Hoe wordt geld gecreëerd?
„ETEN doe je voor je genoegen en door wijn krijg je plezier in het leven; alleen: je moet wel geld hebben”, zo heeft een wijs man eens gezegd (Pred. 10:19, Groot Nieuws Bijbel). Maar wat is dit mysterieuze geld nu precies? Waar komt het vandaan?
Lang geleden kwam de mens tot het besef dat noch het ruilen van goederen noch het meetorsen van metaal een praktische manier was om handel te drijven. Dit bracht de vindingrijke Chinezen op het idee papiergeld te gaan gebruiken. En mettertijd kozen ook andere landen voor het gemak van het drukken van papiergeld dat, althans in theorie, ingeruild kon worden tegen edel metaal — gewoonlijk goud.
De goudstandaard bezat echter een ingebouwde zwakheid. De totale waarde van alle goud dat ooit is gewonnen, bedraagt naar men zegt ongeveer $85 miljard (gerekend naar de oude goudprijs van $35 per ounce). Er bestaat in de verste verte niet genoeg van dat mooie glanzende spul om gelijke tred te houden met de koortsachtige groei van de bevolking en haar zakelijke activiteiten.
Als illustratie moge het volgende dienen: Na de Tweede Wereldoorlog werd de Amerikaanse dollar het betaalmiddel voor de internationale handel. Miljarden dollars kwamen zo in het bezit van buitenlandse regeringen. Een schrijver beweerde: „Reeds in 1965 waren er meer dollars in handen van buitenlandse banken dan het goud in Fort Knox waard was.” (Wij cursiveren.) Wat zou er gebeuren als al die landen nu eens plotseling hun goud opvroegen? In 1971 sloten de Verenigde Staten dan ook hun ’goudloket’. Wel handhaafden de VS nog steeds enorme goudreserves, maar andere landen konden hun dollars niet meer tegen goud inwisselen. Feitelijk ontleende het geld alleen nog maar zijn waarde aan de goede trouw van de Amerikaanse regering. Dit veroorzaakte een chaos in het internationale monetaire systeem.
Geld is daarom slechts zoveel waard als mensen denken dat het waard is. Hoe meer geld regeringen laten drukken, des te minder waarde kennen de mensen het toe. Maar de drukpersen zijn niet de enige bron van geld.
’Uit het niets’
„Dan hadt gij mijn zilvergeld bij de bankiers moeten deponeren,” zei een man in een van Jezus’ illustraties, „zodat ik bij mijn aankomst het mijne met rente zou hebben ontvangen” (Matth. 25:27). Zelfs in bijbelse tijden verstonden bankiers de kunst geld uit te lenen en zo een aardige winst te maken, waarvan zij dan iets als „rente” deelden met degene die het geld gedeponeerd had. Wat bankiers hierbij echter doen, is op knappe wijze geld creëren.
Laten wij eens aannemen dat u ƒ 100.000 op uw bankrekening stort. De volgende man is een cliënt die ƒ 10.000 komt lenen om een nieuwe zaak op te zetten. Naar uw idee heeft uw storting minus deze lening de geldmiddelen van de bank dus met ƒ 90.000 vermeerderd. Maar zo redeneert de bankier niet. In plaats van de man die leent, ƒ 10.000 in contanten te geven, wordt dat bedrag gewoonlijk op zijn bankrekening bijgeschreven waar hij het geleidelijk af zal halen. In plaats dat de middelen van de bank dus wat zijn verminderd, tonen de boeken een totaal van ƒ 110.000 — ƒ 10.000 die uit het niets is gecreëerd!
Dit gegoochel met getallen bezorgt u misschien hoofdpijn, maar de bankier moet erom glimlachen. Op deze manier kunnen banken meer geld uitlenen dan ze in werkelijkheid bezitten. ’Maar is dat dan niet gevaarlijk?’ vraagt u. Dat kan het zijn. Vooral als een bank op onverantwoorde wijze geld uitleent. Niettemin komt het maar zelden voor dat al degenen die hadden gestort en geleend, tegelijk om hun geld komen. Banken houden dus genoeg contant geld in kas om de dagelijkse zaken te kunnen afhandelen.
Ook regeringen creëren enorme bedragen aan geld zonder dat daarvoor de drukpersen hoeven te draaien. Volgens het boek The Money Balloon voeren de Federal Reserve Banks van de Verenigde Staten „een weerzinwekkend ingewikkelde reeks boekhoudkundige manipulaties uit — bedragen overboekend, regeringsobligaties kopend en verkopend, effecten kopend en overeenkomend ze direct weer terug te verkopen, effecten verkopend en overeenkomend ze direct weer terug te kopen . . . maar wanneer al deze activiteit wordt geanalyseerd, is het Federal Reserve System bezig geld uit het niets te creëren”.
Ook u kunt ongewild geld creëren. De credit card laat u bij iedere keer dat u hem gebruikt, geld lenen. Uw salarisrekening mag rood staan. Op deze manier groeit de hoeveelheid geld — en wordt de inflatie gevoed.
Het monetaire stelsel is daarom een zeepbel die heel gemakkelijk uiteen kan spatten op het moment dat mensen hun vertrouwen verliezen. Maar als geld zo gemakkelijk gecreëerd kan worden, waar blijft het dan allemaal?
[Illustratie op blz. 5]
Er is geen gouddekking meer voor het in omloop zijnde papiergeld