Een tocht door de chemische fabriek in de darmen

GAAT u eens rustig in uw gemakkelijke stoel zitten en laten wij dan een tocht gaan maken door een van de interessantste chemische fabrieken van de wereld. De reis kost niets en is zeer leerzaam. Het zal u niet veel tijd kosten — slechts ongeveer tien tot twintig minuten, hetgeen afhangt van de snelheid waarmee u de gegevens in u op kunt nemen.

De mens heeft allerlei automatische en halfautomatische chemische fabrieken ontworpen voor het bewerken en raffineren van alle soorten van ruw materiaal, doch geen enkele daarvan kan zelfs maar tippen aan de fabriek die u nu gaat bezoeken. De eenvoudige opzet enerzijds en de ingewikkeldheid van de vele reacties die er tegelijkertijd plaatsvinden anderzijds, te zamen met de grote doelmatigheid, het zelf-onderhoud en de bijkans volmaakte automatisering ervan, zijn dingen waarover de biochemici zich blijven verbazen.

Deze ongewone chemische fabriek bevindt zich in uw eigen buik. Ze bestaat uit een buis van 8 tot 9 meter lang, die men terecht wel de „levensbuis” heeft genoemd.

Uiteraard kunnen wij deze chemische fabriek in werkelijkheid natuurlijk niet zo maar binnenwandelen om rond te kijken, maar als u wilt kijken naar de tekeningen die u voor u hebt, zullen wij u op een visuele rondgang meenemen.

Als wij onze reis beginnen, merk dan op dat het eerste deel van dit bedrijf bekendstaat als de dunne darm. Deze heeft een doorsnee van 2 1/2 tot 3 1/2 cm en een lengte van ongeveer 7 meter. Dit blijkt bij alle volwassenen zo te zijn, ongeacht hun lengte of gewicht. Daarna gaan wij het tweede deel van dit chemische bedrijf bekijken — de dikke darm. Dit is een passende naam want de dikke darm heeft een doorsnee die gemiddeld tweemaal zo groot is als die van de dunne darm. Deze dikkere buis is tussen de anderhalf tot twee meter lang. Bedenk hierbij wel dat dit hele chemische bedrijf is ondergebracht in een ruimte van minder dan negen kubieke decimeter inhoud! Het is ook interessant dat de wanden van deze ruimte onder gasdruk kunnen uitzetten, waardoor gedeelten van de buizen tweemaal zo groot kunnen worden in doorsnee, niet in lengte.

De samenstelling ervan

Laten wij nu de ’pijpen’ van deze chemische fabriek eens nader bekijken. Ze zijn niet van metaal gemaakt, maar van organische, buigzame, rekbare elementen, van vlees en bloed, en ze bestaan uit vier vliezen of lagen. De buitenste laag is een dun vlies, in feite een voortzetting van het buikvlies of de binnenbekleding van de buikholte. Dan komen wij aan de tweede laag; en zie eens hoe ongewoon deze is. Ze bestaat uit twee vezellagen; de buitenste loopt in de lengterichting en de binnenste is cirkelvormig. De vezels die in de lengte lopen, oefenen de ene soort van druk op de inhoud van de buis uit, terwijl de rondom lopende vezels een andere soort van druk uitoefenen. De twee lagen zijn zo geprogrammeerd dat hun werkzaamheden volkomen op elkaar zijn afgesteld. Er heerst geen verwarring en ze werken elkaar niet tegen, en toch behoeven wij hun werkzaamheden niet te leiden. Over automatisering gesproken! De Maker van deze machine, de Schepper, heeft er beslist het eerst gebruik van gemaakt!

De derde laag bestaat uit areolair of losmazig bindweefsel dat de spierlaag met de binnenste laag verbindt. De belangrijkste van allemaal is deze binnenste vierde laag die wij nu zullen onderzoeken. Het is een slijmvlies waarmee de binnenkant van de buis is bekleed. Deze bekleding is vooral belangrijk in de dunne darm. Waarom? Omdat hier de binnenste laag enerzijds de mogelijkheid bezit spijsverteringssappen in het darmkanaal af te scheiden en anderzijds in staat is verteerde voedselelementen op te nemen in de bloedstroom waar ze alle cellen van het lichaam tot voedsel dienen.

De chemische werkzaamheden ervan

Voordat wij onze reis echter vervolgen, eerst een paar woorden over de maag en de verhouding waarin deze tot de dunne darm staat. Veel mensen verkeren in dwaling over de rol die de maag bij de vertering van voedselelementen en de absorptie van verteerde voedingsstoffen speelt. De maag begint slechts met het verteren van eiwitten en doet verder praktisch niets met de koolhydraten (zetmeel en suikers) of de vetten. De absorptie in de maag blijkt beperkt te zijn tot minimale hoeveelheden suiker en alcohol. Zelfs hebben sommige personen bij wie het grootste deel van hun maag was weggenomen, het redelijk goed gemaakt. In zulke gevallen past deze wonderbaarlijke chemische fabriek zich automatisch bij de veranderde omstandigheden aan — de dunne darm rekt zijn voorste gedeelte zover uit dat er een zak ontstaat en speelt het aldus klaar om in feite de plaats van de maag in te nemen.

Wat de maag dus doet, is het ontvangen voedsel zo voorbereiden dat het voor verdere bewerking in de darmen geschikt is. Door zowel een chemische als een mechanische bewerking worden de voedseldelen afgebroken tot ze zoiets als een grauwe halfdikke erwtensoep worden die „chymus” wordt genoemd.

Met geregelde tussenpozen en automatisch perst de maag iets van deze chymus door zijn onderste klep (er is ook een bovenste klep). Kijk nu eens even naar deze onderste maagklep; die zorgt ervoor dat de chymus in de darmen niet weer terugloopt in de maag. Aangezien de hoeveelheid spijsverteringssappen die in deze chemische fabriek aan de voedselmassa wordt toegevoegd, min of meer gelijk is aan de voedingsstoffen welke in de bloedstroom worden opgenomen, houdt de chymus ongeveer dezelfde consistentie (lijvigheid) zolang hij zich door de zeven meter lange dunne darm voortbeweegt.

In dit chemische bedrijf worden de spijsverteringssappen niet alleen betrokken uit de binnenwand van de darm, maar ook uit nog twee andere bronnen. De lever verschaft via een buis de gal om de vetten af te breken en de alvleesklier levert, door middel van twee buizen, voornamelijk drie soorten van enzymen.a Deze dienen voor de vertering van eiwitten, koolhydraten en vetten. Er zijn bepaalde klieren in deze chemische fabriek die dienen om het zuur dat de chymus van de maag heeft ontvangen te neutraliseren. Ja, voor het werk dat de maag doet is een zure omgeving nodig, terwijl voor het werk in de dunne darm een basische omgeving is vereist.

Nadat het voedsel is verteerd, moet het worden opgenomen. Feitelijk gaan vertering en absorptie, zonder elkaar te hinderen, tegelijkertijd voort. Dit absorberen gebeurt door middel van de kleine kegelvormige uitsteeksels die u aan de binnenkant van deze buis ziet. Ze werken als een zuigpomp. Door middel hiervan worden de verteerde eiwit- en koolhydraatbestanddelen rechtstreeks aan het bloed afgegeven. De verteerde vetdeeltjes komen daarentegen eerst in de lymfe terecht en van daaruit pas in de bloedstroom.

Tegen de tijd dat de chymus geheel verteerd is en bijna al de voedingsstoffen ervan zijn geabsorbeerd, heeft de massa het einde van het eerste deel van deze chemische fabriek bereikt, het einde van de zeven meter. Doch onze reis is nog niet ten einde, want nu gaat er een klep open om de erwtensoepachtige massa toe te laten in het eerste deel van de dikke darm, bekend als de blindedarm, die u thans kunt zien. Terwijl de massa door de dikke darm voortbeweegt, worden water en verscheidene minerale bestanddelen opgenomen. Er is hier een sterke bacteriële werking gaande. Deze zogenaamde ’darmflora’ is voor een goede gezondheid absoluut noodzakelijk.

De mechanische werkzaamheid

Om de voedselmassa te verteren en te absorberen, en om ze van het begin tot het eind door deze chemische fabriek voort te bewegen, is nog iets meer nodig dan alleen de zwaartekracht. Hiervoor is mechanische werkzaamheid vereist. Hierbij komen de twee al eerder beschreven spierlagen goed van pas. Hun werk is voornamelijk tweeledig: mengen en voortstuwen. Zodra er wat chymus uit de maag de dunne darm binnenkomt, beginnen — automatisch — ritmische samentrekkingen. Op geregelde afstanden van elkaar beginnen de cirkelvormige banden van spiervezels zich samen te trekken en verdelen zo de chymus in segmenten. Dan ontspannen deze spieren zich en andere, halverwege tussen die welke juist zijn ontspannen, trekken zich samen. Op deze wijze gaat de helft van elk vorig segment tot een nieuw segment behoren, met het gevolg dat voortdurend een ander gedeelte van de chymus met de chemische werkzaamheid en de absorberende wanden van de darmen in contact komt. Deze kringspieren blijven zich onder normale omstandigheden zeven tot tien maal per minuut gedurende ongeveer een half uur achtereen samentrekken en ontspannen, geheel automatisch. En wat nu?

Nu komt, ook automatisch, de andere groep spieren in beweging. Door een langzame peristaltische (wormvormige) beweging wordt de chymus vooruit geduwd, nooit achteruit. Nadat de chymus een bepaalde afstand vooruit gestuwd is, stopt de wormvormige beweging automatisch en wordt de „ritmische segmentatie”, zoals sommigen het noemen, weer hervat. Het duurt twee tot vier uur voordat de chymus het zeven meter lange eerste deel van deze chemische fabriek heeft afgelegd. Weer wordt met geregelde tussenpozen een klep geopend, namelijk die welke de ingang naar de dikke darm afsluit. Vervolgens wordt door middel van krachtige peristaltische bewegingen, alles automatisch natuurlijk, de chymus met nu praktisch geen voedingsstoffen meer erin, het colon of de dikke darm in geperst.

Laten wij nu eens gaan kijken wat er in het colon gebeurt. Van hier af wordt de massa, terwijl ze door verdere peristaltische bewegingen door het colon wordt geperst, van het teveel aan vocht ontdaan. Ze gaat eerst naar boven, dan dwars door de buik naar de andere kant en dan naar beneden totdat het tijd wordt om het teken te geven dat de massa het lichaam moet gaan verlaten. Dit teken wordt door de hypothalamus in de hersenen afgegeven. Het is een wonderbaarlijk systeem, nietwaar?

Nu u vandaag deze rondgang gemaakt hebt, kunt u beter begrijpen hoe u voor uw eigen chemische fabriek in uw darmen kunt zorgen.

Wanneer er iets verkeerd gaat

Indien er niet zulke dingen als zweren, ontstekingen door virussen of parasitaire amoeben en de gevreesde ziekte die kanker heet, optreden, gaat er gedurende het grootste deel van iemands leven zelden iets mis met dit wonderbaarlijke spijsverteringsstelsel. Vooropgesteld natuurlijk dat men gezond eet, aan juiste lichaamsbeweging doet, voldoende rust neemt en zijn gevoelens in bedwang heeft.

Een van de vaak voorkomende problemen van veel mensen is dat zij last hebben van darmgassen of opgeblazenheid. Dit kan door de een of andere ernstige ziekte veroorzaakt worden of alleen maar door gewone nervositeit. Het kan echter ook aan onjuiste eetgewoonten liggen of aan een overvloedig gebruik van bepaalde voedingsmiddelen die gemakkelijk darmgas veroorzaken, zoals koolsoorten en bepaalde groenten.

Een ander probleem dat veel mensen hebben, vooral zij die zittend werk doen, is hardlijvigheid. Ook hier kan het euvel te wijten zijn aan verkeerde eetgewoonten, door een onevenwichtig dieet of doordat zij niet genoeg water drinken om deze chemische fabriek op de juiste manier te doen functioneren. Het eten van niet-veredeld voedsel en veel fruit, vooral pruimen en vijgen, en van bladgroenten zal wellicht blijken te helpen. Voor acute gevallen kan men er daarentegen de voorkeur aan geven een middel bij de drogist te halen.

Soms gaat er iets mis in de chemische fabriek en is het gevolg precies het tegenovergestelde van hardlijvigheid, namelijk buikloop. Dit kan komen door voedselvergiftiging, virusinfectie of ten gevolge van onverstandige eetgewoonten. Een eenvoudige van ouds bekende remedie is slappe thee waaraan niets is toegevoegd. Een ander middel is rauwe of gekookte appelmoes waaraan niets is toegevoegd. Sommigen hebben baat gevonden bij ongezoet druivesap. En er bestaan nog meer middelen.

Aangezien de appendix een onderdeel van deze chemische fabriek is, bestaat ook de mogelijkheid van een appendicitis, wellicht de meest voorkomende ernstige ziekte van het darmstelsel. Hoe matiger en gezonder iemand leeft en hoe regelmatiger en normaler de darmbewegingen zijn, des te minder kans bestaat er dat de appendix moeilijkheden zal veroorzaken.

Waardering tonen

Biologen hebben veel tijd besteed aan het bestuderen van deze chemische fabriek in de darmen, vooral van het voorste gedeelte, en er zijn nog veel dingen die zij niet begrijpen. Wij hebben echter uit deze korte tocht enkele heel interessante dingen geleerd. Eén ding is zeker — de automatisering en de programmering van de verschillende chemische en mechanische handelingen, die in volmaakte eenheid samenwerken, kunnen nooit door blind toeval tot stand zijn gekomen. Dit vormt een welsprekend getuigenis voor het feit dat de chemische fabriek in onze darmen een heel wijze Maker heeft gehad, niemand anders dan onze Schepper, de Almachtige God Jehovah. Tegenwoordig, met zoveel meer kennis van onze organen, hebben wij zelfs nog veel meer reden dan de psalmist uit de oudheid, koning David, om te zeggen: „Ik zal u prijzen omdat ik op een vrees inboezemende wijze wonderbaar ben gemaakt. Uw werken zijn wonderbaar, zoals mijn ziel zeer wel weet.” — Ps. 139:14; 100:3.

Toon daarom waardering voor de chemische fabriek in uw darmen. In de eerste plaats, eet niet te veel. Het is beter van tafel op te staan met het gevoel dat u nog wel iets meer had kunnen eten, dan dat u zich volgestopt voelt. Wanneer u te veel eet, legt u zowel uw hart, lever, nieren en andere delen van uw lichaam als deze chemische fabriek in uw darmen een extra belasting op. Meer eten dan u nodig hebt, kan ook tot gevolg hebben dat u te zwaar wordt, hetgeen zijn eigen bezwaren meebrengt.

Dan is er nog de psychosomatische factor waarop reeds gezinspeeld is. Wees niet gehaast onder het eten en blijf in een opgewekte stemming. Waarom familietwisten uitvechten of alle moeilijkheden en teleurstellingen van de dag opsommen aan de eettafel?

Schadelijke emoties zoals zorg, toorn en vrees kosten veel energie en kunnen de automatische processen in uw maag en ingewanden in de war brengen. Terecht is wel eens opgemerkt: „Dat wat u ’opvreet’ kan meer kwaad doen dan dat wat u eet.” Het is een ware spreuk dat blijheid als een goed geneesmiddel is maar dat een terneergeslagen geest iemands kracht uitput. — Spr. 17:22.

Onze Schepper, de Maker van het darmstelsel, heeft een prachtig werk verricht met het voortbrengen van deze ’levensbuis’ waarin verbazingwekkende chemische en mechanische werkzaamheden plaatsvinden. Toon er waardering voor en ook voor de rest van uw lichaam door verstandige leefgewoonten. Door dit te doen, zult u een minimum aan ongemakken en moeilijkheden hebben en een grotere kans op een goede gezondheid en een lang leven. Wat ons betreft, het is ons een genoegen geweest u mee te nemen op deze tocht door de chemische fabriek in de darmen.

[Voetnoten]

[Illustratie op blz. 16]

DIKKE DARM

DUNNE DARM

[Illustratie op blz. 16]

De vier lagen van de dunne darm

[Illustraties op blz. 17]

Chymus uit maag komt via pylorus in dunne darm (bovenaan vergroot)

[Illustraties op blz. 18]

Absorptie geschiedt door middel van kleine uitsteeksels