Hoe grappig is het iemand ’een poets te bakken’?

HOOG boven de straat was buiten tegen de elfde etage van een hotel een glazenwasser druk met zijn werk bezig. Natuurlijk liep hij geen enkel risico omdat hij gebruik maakte van een veiligheidsgordel. Hij riep een vriend in het hotel naar de kamer te komen waar hij was. Toen de vriend de kamer binnenkwam en door het raam keek, zag hij iets vreselijks gebeuren. De veiligheidsgordel gleed los en met een gil verdween de glazenwasser uit het zicht.

Een afschuwelijke tragedie? Neen, de man had zijn vriend ’een poets gebakken’, een ’kool gestoofd’ — de hele vertoning was wat men in het Engels een „practical joke” noemt. Precies onder de plek waar hij aan het werk was, bevond zich een brede richel en daar waren kussens neergelegd zodat hij op de richel kon „vallen” zonder zichzelf te bezeren. Grappig? Niet voor degene die dacht dat hij zojuist iemand van elfhoog te pletter had zien vallen.

Op een zaterdagmorgen ging een man nog even terug naar de fabriekshal waar hij werkte, om zijn gereedschap op te bergen. Hij zou die middag naar een bruiloft gaan en had zijn beste pak aan. Zijn collega’s wisten dat hij zou komen. Bij wijze van grap wachtten zij hem op en gooiden hem met pak en al onder de douche. Opnieuw een practical joke, maar was het grappig? Niet voor de man wiens pak werd bedorven.

De bijbel spreekt over practical jokes. Over degene die een ander een kool stooft wordt gezegd: „Net als een waanzinnige die vurige projectielen, pijlen en dood afschiet, zo is de man die zijn naaste heeft bedrogen en heeft gezegd: ’Had ik geen plezier?’” (Spreuken 26:18, 19) Toch is het niet ongewoon dat men elkaar een poets bakt, zelfs onder christenen. Waarom? Misschien omdat sommigen vinden dat dergelijke grappen mensen aan het lachen maken en het leven wat opvrolijken. Denkt u er ook zo over? Als dat zo is, beschouw dan enkele werkelijk gebeurde voorvallen vanuit het oogpunt van het slachtoffer.

Wanneer dingen verkeerd gaan

Niet zo lang geleden schreeuwde een grappenmaker in een verduisterde filmzaal „Brand!” Er ontstond paniek en in het gedrang kwamen vijf mensen om het leven en werden er vijftig gewond.

Een jonge echtgenoot ging op een morgen naar zijn werk maar kwam tot de ontdekking dat de zaak vanwege slecht weer gesloten was, en ging naar huis terug. Zijn vrouw stond onder de douche toen zij hem hoorde terugkeren. Denkend dat het een inbreker was, wikkelde zij zich in een handdoek, pakte een revolver en ging op onderzoek uit. De echtgenoot die zijn vrouw een poets wilde bakken, verborg zich. Toen zij naderbij kwam, sprong hij te voorschijn en riep „Boe!” In doodsangst schoot zijn vrouw hem neer.

Toegegeven, niet alle practical jokes eindigen in een tragedie. Maar iedere grap kan fout lopen zoals Fred ontdekte. Hij maakte plannen om in zijn vakantie een kleine motorfiets te lenen. Hij moest dus zijn rijbewijs daarvoor halen, wat betekende dat hij een schriftelijk en praktisch examen moest afleggen. Daarna wachtte hij op de uitslag. Spoedig ontving hij een brief — die hem in nadrukkelijke, weinig complimenteuze bewoordingen vertelde dat hij gezakt was.

Fred was ontmoedigd. Hij had er veel moeite voor gedaan, en nu was een deel van zijn vakantieplannen in het water gevallen. Ook voelde hij zich te kort gedaan omdat hij voor zichzelf wist dat hij een heel goed examen had afgelegd. En hij was geïrriteerd omdat hij van de autoriteiten zo’n onvriendelijke brief had gekregen. Later onthulde een intieme vriend, die zag dat hij terneergeslagen was, dat de brief een vervalsing was. De vriend had hem zelf geschreven! Hij dacht dat Fred onmiddellijk zou zien dat het gewoon een grap was. Maar Fred had het niet gezien. In plaats daarvan maakte hij een teleurstellende ervaring mee die helemaal niet grappig was.

Ron was een ander slachtoffer. Op een zondagmorgen ontving hij een telefoontje waarbij hij werd uitgenodigd een plaatselijke kerkelijke groep toe te spreken. In de tijd die hem werd gegeven om de uitnodiging te overdenken, ging hij zijn plannen voor die dag veranderen, sprak hij met anderen over de uitnodiging en deed hij wat nazoekwerk over wat hij zou zeggen. Toen hij terugbelde om de uitnodiging te accepteren, kwam hij erachter dat het een grap was.

Rons reactie? „Ik voelde mij gefrustreerd omdat ik mijn tijd en energie eraan had verspild”, zei hij. „Het kwam op mij duidelijk als een onverantwoorde en onaardige ’grap’ over. Ik voelde mij ook in verlegenheid gebracht doordat ik de tijd van anderen had verspild aan een niet bestaand project. En ik besloot om in de toekomst voorzichtig te zijn in mijn omgang met de grappenmaker.”

Wil dit zeggen dat Ron en Fred zichzelf te serieus nemen, of dat zij niet tegen een grapje kunnen? Wat vindt u ervan? Vindt u het prettig bedrogen te worden? Moet iemand die het druk heeft, het licht opvatten wanneer zijn en andermans tijd onverantwoord is verspild? Zit er voor u een humoristische kant aan om — al is het maar voor een paar uur — terneergeslagen en teleurgesteld te zijn? En als nu eens een van degenen die u na staan, gewond was geraakt of om het leven was gekomen in die paniek in de bioscoop? Zulke practical jokes zijn beslist in strijd met het belangrijke gebod: „Zoals gij wilt dat de mensen u doen, doet hun desgelijks.” — Lukas 6:31.

U zegt misschien, ’Maar die grappen zijn gewoon uit de hand gelopen.’ Dat is waar. Maar Al, die met een groep levendige jonge knapen samenwerkt, zegt dat practical jokes vaak uit de hand lopen. Hij vertelt hoe enkele jongeren die een nieuweling een soort ontgroening lieten ondergaan, zijn borstbeen lelijk kneusden zodat hij een tijdje moeite had met ademhalen en enkele dagen niet op zijn werk kon komen. Anderen gebruikten spuitflessen om elkaar nat te spuiten, met als gevolg dat de ogen van sommigen geïrriteerd raakten. Zij waren vergeten dat er voorheen chemicaliën in de flessen hadden gezeten. „Practical jokes zijn gewoon niet de moeite waard”, zegt Al. „Waar ik werk hebben ze over het algemeen genoeg consideratie met elkaar om die streken niet meer uit te halen.”

Waarom verzinnen mensen practical jokes?

Er zijn vele antwoorden op deze vraag. Sommige mensen hebben een overontwikkeld of zelfs verwrongen gevoel voor humor en vinden het moeilijk zichzelf beperkingen op te leggen. Fred zoekt helemaal niets slechts achter de grap die met hem werd uitgehaald. Zijn vriend was gewoon uit op een ’geintje’. Ron gelooft dat de grappenmaker die hem beetnam, „gewoon probeerde wat leven in de brouwerij te brengen”. En Al beschouwt practical jokes als een uiting van jeugdige uitgelatenheid.

Al noemt nog een andere factor: een geest van wedijver. „Iemand begint met iets”, zegt hij, „en zijn slachtoffer moet en zal het hem betaald zetten. Iedereen raakt opgewonden en het loopt uit de hand. Bijvoorbeeld, iemand spuit misschien een straaltje water over een vriend heen. Om het hem betaald te zetten moet de vriend een emmer water over de grappenmaker heen gooien. De grappenmaker moet dan op zijn beurt het slachtoffer met kleren en al in een zwembad duwen!”

Stan, die timmerman is geweest, herinnert zich hoe een van zijn collega’s die nogal naïef was, een vanzelfsprekend doelwit werd voor practical jokes. Twee ploegmaats in het bijzonder vonden het leuk grappen met hem uit te halen. Waarom? Stan kan twee redenen bedenken. „Misschien was het omdat hij wel erg naïef was en het zo gemakkelijk ging”, zegt hij. „Of het kan zijn dat zij hem wat meer wijsheid wilden bijbrengen.”

Als het laatste hun motief was, slaagden zij hier dan in? „Nee” zegt Stan. „Hij werd nerveus en ging iedereen wantrouwen. Het had een zeer negatief effect op zijn persoonlijkheid, en het had tevens een ongezonde uitwerking op de andere werkers.”

Denk aan de woorden van de apostel Paulus: „Laten wij daarom dus, zolang de tijd voor ons er nog gunstig voor is, het goede doen jegens allen, maar vooral jegens hen die aan ons verwant zijn in het geloof” (Galáten 6:10). Volgen personen die eropuit zijn anderen een poets te bakken, deze raad op? Beslist niet.

Kunnen wij onze zienswijze verbeteren?

Humor die binnen de perken blijft, is voortreffelijk. De wereld zou zonder humor maar saai zijn. Een grappige opmerking kan spanning wegnemen of helpen nervositeit te verdrijven. Schertsen, zelfs wat goedaardig plagen, kan een blijk van genegenheid zijn. Maar humor kan eveneens kwetsen. Wanneer het plagen de aandacht vestigt op iemands zwakheden of tekortkomingen, is het een kwaadaardige plagerij. Practical jokes die mensen — zelfs maar voor een korte tijd — in verwarring brengen, hun het gevoel geven vernederd of bedrogen te zijn, hun angst aanjagen, hen wantrouwend maken tegenover anderen of hen in verlegenheid brengen, zijn beslist onvriendelijk. Hetzelfde kan worden gezegd van practical jokes die iemands kleding of bezittingen beschadigen of hem groot ongemak bezorgen doordat hij van kostbare tijd wordt beroofd of wordt belemmerd in de uitvoering van bepaalde plannen. En de bijbel zegt: „Wordt vriendelijk jegens elkaar.” — Efeziërs 4:32.

Iemand die graag grappen uithaalt, werpt misschien tegen: ’Maar ik vind het helemaal niet erg als er met mij grappen worden uitgehaald. Waarom zouden anderen het dan erg vinden als ik hen beetneem?’ Wel, het is waar dat wij allen af en toe om onszelf moeten kunnen lachen. En wij zouden er plezier in moeten hebben om met elkaar te lachen. Maar lachen om iemand omdat hij in een pijnlijke positie is gebracht, is onchristelijk. Trouwens, wij kunnen er van tevoren nooit zeker van zijn hoe ons slachtoffer zich zal voelen. Eén man haalde een grapje uit met de meisjes met wie hij samenwerkte. De eerste paar konden het best hebben en wisten er met hem om te lachen. Het laatste meisje, dat zich niet erg lekker voelde, trok het zich erg aan. Zij was boos en gekwetst, en het grapje was niet zo leuk meer.

Bedenk dat de bijbel ons aanmoedigt: „Betoont medegevoel, oefent broederlijke liefde, weest teder genegen, nederig van geest” (1 Petrus 3:8). Zelfs al hebt u er zelf geen problemen mee om het mikpunt van practical jokes te zijn, de meeste mensen zullen er geen prijs op stellen. „Medegevoel” zal u helpen hun gevoelens in aanmerking te nemen. Het feit dat u het misschien leuk vindt anderen een poets te bakken, maakt het nog niet tot iets goeds. Als u „nederig van geest” bent, zult u dat zeker beseffen. En ’tedere genegenheid’ zal u er beslist voor behoeden uw medemens tot slachtoffer te willen maken.

Als anderen in uw omgeving dit soort grappen willen uithalen, is er van uw kant misschien morele moed voor nodig om te weigeren eraan mee te doen. Als iemand u een poets bakt, kan het zelfbeheersing vereisen om geen wraak te nemen (Galáten 5:22, 23). En als iemand uit gewoonte grappen uithaalt, is het wellicht verstandig zijn gezelschap te mijden. Misschien zeggen anderen dat u de dingen te ernstig opvat. Maar al te vaak echter hebben practical jokes ernstige gevolgen.

Fred, het slachtoffer van de vervalste brief, had enkele jaren geleden zelf zijn les geleerd over het uithalen van grappen. Hij bezocht een echtpaar dat hij goed kende, en aangezien de vrouw des huizes nog niet thuis was gekomen, verborg hij zich voor haar in de slaapkamer. Toen de vrouw thuiskwam, ging zij naar hem zoeken omdat zij het vermoeden had dat hij er al moest zijn. Hem nergens vindend liep zij de slaapkamer in. Zij stond voor de toilettafel toen Fred van onder het bed zijn hand uitstak en haar enkel vastgreep. Zij gilde en stond verstijfd van schrik. Zij was zo geschrokken dat Fred er zelf bang van werd. „Ik had mijn lesje geleerd”, zei hij. „Dit soort grappen haal ik nooit meer uit.”

Wat een verstandige beslissing! Iedereen die consideratie en bezorgdheid voor zijn medemens heeft, zou er verstandig aan doen net zo’n beslissing te nemen.

[Inzet op blz. 13]

Lachen met anderen is prima. Lachen om anderen kan heel onaardig zijn

[Inzet op blz. 14]

Hoe christelijk is het anderen te vernederen, angst aan te jagen of in verlegenheid te brengen opdat u om hen kunt lachen?

[Inzet op blz. 15]

De ervaring leert dat het uithalen van grappen vaak uit de hand loopt