis: de dikke darm. In de tussentijd komt het voedsel langs miljoenen kleine, op vingers gelijkende uitstulpinkjes, darmvlokken geheten, aan de wanden van de dunne darm. Door deze darmvlokken wordt het voedsel opgenomen — hetzij in het lymfvatenstelsel of in de bloedsomloop. De bloedsomloop brengt het verteerde voedselmateriaal naar die opmerkelijke „fabriek”, de lever. Daar worden de moleculen nog verder afgebroken. Wanneer nu de lichaamscellen reparatie behoeven, gebruikt de lever deze ruwe materialen om „reserveonderdelen” te vervaardigen of samen te stellen — aminozuren en eiwitten. De lever kan ook glucose opslaan en later verzenden om uw cellen van brandstof te voorzien. De lever is tevens een magazijn. Wanneer er verdere cellenreparatie nodig is, zendt het lichaam een signaal uit waarop de lever op aanvraag enkele van de benodigde reparatiematerialen verschaft.

Wat gebeurt er echter met het voedsel dat niet in het lichaam is opgenomen? Water gaat ten slotte naar de nieren om via de urineblaas te worden geloosd. Vast afval gaat door de dikke darm of het colon, om via de endeldarm te worden afgescheiden. Aangezien de dikke darm het best functioneert wanneer hij betrekkelijk gevuld is (en er zijn bewijzen dat dit nog andere voordelen voor de gezondheid heeft), bevelen veel artsen een vezelrijke voeding aan, dat wil zeggen, een voeding met veel onverteerbare materialen zoals zemelen, ter bevordering van een regelmatige darmuitscheiding.

„Op wonderbare wijze gemaakt”

Dit korte overzicht van het spijsverteringsstelsel van het lichaam is een bevestiging van de verklaring van de psalmist: „Ik zal u prijzen omdat ik op een vrees inboezemende wijze wonderbaar ben gemaakt” (Psalm 139:14). Hoe ingewikkeld en verbazingwekkend zijn wij ontworpen! En God heeft ons niet alleen de materiële en fysieke middelen gegeven om in leven te blijven, maar hij heeft ook voorzien in voorschriften en leiding die wij nodig hebben om het beste van ons leven te kunnen maken! — Johannes 17:3.

[Illustraties op blz. 18]