Kerken sluiten in Italië
Door Ontwaakt!-correspondent in Italië
„GESLOTEN: voor nadere inlichtingen wende men zich tot de pastoor.” Zo luidde de titel van een artikel in het katholieke tijdschrift Jesus over de toenemende frequentie waarmee er in Italië kerken worden gesloten en de ontsteltenis die dit wijdverbreide verschijnsel onder kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders heeft veroorzaakt.
Exacte gegevens waaruit blijkt hoeveel kerken er de laatste jaren zijn gesloten, zijn niet voorhanden. Over het algemeen neemt men echter aan dat het aantal in de honderden loopt, terwijl vele andere kerken ook een dergelijke beslissing te wachten staat.
Onder de kerken die gesloten zijn, bevinden zich verscheidene grote kathedralen, bouwwerken die oorspronkelijk waren bedoeld als plaatsen waar honderden, ja zelfs duizenden gelovigen hun aanbidding konden beoefenen. Het tijdschrift Jesus verklaart dat „de kathedraal van Turijn nog slechts een attractie voor buitenlandse toeristen is”, die haar in groten getale bezoeken om de „Lijkwade van Turijn” te zien. „Het voortbestaan van de Dom van Milaan”, een van de beroemdste kathedralen ter wereld, is afhankelijk van inkomsten uit andere activiteiten, die de kosten moeten helpen dekken.
Wat kan er over andere plaatsen van aanbidding worden gezegd? „Voor veel kerken, met inbegrip van verscheidene monumenten van grote artistieke waarde, is nog geen oplossing gevonden. Ze moesten als plaatsen van aanbidding worden gesloten en hebben in het gunstigste geval een andere bestemming gekregen”, zegt het tijdschrift Jesus.
Men ziet gesloten kerken zowel in steden als op het platteland en in bergdorpen. Een typisch voorbeeld is Rogliano, in de provincie Cosenza, een plaats van ongeveer 7000 inwoners. De laatste tien jaar zijn in Rogliano drie van de acht kerken en een klooster gesloten of hebben een andere bestemming gekregen. Eén kerk, de St. Hippolytus, is thans een werkplaats waar auto’s worden gerepareerd. Een andere kerk, de Onze Lieve Vrouwe van Constantinopel, werd jaren geleden een schuur. Van de vijf overgebleven kerken wordt de St. Georgius slechts nu en dan gebruikt. En er zijn maar twee vaste parochiepriesters in Rogliano. In het ruime voormalige klooster zijn thans winkels en de gemeentesecretarie ondergebracht.
In Rome en andere grote steden blijken veel kerken en kloosters leeg te staan of in hotels, warenhuizen, pizzeria’s, sportzalen, ziekenhuizen of musea te zijn veranderd. In andere gevallen hangt er al jarenlang een bord aan de kerkdeur met de mededeling „Gesloten wegens herstelwerkzaamheden”; maar met de herstelwerkzaamheden is nooit een begin gemaakt.
Achteruitgang in seminaries
Volgens de officiële statistieken is het aantal seminaries waar studenten tot priester worden opgeleid van 375 in 1970 tot 259 in 1979 teruggelopen — een achteruitgang van 116 in nog geen tien jaar. Veel andere seminaries worden slechts gedeeltelijk benut.
In dit verband merkt Il Gazzettino van Venetië op: „De jaren van overvloed toen nieuwelingen in steeds grotere aantallen naar onze seminaries kwamen, zijn thans een vage herinnering. . . . Deze enorme halflege gebouwen zijn de duidelijkste en droevigste overblijfselen van even zovele verstoorde dromen.”
Heiligdommen die religieuze beelden bevatten waaraan speciale verering werd geschonken, vergaat het al niet beter. „Ten minste 300 van de 1500 gebouwen van dit soort in Italië” zijn gesloten, zegt het tijdschrift Jesus.
Achteruitgang in kerkbezoek
De afgelopen jaren is er in Italië veel ophef gemaakt van een „religieuze opleving” onder jonge mensen. Katholieke leiders zijn echter teleurgesteld door de uitslag van een enquête die katholieke onderzoekers onder 5000 jonge mensen van 18 tot 25 jaar hebben gehouden.
Het dagblad Corriere della Sera publiceerde een interview met Giancarlo Milanesi, de katholieke priester die met de leiding van de enquête belast was. „In de eerste plaats”, zei hij, „blijkt uit het onderzoek dat de verwereldlijking die nu reeds jarenlang onder de jongere generatie gaande is, geenszins afneemt, zoals herhaaldelijk gepubliceerde theorieën over de zogenaamde ’terugkeer tot geestelijke waarden’ of een ’religieuze opleving’ ons wellicht hebben doen geloven. Er heeft integendeel geen terugkeer tot geestelijke waarden plaatsgevonden; het is een fabeltje. . . . Slechts 9,1 procent van de jonge mensen die ’aangesloten zijn’ (dat wil zeggen die lid zijn van katholieke of niet-religieuze instellingen en verenigingen) en 0,4 procent van de ’niet-aangeslotenen’ . . . erkent trouwens een ’religieuze behoefte’ te voelen.”
Waarom blijft deze „verwereldlijking” onder jonge mensen toenemen? Waarom voelen zij geen behoefte om hun geestelijke leven te verdiepen? Waarom verlaten zij de kerken? Settimana, een tijdschrift voor de geestelijkheid, geeft toe: „Onze religieuze vieringen zijn vrij onpersoonlijke aangelegenheden en hoewel wij vaak het woord ’broederschap’ in de mond nemen, wordt iemand in een groentezaak wellicht hartelijker begroet dan in een kerk.” Het tijdschrift schreef verder: „De kerkgangers worden gebombardeerd met willekeurige passages uit het Evangelie en preken die de Heilige Schrift verkeerd voorstellen of er totaal niets mee te maken hebben.”
Afnemend aantal geestelijken
Nog een reden waarom veel kerken in Italië sluiten, is het tekort aan priesters. Deze schaarste is een gevolg van de zogenoemde roepingencrisis.
Het tijdschrift Vita Pastorale dat maandelijks ten behoeve van de geestelijkheid verschijnt, geeft toe: „Gedurende de twee millennia dat de Kerk reeds bestaat, heeft ze van binnenuit en van buitenaf menige crisis doorgemaakt. Wij hebben deze moeilijkheden overwonnen ten koste van afscheidingen en terugslagen waarvan wij thans nog steeds de gevolgen ondervinden. Zo’n gebrek aan roepingen als wij nu beleven, beurtelings de oorzaak en het gevolg van andere, niet minder fatale crisissen, heeft zich echter nooit eerder voorgedaan. Veel mensen vragen zich terecht af hoe de Kerk er over tien jaar zal uitzien wanneer de geestelijken en de leden van religieuze orden ouder zullen zijn en hun aantallen tot de helft teruggebracht.”
Wanneer in het naburige Frankrijk een parochie zonder priester komt te zitten en er geen mis kan worden opgedragen, verzorgt een groep leken nog enkele diensten. Volgens Settimana overweegt de Kerk in Italië soortgelijke initiatieven te gaan ontplooien. Het tijdschrift onderkende echter dat er heel wat moeilijkheden zullen rijzen wanneer zo’n voorstel ten uitvoer wordt gebracht, „gezien het wijdverbreide gebrek aan betrokkenheid bij de zielzorg”. Met andere woorden, kerkleden bezitten niet de wens om religieuze taken te verrichten.
De publikatie Gazzetta del Sud bericht dat er alleen al in het diocees Reggio Calabria „reeds 15 parochies zonder priester” zijn. Volgens La Stampa zullen 12 parochies in het diocees Turijn „het binnenkort zonder een priester moeten stellen”. Enkele van deze kerken openen slechts één keer per jaar hun deuren om een speciale katholieke feestdag te vieren.
Andere oorzaken
Afgezien van deze uiteenlopende oorzaken noemen kerkelijke gezagsdragers nog andere redenen voor het verschijnsel dat er zoveel kerken gesloten worden. Eén hiervan is dat mensen uit historische bevolkingscentra en bergdorpen wegtrekken.
Nog iets wat het voortbestaan van de kerken bedreigt, is het gebrek aan geld en de stijgende kosten om de vaak gigantische gebouwen te onderhouden. „Hoe kunnen kerken blijven bestaan die in het centrum van een stad liggen en ingesloten zijn door kantoorgebouwen, terwijl ze door steeds minder gelovigen worden bezocht?”, vraagt het tijdschrift Jesus. En het voegt eraan toe: „Wij zullen moeten berusten in het feit dat veel kerken gedoemd zijn te sluiten en niet meer voor erediensten zullen worden gebruikt.”
Derhalve vormen de toenemende onverschilligheid voor geestelijke waarden, het afnemende aantal geestelijken, de trek van mensen uit bepaalde gebieden en de stijgende kosten de voornaamste redenen waarom kerken worden gesloten. Uit dit alles blijkt dat de katholieke Kerk in Italië, en ook elders, door een ernstige crisis wordt getroffen.
Een veelbetekenend contrast
Bij het beschouwen van de diverse vormen van religie die in Italië worden beoefend, hebben velen een contrast opgemerkt tussen de algemeen bestaande religieuze crisis en het toenemende succes dat één christelijke groepering heeft. In een artikel „Waarom hebben Jehovah’s Getuigen zoveel succes?” gaf Corriere della Sera toe dat deze groepering „de belangrijkste niet-katholieke religie in Italië” is geworden en sprak de krant over „de redenen die zoveel jonge mensen motiveren om zich bij de beweging aan te sluiten”.
Zou u graag zelf achter de redenen voor dit contrast willen komen? Wij nodigen u uit om u hiertoe voor nadere inlichtingen tot de uitgevers van het tijdschrift Ontwaakt! te wenden.