Vormt „autogene training” het antwoord?

AUTOGENE TRAINING werd een halve eeuw geleden ontwikkeld door een Berlijnse zenuwarts, Johannes Heinrich Schultz (1884-1970). In 1932 schreef hij een boek over zijn theorie, waarin hij uitlegde dat de naam was samengesteld uit het Griekse autos, met de betekenis „zelf”, en genesis, wat „geboorte of oorsprong” betekent. Autogene training betekent daarom letterlijk een training die zijn oorsprong vindt in, of geboren wordt uit, de persoon zelf.

Bij autogene training onderscheidt men een lager en een hoger niveau. Het lagere niveau omvat een serie van zes oefeningen die men zich successievelijk eigen maakt en iedere dag een paar maal gedurende enkele minuten moet verrichten. Bij elke oefening behoort een kort zinnetje waarop de patiënt zich zo intens mogelijk dient te concentreren en dat hij tijdens de oefening in zijn geest moet herhalen. Een cursusboek voor autogene training instrueert: „De leerling moet echter niet in woorden ’denken’ maar moet gewoon naar binnen ’kijken’, waarbij hij zich richt op de beelden van zijn diepste Zelf die met de zin overeenkomen.”

Wanneer een persoon bijgevolg de eerste oefening doet en zich inbeeldt dat ’de rechterarm heel zwaar is’, zal de arm inderdaad zwaar aanvoelen. Na deze eerste oefening volgt de tweede: „De rechterarm is heel warm.” Naarmate de cursist elk van deze procedures leert en tot een succesvol einde kan brengen, worden er volgende oefeningen aan toegevoegd. De laatste vier oefeningen, of procedures, zijn erop gericht bewuste controle over de hartslag, de ademhalingsorganen, de ingewanden en de geest te verwerven. Gedurende de gehele trainingsperiode moet de persoon zich steeds concentreren op de gedachte: „Ik ben volkomen ontspannen.”

Het doel is volledige lichamelijke ontspanning tot stand te brengen, waardoor de persoon de beheersing over zijn lichaam verkrijgt en het kan dwingen de bevelen van de geest op te volgen. Dr. Gisela Eberlein, die autogene training studeerde onder Dr. Schultz, de grondlegger ervan, zegt dat zij autogene training bij haar leerlingen introduceert „als de op concentratie van de gedachten gebaseerde methode van zelfontspanning die het in de eerste plaats mogelijk maakt om wanneer of waar maar ook tot rust en ontspanning te komen”.

Maar autogene training beoogt zelfs nog meer tot stand te brengen, zoals Dr. Eberlein vervolgens uitlegt: „Bovendien leert iemand de organen en het organische systeem te beïnvloeden, dat wil zeggen, om het snel kloppende hart en de gespannen maag te kalmeren. Zo kan men bijvoorbeeld ook de bloedsomloop beïnvloeden om blozen te voorkomen.”

Heeft het effect?

Inderdaad schijnt het in veel gevallen te werken, ten minste tot op zekere hoogte. Maar waarom? Ten eerste omdat het een goede uitwerking op het lichaam kan hebben wanneer men zich weet te ontspannen en fysieke gespannenheid kan verminderen.a

Ten tweede is er het „placebo-effect”. Een Duitse arts legde het zo uit: „Meer dan de helft van alle hedendaagse ziekten hebben een psychosomatische oorzaak, wat betekent dat ze kunnen reageren op een autosuggestieve behandeling. Sommige artsen zijn van mening dat hier zelfs bepaalde soorten van kanker bij inbegrepen zijn. Bij mensen die in constante angst voor kanker leven, ontstaat de ziekte vaker dan bij anderen. . . . Mensen die een sterk vertrouwen hebben in de doeltreffendheid van bepaalde medicijnen, worden gewoonlijk beter.”

Als een hulp bij het nemen van beslissingen of het overwinnen van slechte gewoonten mag de kracht van positief denken niet genegeerd worden. Wanneer iemand belangrijke beslissingen moet nemen, zal alleen een positief denkend persoon genoeg moed verzamelen om moeilijke maar niettemin noodzakelijke stappen te nemen. Een dat-kan-ik-niet-figuur slaagt maar heel zelden; een het-moet-me-lukken-figuur slaagt meestal wel.

Maar ondanks deze positieve aspecten kleven er aan autogene training ook negatieve aspecten die evenzeer beschouwd moeten worden.

Redenen om voorzichtig te zijn

Dr. Schultz waarschuwde dat men de ontspanningsoefeningen van autogene training alleen mag leren onder het toezicht van een bekwame instructeur. Waarom? Omdat, zoals hij zei, elke oefening ’naast voordelen mogelijkerwijs ook nadelen kan brengen’. Dr. Malcolm Carruthers, hoofd van het Centrum voor Autogene Training in Londen, waarschuwt ook tegen het aanleren van autogene training via een cursus op cassettebandjes of onder niet-vakkundig toezicht. „Het kan een zeer krachtige techniek zijn, en als ze niet op de juiste manier gehanteerd wordt, kan het gevaarlijk zijn”, waarschuwt Dr. Carruthers. „Ik ken mensen die ongetrainde leraren hadden en nu slechter af zijn dan toen zij begonnen. Als een emotioneel verward persoon de methode probeert en hij zijn situatie er niet door ziet verbeteren, kan hij zelfs nog depressiever worden.”

Er zijn nog andere redenen voor voorzichtigheid, in het bijzonder wanneer een persoon dusdanige vorderingen maakt dat hij het hoogste niveau van autogene training bereikt. Dit hoogste niveau, waarbij de persoon zich concentreert op denkbeelden en voornemens, heeft ten doel om „de ’nieuwe mens’ voort te brengen, om nieuwe denk- en gedragspatronen te ontwikkelen”, aldus B. Peter en W. Gerl in hun boek Entspannung (Ontspanning).

Twee handboeken over autogene training wijzen op de mogelijkheden die dit soort training op het hoogste niveau biedt. Deze mogelijkheden of doeleinden gaan verder dan het verbeteren van iemands gezondheid. Een van de handboeken zegt: „Net zoals een leerling zich kan concentreren op de gedachte ’de arm is warm’, kan hij zich net zo goed voorhouden dat ’spaarzaamheid vreugde schenkt’ . . . of ’ik ga die brief schrijven’.”

Het andere handboek merkt op: „Als een persoon de zaak eenmaal heeft begrepen en voelt dat hij op de juiste weg is, kan hij bewust op verdere ontwikkeling aansturen . . . ’Ik ben mijn mogelijkheden aan het ontdekken. Ik ga ze benutten.’ ’Ik ben mij bewust van het leven. Wat ik doe is juist.’ ’Ik heb een positieve instelling.’ ’Ik streef naar harmonie en geluk.’ Zulke geconcentreerde inplantingen van gedachten die individueel gekozen en constant ontwikkeld worden door middel van autogene training — nooit meer dan één per twee weken — missen hun uitwerking niet. Ze stellen de ’nieuwe mens’ vaak in staat om nieuwe gedachten- en gedragspatronen te ontwikkelen.”

Volgens bepaalde beoefenaars kan autogene training dus een ’nieuwe persoon’ van u maken, kan ze uw persoonlijkheid veranderen, ja, een verandering brengen in uw gedrag. Het is „een sleutel tot fysieke en mentale gezondheid”, zegt Dr. Eberlein. Sommige beoefenaars zeggen zelfs dat geen enkel probleem te groot is om aan te pakken, zelfs lichamelijke handicaps en ziekten. In feite wordt autogene training door sommigen aangeprezen als een wondermiddel. Maar is dat zo?

Neen, is het antwoord van een expert op het gebied van autogene training, Dr. Malcolm Carruthers. „Het is geen tovermiddel”, verklaart hij. „Het is eenvoudig een medicijn waaraan de [medische] professie in toenemende mate aandacht schenkt.” De gedachte dat autogene training een wondermiddel is, kan schadelijke gevolgen hebben. Hoe dat zo? Doordat sommige beoefenaars wellicht in gebreke blijven andere noodzakelijke behandeling te zoeken.

Het hoogste niveau van autogene training is in het bijzonder voor een christen vol gevaar. Dit is zo omdat christenen de raad krijgen: „Gij [dient] de oude persoonlijkheid, die met uw vroegere levenswandel overeenkomt . . . weg te doen . . . en de nieuwe persoonlijkheid . . . aan te doen, die naar Gods wil werd geschapen in ware rechtvaardigheid en loyaliteit.” — Efeziërs 4:22-24.

De „nieuwe persoonlijkheid” die een christen tracht aan te doen is niet de persoonlijkheid die wordt ontwikkeld door de toepassing van autogene training. Ze wordt veeleer ontwikkeld door meditatie over Gods Woord en door zijn bekendgemaakte wil te volbrengen. — Zie Psalm 143:5; Filippenzen 4:8.

Een andere reden voor voorzichtigheid is dat het hoogste niveau van autogene training in sommige opzichten op yoga lijkt. Yoga wordt gedefinieerd als „de onderdrukking van alle activiteit van lichaam, geest, en wil”. Met andere woorden, de geest dient volledig leeggemaakt te worden. Vaak wordt onophoudelijk een mantra (toverformule) herhaald als hulpmiddel om de geest vrij te maken van alle gedachten. Dit is gevaarlijk. Een geest die compleet schoongeveegd is, vormt een gemakkelijke prooi voor invloeden van buitenaf, hetzij die van onvolmaakte menselijke leermeesters, of, wat nog erger is, van bovenmenselijke demonische krachten die volgens de bijbel eropuit zijn de menselijke geest onder controle te krijgen. — 1 Timótheüs 4:1; vergelijk Lukas 11:24-26.

Maar is autogene training echte yoga? Hoewel er overeenkomsten bestaan, lijkt autogene training niet hetzelfde te zijn als yoga, tenminste niet in de laagste oefenstadia. Er wordt geen mantra gebruikt, noch hoeft de geest te worden leeggemaakt, zo blijkt uit sommige boeken over autogene training. Niettemin dienen christenen op hun hoede te zijn, omdat zij niet willen proberen hoe dicht zij bij praktijken kunnen komen die in geestelijk opzicht schadelijk kunnen zijn. Zij wensen een duidelijk en vastberaden standpunt voor de ware aanbidding in te nemen. — 2 Korinthiërs 6:14-17.

Een oorsprong die verband houdt met hypnose

Dit vormt een reden voor buitengewone voorzichtigheid. Dr. Schultz raakte in het onderwerp geïnteresseerd terwijl hij met een andere arts samenwerkte die patiënten met hypnose behandelde. Zijn waarnemingen stelden hem in staat om „vanuit hypnose”, zoals hij zelf schreef, „’autogene training’ te ontwikkelen”. In feite beschreef hij de techniek zelfs als „een dochter van hypnose”. Sommige beoefenaars zeggen van autogene training dat het een vorm van „zelfhypnose” is. Niettemin gebruiken niet alle beoefenaars van autogene training hypnose. In plaats daarvan passen zij geconcentreerde gedachtensuggesties toe op lichaamsdelen of -functies.

Als zelfhypnose wordt gebruikt, kan dit een reëel gevaar voor christenen betekenen. Waarom? Alhoewel niemand kan uitleggen hoe hypnose werkt, is niettemin de achtergrond ervan bekend. An Encyclopædia of Occultism zegt dat „de geschiedenis ervan onontwarbaar verweven is met het occultisme, en dat zelfs vandaag de dag veel hypnotische verschijnselen als ’spiritistisch’ worden geclassificeerd”. Het beoefenen van ongeacht welke vorm van spiritisme leidt tot Gods misnoegen. — Deuteronomium 18:10-12; Galáten 5:19-21.

Een christen kan zich niet inlaten met een praktijk die met het occulte te maken heeft. Wat deden sommige eerste-eeuwse beoefenaars van het occultisme in Efeze (Klein-Azië) na te hebben gehoord wat de apostel Paulus in hun stad predikte? „Velen van hen die gelovigen waren geworden, kwamen openlijk hun praktijken belijden en berichten. Ja, vrij velen van hen die magische kunsten hadden beoefend, brachten hun boeken bijeen en verbrandden ze ten aanschouwen van iedereen. En men berekende de gezamenlijke prijs ervan, die een waarde van vijftigduizend zilverstukken bleek te vertegenwoordigen.” — Handelingen 19:18, 19.

Daarom kleven er aan autogene training voor een christen veel gevaren. De oorsprong staat in verband met hypnose, sommige van haar beoefenaars gebruiken ook werkelijk een vorm van zelfhypnose, en op het hoogste niveau ervan worden op yoga gelijkende meditatietechnieken gebruikt.

Aangezien meditatietechnieken niet het juiste antwoord blijken te zijn voor de kwalen van de mensheid, wat is dan Gods antwoord?

[Voetnoten]

[Inzet op blz. 5]

Veel ziekten houden verband met stress en spanning

[Inzet op blz. 6]

Autogene training mag men alleen leren onder het toezicht van een bekwame instructeur — Dr. J. H. Schultz

[Inzet op blz. 6]

„Het kan een zeer krachtige techniek zijn, en als ze niet op de juiste manier gehanteerd wordt, kan het gevaarlijk zijn” — Dr. M. Carruthers

[Inzet op blz. 8]

Christenen moeten opletten niet te mediteren over gedachten die niet in harmonie zijn met de bijbel, hetgeen tot verlies van geloof kan leiden

[Illustratie op blz. 7]

Zich ontspannen kan een goede uitwerking op het lichaam hebben

Hersenen

Hart

Maag

Nieren

Lever