Muziekles voor uw tweejarige peuter?

Misschien hebt u een genie in huis!

„DENKT u dat mijn kind oud genoeg is voor pianoles, meneer?” Hoe dikwijls hebben muziekleraren die vraag al niet moeten beantwoorden. Maar hoe dikwijls is het jammer genoeg niet gebeurd dat een moeder of vader te horen kreeg: „Komt u maar eens met hem terug als hij zes is, dan is hij er wel aan toe.”

Wat zo’n leraar eigenlijk bedoelt, is dat hijzelf er dan wel aan toe is, want voor het idee een veel jonger kind, laat ons zeggen een peuter van een jaar of twee, als leerling aan te nemen, zou menig leraar (voor piano, viool of welk ander instrument ook) vol ontzetting terugdeinzen. Maar de waarheid is dat zowel wetenschappelijk onderzoek als de praktijk aantoont dat de beste tijd om een kind kennis te laten maken met muziek in de allereerst jaren van zijn leven ligt. Een bekende autoriteit op het gebied van de pedagogie, Masaroe Iboeka, zegt het volgende in zijn interessante boek Kindergarten Is Too Late! (De kleuterschool is te laat!):

„Eindelijk echter heeft de studie van de hersenfysiologie enerzijds en de kinderpsychologie anderzijds het mogelijk gemaakt aan te tonen dat de sleutel tot de ontwikkeling van de intelligentie ligt in de ervaringen van het kind in de eerste drie jaren — dat wil zeggen gedurende de periode waarin de hersencellen zich ontwikkelen. Derhalve wordt geen enkel kind als genie geboren, en geen enkel kind als domoor. Alles hangt af van de mate waarin de hersencellen tijdens de beslissende jaren gestimuleerd worden.”

„Maar zo’n jong kind begrijpt toch zeker nog niets van muziek”, werpt een ouder tegen die zo negatief denkt omdat haar baby nog zo verschrikkelijk klein is. Aan zulke ouders zou men de vraag kunnen stellen: „Wanneer begint een kind zijn moedertaal te leren? In zijn vijfde of zesde jaar?” U weet wel beter! Vanaf het ogenblik dat het ter wereld komt, begint een kind spraakklanken te horen en beginnen er wonderbaarlijke dingen in zijn hersens te gebeuren: cellen gaan zich verbinden, er worden circuits gevormd; en de meeste baby’s beginnen nog voor hun tweede jaar iets te doen dat iedere keer weer verbazing wekt — zij spreken hun moedertaal.

Als u een volwassene bent, wat is dan volgens u gemakkelijker — een paar eenvoudige stukjes op de piano leren spelen of een vreemde taal vloeiend leren spreken? Dat laatste is toch zeker veel moeilijker; daarvan weten al die talloze personen mee te praten die zich ooit aan een tweede taal gewaagd hebben — en dan niet alleen om een paar woorden uit te spreken, maar om enigszins vloeiend te leren spreken. Tegen hun derde jaar doen de meeste kinderen dat met gemak. Zeker, hun woordenschat mag dan beperkt zijn, maar niettemin praten zij vlot. Als zij een taal meester kunnen worden, waarom dan niet muziek?

Dat kleine kinderen tussen twee en vier jaar oud opmerkelijke muziekprestaties kunnen leveren, is ontelbare malen gedemonstreerd door de leerlingen van de wereldberoemde vioolleraar en muziekgeleerde Dr. Sjinitji Soezoeki. Kinderen komen op een leeftijd van twee jaar bij hem op les, en wanneer zij vier jaar oud zijn, brengen zij hun toehoorders tot stomme verbazing door hun gave uitvoering van werken van Bach en Vivaldi.

Het is dus onverstandig om het leervermogen van een peuter te onderschatten. Bijbelonderzoekers mogen wij in dit verband herinneren aan de woorden van de apostel Paulus tot Timótheüs: „Dat gij van kindsbeen af de heilige geschriften hebt gekend.” — 2 Tim. 3:15.

Hoe te beginnen

De muzikale vorming van een peuter begint niet zozeer door hem iets specifieks te leren als wel door hem de invloed van muziek te doen ondergaan, en wel in het bijzonder van melodieuze muziek. Als de moeder besluit haar zoontje of dochtertje zulke muziek te verschaffen door dagelijks voor hem te zingen, moet zij er goed op letten dat haar toonvorming en stembuiging zuiver zijn, want zoals een baby nadoet wat goed is, zal hij ook nadoen wat verkeerd is. Zelfs al is de moeder muzikaal, dan nog is het misschien niet altijd mogelijk om voor het kind piano te spelen of te zingen, gezien de vele andere taken in en rondom het huis die haar aandacht opeisen.

Wat is daaraan te doen? Zorg ervoor dat de baby naar opgenomen muziek kan luisteren, bijvoorbeeld door een cassetterecorder te gebruiken. Al levert het misschien niet onmiddellijk positieve resultaten op, toch zal de peuter zelfs tamelijk gecompliceerde muziek in zich opnemen en gaan waarderen. In het hierboven aangehaalde boek, Kindergarten Is Too Late! vertelt Masaroe Iboeka de volgende ervaring:

„Dit echtpaar, zelf liefhebbers van klassieke muziek, liet hun baby al kort na de geboorte elke dag een paar uur luisteren naar Bachs Suite nr. 2. Binnen drie maanden begon de baby zijn lijfje heel levendig te bewegen op het ritme van die muziek. Naarmate het ritme versnelde en de climax naderde, werden de bewegingen van de baby sneller en actiever en als de muziek ophield, maakte hij zijn misnoegen duidelijk kenbaar. Als de baby boos was of huilde, zetten zijn ouders dikwijls deze muziek aan en dan was hij onmiddellijk getroost.”

Een ouder moet dus niet al te haastig zijn met vaststellen wat een baby wel of niet in zich kan opnemen en waarderen. Zijn vermogen om zeer gecompliceerde zaken, zoals taal bijvoorbeeld, te bevatten is enorm.

Rechtstreekser, doelgerichter onderwijs

Als wij nu even aannemen dat het kind ongeveer twee jaar oud is, en rijp voor een wat rechtstreeksere, doelgerichtere vorm van muzikale opleiding, is het dan noodzakelijk hem naar een officiële muziekleraar te brengen of er een aan huis te laten komen? Dat lijkt sterk afhankelijk van het instrument waar de keus op valt. De viool is een uitstekend instrument om kleintjes kennis mee te laten maken, maar gezien de aard van dat instrument, de manier waarop er muziek aan wordt ontlokt, het gebruik van de strijkstok, de plaatsing van het instrument onder de kin en dergelijke, zou het beter zijn om van meet af aan een ervaren vioolleraar in te schakelen.

Piano is daarbij vergeleken veel eenvoudiger. Om een klank voort te brengen hoeft men alleen maar een toets aan te slaan en, vooropgesteld dat de piano tevoren zuiver gestemd is, zal de toon die men hoort, altijd de juiste zijn, zodat het „gehoor” van de leerling geen gevaar loopt. Er is veel meer inspanning vereist om hetzelfde met een viool te bereiken, en tenzij er een bevoegde leraar bij de hand is om tonen te corrigeren die iets te hoog of te laag worden gespeeld, kan het muzikale gehoor van het kind aanzienlijke schade toegebracht worden.

Terloops zij opgemerkt, dat deze eerste jaren ook de periode zijn waarin een kind een „absoluut gehoor” kan ontwikkelen. De Harvard Dictionary of Music licht in zijn bespreking van die uitdrukking toe, dat dit „het vermogen van een mens is om onmiddellijk te identificeren welke toonhoogte een bepaalde klank heeft zonder daarbij de vergelijking met een daarvoor voortgebrachte toon op een andere hoogte nodig te hebben”. Dit vermogen, hoewel niet onontbeerlijk, kan een musicus in zijn latere leven goede diensten bewijzen.

Wanneer moeder dan de tijd neemt zelf een paar pianolessen te volgen ten einde de toonvolgorde van „do” tot „do” (do, re, mi, fa, sol, la, si [of ti], do) goed in haar hoofd te prenten en een paar richtlijnen te krijgen voor de juiste houding van de handen bij het spelen, is er geen enkele reden waarom zij haar kind in dit beginstadium niet liefdevol wat ’serieuze’ lessen zou kunnen geven. Laten wij dus maar eens naar de piano lopen, waar moeder zit met de baby op schoot.

U ziet dat er geen muziekboek te bekennen is, en dat blijft voorlopig ook zo. Hebt u leren praten doordat uw moeder naast u kwam zitten en de zinsdelen en zinsbouw met u doornam? Niet erg waarschijnlijk. U leerde door imitatie, en zo zal de baby ook piano leren spelen. Moeder speelt langzaam korte reeksen van tonen en zingt de lettergrepen mee (alleen als zij goed wijs kan houden); do-re-mi-, do-mi-sol, do-do-fa-, do-fa-mi, enzovoort. Zij laat de baby dit zo goed mogelijk nadoen. Hij bonkt met zijn knuistjes op het klavier. Moeder gaat geduldig door, en al gauw zijn de 10 minuten die voor deze periode uitgetrokken zijn, voorbij.

Maar ook al is moeder nu klaar, baby kan nog best willen proberen of hij niet over het toetsenbord kan lopen! Wanhoop niet. Er staan u zonder twijfel nog andere, positieve verrassingen te wachten in de komende dagen. Maar denk eraan dat de lessen zonder onderbreking door moeten gaan.

Houd de belangstelling wakker

In het begin is het van het allergrootste belang de belangstelling en aandacht van een peuter wakker te houden. Baby’s schijnen zich sneller te ontwikkelen en eerder te praten als er andere kinderen om hen heen zijn, die veel praten en spelen. Zo is het ook met muziek. Zijn er toevallig andere kinderen in het gezin die piano spelen, dan moet (als de leraar het goedvindt) de baby de lessen van dat oudere kind mogen bijwonen, zolang hij de les niet stoort. In het begin toont hij misschien weinig belangstelling, maar de kans is groot dat na verloop van tijd zijn aandacht aanzienlijk toegenomen is. En in een gezin met meerdere muzikale personen zijn er misschien zelfs wel mogelijkheden om een soort ensemble te vormen (als groep te musiceren), waarbij sommigen zingen, anderen instrumenten bespelen, enzovoort.

U zult dan misschien bemerken — wellicht nog niet in het begin — dat de baby gaat proberen de anderen na te doen en zijn mondje opendoet in een poging om te zingen. Moedig die neiging aan, want door in een zo vroeg stadium opgenomen te worden in die gezamenlijke muziekbeoefening wordt een kind geholpen een sterk gevoel voor ritme te ontwikkelen en begrip te krijgen voor muzikale harmonie met anderen.

Hoe staat het met oudere kinderen?

Het feit dat een kind ouder is dan drie jaar, betekent allerminst dat het te laat zou zijn om hem een opleiding in de muziek, of in wat dan ook, te geven. Vele voortreffelijke musici hebben pas laat in hun kindertijd hun eerste muzikale vorming gekregen. De nu overleden Armeense componist Aram Chatsjatoerjan begon zich in de muziek te verdiepen toen hij 19 jaar oud was.

Waar men bij oudere kinderen aan moet denken, is de noodzaak van eenvoud en het scheppen van een gezellige, speelse sfeer tijdens de les. Veel overijverige leraren doen vanaf de allereerste les wanhopige pogingen om de kleintjes bij te brengen welke noten op de lijntjes (van de notenbalk) en welke ertussen staan. Gewoonlijk blijkt dit een rampzalige aanpak te zijn. De methode is veel te theoretisch, terwijl er meteen begonnen had moeten worden met muziek maken; want dat is wat de zeer jeugdige leerling wil.

Dit schijnt bevestigd te worden door een ervaring van een pianoleraar een jaar of wat geleden. Die leraar was het grootste gedeelte van een 45 minuten durende les (voor de meeste heel jonge kinderen al te lang) bezig geweest om het kind bij te brengen en in zijn geheugen te prenten dat de noot „b” op de derde lijn van de g-sleutel staat, maar tevergeefs. Ten einde raad, en bovendien bijna aan het eind van zijn geduld, nam hij zijn leerling mee naar de keuken en wees op een trommel met koekjes op de derde plank van een muurkast. Toen gingen zij terug naar de piano om andere noten door te nemen, zowel die op de lijnen als tussen de lijnen staan. Het zesjarige kind kon niets onthouden. Plotseling vroeg de leraar: „Waar staat de koekjestrommel in de kast?” Zonder aarzelen antwoordde het knulletje: „Op de derde plank.” Eindelijk had de leraar zijn aandacht te pakken!

De meeste kinderen willen niet verdrinken in een massa bijzonderheden. Zij willen praten zoals mamma praat, piano spelen of zingen zoals mamma zingt, of zoals hun grote broer of zus. En zij onthouden alleen maar wat hun interesseert!

Daarom moeten muzieklessen zo in elkaar zitten, dat ze de aandacht vangen en vasthouden. De leraar moet liefde, en geen agressie aan de dag leggen. Het schijnt dat kinderen het meeste plezier hebben in liedjes waarin maar twee of drie verschillende tonen voorkomen en met een of ander pakkend ritme. En de hele les zou een geest moeten ademen van „graag doen wat je voorgedaan wordt”. Probeer erachter te komen wat het kind graag speelt, en stem de lessen daarop af. Gebruik uw fantasie, want kinderen doen dat zeer beslist. Het is niet realistisch een vastomlijnde methode voor kinderen te ontwerpen; er wordt dan geen rekening gehouden met het feit dat kinderen zeer verschillend van temperament en smaak zijn.

Of de leraar nu een van de ouders of iemand anders is, hij moet de persoonlijkheid van zijn jonge leerling leren kennen. Als hij piano speelt, toont hij dan meer belangstelling voor ritme dan voor melodie? Probeert hij verscheidene tonen tegelijk te spelen, hetgeen kan wijzen op een belangstelling voor harmonieën? De leraar dient dergelijke neigingen te onderscheiden, wil hij succes hebben met heel jonge kinderen.

Een waarschuwing

Hoewel het prijzenswaardig is wanneer een ouder zo veel mogelijk betrokken wil zijn bij de allervroegste opvoeding van haar kind, moet een moeder (of vader) zich bewust zijn van haar beperkingen wanneer het aankomt op zaken als muzikale vorming. Hoewel het niet al te moeilijk is die eerder genoemde korte toonreeksjes te spelen of te laten zien hoe de handen gehouden moeten worden bij het spelen, is het kind eerder dan u denkt aan een gevorderder stadium toe. Het wordt nu misschien tijd om een goede leraar te zoeken. De beginnende leerling kan blijvende schade oplopen wanneer men zelf verder gaat en mogelijk meer technische dingen op een verkeerde manier aanleert. Wees dus bescheiden en erken uw beperkingen.

Muziek is, zoals zoveel dingen waarvan wij genieten, een geschenk van God. Ze heeft talloze personen blijdschap en vreugde geschonken. Help uw kinderen ervoor open te staan. Wanneer? Vanaf hun prilste levensjaren! — Ingezonden.