Wat is er gebeurd met de „groene revolutie”?

BIJNA 40 jaar geleden begonnen landbouwdeskundigen te experimenteren met nieuwe tarwerassen. Deze „plantenfokkers” probeerden op een zelfde areaal grotere opbrengsten te bereiken. En zij slaagden daarin.

In de jaren die sedertdien zijn verstreken, hebben de resultaten van hun experimenten zich uitgebreid tot de rijst. Grote oppervlakten in Centraal- en Zuid-Amerika en in Azië werden met deze nieuwe variëteiten van tarwe en rijst beplant. De opbrengsten stegen enorm. Sommigen dachten dan ook dat dit de oplossing was voor een deel van de voedseltekorten in de wereld.

Wat is er gebeurd?

Onlangs werd de vooraanstaande landbouwdeskundige Lester Brown gevraagd: „Wat is er toch gebeurd met de ’groene revolutie’, die een eind had moeten maken aan de hongersnood?” Hij antwoordde: „De opzet van de groene revolutie is nooit geweest het voedselprobleem op te lossen — het oogmerk was slechts tijd te winnen om de bevolkingsgroei onder controle te krijgen. . . . er bestaat geen landbouwtechniek die gelijke tred blijft houden met die groei.”

De „groene revolutie” heeft dus wel wat toename gebracht in de voedselproduktie, maar het effect daarvan is volledig in het niet verzonken bij de enorme bevolkingsaanwas die ondertussen heeft plaatsgehad.

Bovendien heeft de „groene revolutie” een „achilleshiel”, een kwetsbare plek. Wat is die zwakke plek? Ze schuilt in het feit dat de opbrengsten wel toenamen, maar dat deze toename gebaseerd was op een veel grotere toepassing van kunstmest, pesticiden, irrigatie en mechanisatie. Zoals in het vorige artikel werd opgemerkt, hangt dan veel af van de beschikbaarheid van olie om de tractoren en andere machines te laten lopen, alsook om de kunstmest en de chemicaliën te produceren die bij de „groene revolutie” worden gebruikt.

Niet alleen is er nu een nijpend tekort aan energie, maar de olieprijs is „huizehoog” gestegen. Juist de landen die het hardst voedsel nodig hebben, kunnen zich de olie het slechtst permitteren, en zonder olie kan de „groene revolutie” niet worden volgehouden.

Nog een paradox binnen de arme landen is, dat gewoonlijk alleen de rijkere boeren het zich kunnen veroorloven profijt te trekken van de nieuwe technieken die nodig zijn om de „groene revolutie” tot een succes te maken. De arme boer die de hogere voedselproduktie het hardst nodig heeft, kan zich dat financieel niet veroorloven.

Wat het beeld nog gecompliceerder maakt, is het feit dat de meesten van de vier miljard mensen die op aarde leven, arm zijn. Dus ook al zou de toename in voedselproduktie gelijke tred houden met de bevolkingsaanwas, dan nog zouden deze arme mensen niet de middelen hebben om behoorlijk voedsel te kopen.

Een nieuwe doorbraak?

Zal de een of andere opzienbarende nieuwe ontwikkeling in de voedselproduktie redding brengen? De deskundigen zijn pessimistisch.

In de Monthly Letter van de Royal Bank of Canada staat: „Hoewel de groene revolutie wonderen heeft gewrocht, pretendeert niemand dat het de totale oplossing is voor het voedselprobleem waarvoor de mensheid zich nu geplaatst ziet.” En verder: „We mogen niet verwachten dat de wetenschap alleen het karwei klaart.”

U.S. News & World Report vroeg Lester Brown: „Zijn er eventueel nieuwe ontwikkelingen in het vooruitzicht waardoor de voedselvoorziening in de toekomst enorm zou kunnen toenemen?” Hij antwoordde: „Ik wilde dat ik ja kon zeggen, maar het is zeer onwaarschijnlijk.”

Betekent dit dat er geen oplossing is? Beslist niet. Er is wel degelijk een oplossing, een oplossing die zeker zal komen, en die alleszins bevredigend zal zijn. Maar kunnen, totdat het zover is, sommige mensen er hun voordeel mee doen als zij weten wat anderen als voedsel gebruiken?