Is handenarbeid iets voor u?

door Ontwaakt!-correspondent in Australië

„VROEGER, toen ik nog in Letland woonde, had ik een vriendin die een schaap kon scheren, de wol kon spinnen, van de wol een lap kon weven en daarvan haar eigen kleren kon maken.” Onder het spreken straalde Madge’s gezicht van bewondering voor de vindingrijkheid en handigheid van haar vriendin.

In het verleden waren allerlei vormen van handenarbeid voor de meeste mensen heel normaal. Veel dingen die werden gebruikt of gedragen, moesten met de hand worden vervaardigd. Toen was dat noodzakelijk, maar dat is nu niet meer zo.

Hoe komt het dan dat wij de belangstelling voor handenarbeid weer zo zien opleven? De gelijkvormigheid van de geproduceerde massa-artikelen maakt dat sommige mensen waardering krijgen voor met de hand gemaakte voorwerpen die de vaardigheid van een handwerksman verraden. Anderen blikken terug op wat zij zien als de „goede oude tijd” en trachten de geest van rustiger, bezadigder tijden terug te brengen. Velen vinden in handenarbeid een activiteit die hun een grote persoonlijke voldoening schenkt — iets wat een mens niet vaak gegeven is in een geïndustrialiseerde maatschappij.

Handenarbeid in het onderwijs

Er zijn onderwijsdeskundigen die de lessen in handenarbeid zeer ernstig opnemen. Waarom? Zij zien zulke lesuren niet alleen als een gelegenheid om een leerling te helpen in de zin dat hij bepaalde voorwerpen leert maken, maar ook als een hulp voor de ontplooiing van zijn persoonlijkheid. Wat in die handenarbeidles wordt gemaakt, wordt ondergeschikt geacht aan de ontwikkeling van initiatief, vindingrijkheid, plooibaarheid, aanpassingsvermogen en creativiteit, alsook verdraagzaamheid, begrip en samenwerking in groepsactiviteiten.

De therapeutische waarde van handenarbeid wordt ook erkend door mensen die geesteszieken helpen. Zulk werk geeft iemand het gevoel iets bereikt te hebben en kan hem helpen bij zijn contacten met anderen omdat hij met hen in een gezamenlijke activiteit deelt en hen helpt. Dit geeft hem het gevoel nodig te zijn.

Is het iets voor mij?

Interesseert handenarbeid u? Zo ja, in welke vorm? Om te beslissen of handenarbeid voor u een bezigheid is die de moeite waard is, moet u uw eigen situatie in ogenschouw nemen. De kwestie van tijd moet in aanmerking worden genomen. Zou het u afleiden van belangrijker dingen?

Daar staat als positief punt tegenover dat de voordelen vele zijn. Handenarbeid kan iemand het gevoel geven dat hij iets presteert, dat hij met zijn eigen handen iets tot stand brengt. Veel mensen hebben zo’n uitlaatklep nodig omdat hun dagelijks werk een sleur is en hun niet de gelegenheid biedt hun creativiteit te ontplooien. De waarde van handenarbeid kan ook zijn dat daardoor dingen voor familie en vrienden worden gemaakt die zowel praktisch als decoratief zijn. Een met de hand gemaakt geschenk dat is afgestemd op de persoonlijkheid of de behoeften van degene die het ontvangt, kan veel liefde en belangstelling van de kant van de gever weerspiegelen. Daar handenarbeid een vorm van ontspanning is, kan die bezigheid een verkwikking zijn voor lichaam en geest, iets wat wij allemaal nodig hebben. Velen besteden liever wat tijd aan handvaardigheid dan passief voor een televisietoestel te zitten.

Om te beslissen welke vorm van handenarbeid geschikt voor u zou zijn, moet u ook uw persoonlijke omstandigheden in aanmerking nemen. Als u bijvoorbeeld in een kleine flat woont, zou het dwaas zijn het looien van huiden en vellen als hobby te kiezen. Daarvoor zijn namelijk grote vaten en kuipen nodig, alsook enorme hoeveelheden stromend water. Als u iets uitkiest wat een knoeiboel geeft, dient u rekening te houden met degene die de huishouding doet.

Het is natuurlijk ideaal als een heel gezin iets gezamenlijk doet. Nog afgezien van de voordelen voor de kinderen, verstevigen dergelijke activiteiten de banden tussen de afzonderlijke gezinsleden.

De financiële kanten van handenarbeid moeten ook onder de loep genomen worden. Door materiaal te gebruiken dat in en om het huis aanwezig is, kunt u heel wat vormen van handenarbeid verrichten zonder veel onkosten te hoeven maken. Tot deze categorie behoort patchwork, waarbij allerlei kleine lapjes tot een kleurrijk artistiek geheel aan elkaar worden genaaid. Als er speciale benodigdheden aangeschaft moeten worden, dan zouden verscheidene bevriende hobbyisten kunnen besluiten samen te doen met dingen als weefgetouwen, spinnewielen, pottenbakkersschijven, enzovoort. Voor sommige vormen van kunstnijverheid, zoals macramé, is geen ander gereedschap nodig dan de eigen vingers. Zoekt u leerboeken, de meeste bibliotheken hebben een ruime keus op het gebied van handenarbeid.

Enkele populaire vormen van handenarbeid

U zult het wellicht interessant vinden hier iets te lezen over enkele populaire vormen van handenarbeid:

POTTENBAKKEN is al eeuwenlang favoriet. Ook zonder draaischijf kan thuis veel worden gedaan: het aardewerk kan met de hand worden geboetseerd of in ringen worden opgebouwd, men kan uitgaan van een platte kleikoek of zelfs een gietprocédé volgen waarbij men gebruik maakt van een gipsvorm. Al even interessant als het vervaardigen van aardewerk is het glazuren ervan. Er zijn zelfs veel mensen die het glazuren nog leuker vinden dan het pottenbakken zelf. Glazuren worden samengesteld uit verpoederde chemicaliën en mineralen, gekleurd door metaaloxiden. Er is een schijnbaar eindeloze variatie in afwerking mogelijk.

BATIKKEN is een methode om weefsel te verven waarbij was wordt gebruikt die de verfstof afstoot. De delen van de stof die hiermee zijn bedekt, nemen in een verfbad geen kleur op en zo ontstaat een patroon. Dit laat veel ruimte voor experimenten en het plezier schuilt vaak in de verrassing over het eindresultaat. TIE-DYEING is het neefje van batikken. De variatie in het verfpatroon wordt bereikt, zoals de Engelse benaming al suggereert, door op verschillende manieren knopen in de stof te leggen voordat ze in een verfbad wordt gedompeld.

MACRAMÉ is een fascinerende vorm van handenarbeid. Met allerlei soorten dun touw als materiaal kan men een grote verscheidenheid aan nuttige en decoratieve artikelen maken door slechts twee basisknopen toe te passen. Die kunt u in een paar uur onder de knie hebben en vanaf dat moment is de enige beperking waaraan u onderhevig bent uw fantasie. Macramé kan heel goedkoop worden versierd door er „kralen” in te verwerken die u maakt van stukjes aardappel, wortel, enzovoort, die u in simpele vormen snijdt en heel langzaam laat drogen in een warme oven. Als ze volkomen droog zijn, kunnen ze geverfd worden.

SPINNEN heeft de afgelopen jaren veel van zijn populariteit herwonnen. Voor een niet al te hoog bedrag kan men een gemakkelijk in elkaar te zetten spinnewiel aanschaffen. Dergelijke speciaalzaken hebben dan ook schapevachten te koop. Ook kan men vaak rechtstreeks bij de boeren vachten kopen. Bent u er niet in geïnteresseerd de wol zelf te verven, dan kunt u kiezen uit een verscheidenheid aan gekleurde vachten. Het verven op zich is echter ook een interessant project en er is veel informatie beschikbaar over het gebruik van natuurlijke plantaardige verfstoffen, uieschillen, walnootdoppen, enzovoort. Het zijn natuurlijk niet alleen vachten die men kan spinnen, maar ook vele vezels kunnen gesponnen worden. Iemand heeft zelfs eens wat garen gesponnen van het haar van een pekineesje, op verzoek van de eigenaar van de hond!

Er is inderdaad een vorm van handenarbeid voor elke leeftijd, smaak en vaardigheid. Andere voorbeelden zijn het maken van sieraden, leerbewerking, weven, kantklossen, etsen, schilderijen maken van boomschors, muurversieringen maken met spijkers en draden, frivolité, naaldwerk, breien, haken, houtsnijwerk, emailleren, brandschilderen, manden vlechten en netten maken.

Een waarschuwend woord

Heeft iemand een vorm van handenarbeid gevonden waarbij hij zijn fantasie de vrije loop kan laten en die zijn behoefte aan creativiteit bevredigt, dan is het gemakkelijk zich door zijn enthousiasme te laten meeslepen en er zo in op te gaan dat belangrijker dingen worden verwaarloosd. En is iemands schema al overladen, dan zou het toevoegen van handenarbeid slechts een extra last zijn en zou hij zijn doel voorbijschieten.

Het is ook een goede gedachte zeker van zichzelf te zijn voordat men geld investeert in allerlei dure benodigdheden en materialen. Er zijn vaak pakketten verkrijgbaar waarmee men een vorm van handenarbeid kan uitproberen voordat men artikelen gaat aanschaffen die misschien nooit gebruikt worden als men niet met die hobby doorgaat. Het kan nuttig zijn met anderen te spreken die al aan die vorm van handenarbeid doen. Zij zullen het u misschien laten uitproberen met hun uitrusting en materiaal. Op die manier zult u de frustratie kunnen vermijden van onnodige vergissingen.

Is handenarbeid iets voor u? Dat moet u zelfs beslissen. Houd echter in gedachte dat het ontwikkelen van een dergelijke vaardigheid uw eigen plezier in het leven kan vergroten en ook anderen tot voordeel kan strekken.