Bent u het slachtoffer van massa-overreding?
door Ontwaakt!-correspondent in Australië
TIJDENS de Tweede Wereldoorlog werd de term „hersenspoeling” ingevoerd ten einde de methoden te beschrijven waarvan een groep mensen zich kon bedienen om hun ideeën aan een andere groep mensen op te dringen. De vroegere ideeën die iemand had, werden uit zijn geest ’gewist’ en door nieuwe ideeën en overtuigingen vervangen. De gebruikte technieken en de redenen waarom men zich ervan bediende, geven enig inzicht in de werking van het menselijke brein en laten zien hoe er niet alleen sprake kan zijn van een ’uitwissen’ van vroegere ideeën, maar hoe het menselijke brein er ook toe overreed kan worden zienswijzen te aanvaarden die er door de meerderheid op na worden gehouden.
Wanneer de hersenen onder abnormale druk worden gezet, treedt er een remmende reactie op ten einde ze tegen hersenbeschadiging te beschermen. Dit proces omvat drie fasen: (1) Een nivellering van reacties. Belangrijke en onbeduidende zaken roepen eenzelfde reactie op. Gevoelens verschillen niet veel. (2) Onbeduidende dingen veroorzaken een grotere verstoring dan werkelijk belangrijke zaken. (3) Er treedt een complete ommekeer in. Sympathieën worden antipathieën, en vice versa. In dit stadium plant de „hersenspoeler” zijn zienswijze in. Dan zullen de hersenen ideeën aanvaarden waar de persoon vroeger een sterke aversie tegen had.
De „normale”, gemiddelde persoon is het gemakkelijkst te hersenspoelen. Zo iemand bevindt zich reeds in een toestand waarin hij veeleer de opinies van anderen aanvaardt dan dat hij zelf sterke overtuigingen vormt. Personen daarentegen met onconventionele ideeën en sterke overtuigingen en die niet bang zijn voor wat anderen denken, zijn het moeilijkst te hersenspoelen.
„Helden” maken
Een voorbeeld van de uitwerking van massa-overreding betreft de Australische woudloper Ned Kelly. Hij wordt thans dikwijls afgebeeld als een moedige „Robin Hood” en strijder tegen sociaal onrecht. Hij schijnt inderdaad een opmerkelijke figuur te zijn geweest — knap, robuust, pienter en een goed organisator.
Volgens politierapporten is hij echter onder meer aangeklaagd wegens bedreiging, straatroverij, bankroof, onzedelijk gedrag, dronkenschap, paardendiefstal en diverse moorden.
Bent u het slachtoffer?
Dikwijls is propaganda indirect en kan ze een verandering in iemands denkwijze teweegbrengen zonder dat men zich ervan bewust is.
De schrijver Vance Packard begint zijn boek The Hidden Persuaders (De verborgen verleiders) als volgt: „Velen onzer worden in de dagelijkse gang van ons leven beïnvloed en geleid, zonder dat wij dit goed beseffen.” Later citeert hij Dr. Ernest Dichter, directeur van het Institute for Motivational Research (Instituut voor drijfveer-onderzoek), die heeft gezegd dat het succesvolle reclamebureau „met de drijfveren en verlangens van de mens manipuleert, en een behoefte schept aan goederen waarmee het publiek voordien nog onbekend was, of die het wellicht niet eens had willen kopen”.
De heer Packard toont aan hoe psychologische adviseurs in dienst worden genomen om zelfs onze lagere drijfveren te onderzoeken. Zo haalt hij onder andere aan hoe er voor een vulpenfabriek een onderzoek werd ingesteld naar „de zinnelijkheid en de sexuele bijbetekenis van de vulpen”. Een door een andere firma ingesteld onderzoek bestempelde hij als „een klassiek voorbeeld van de wijze waarop de drijfveer-analisten in onze diepere sexuele verlangens afzetmogelijkheden kunnen vinden”. Packard merkt verder op dat er bepaalde reclames zijn met een boventoon van masochisme, exhibitionisme en wat dies meer zij”.
U kunt uzelf beschermen
Hoe kunt u zichzelf tegen een dergelijke geraffineerde overreding beschermen? De volgende vijf punten kunnen een hulp zijn:
1. Heb sterke overtuigingen: Zoals in het voorgaande is opgemerkt, is degene die zich vlug door anderen laat beïnvloeden, het gemakkelijkst te hersenspoelen. Ga niet mee met een idee louter omdat uw metgezellen het aanvaarden. Vergewis u ervan dat de zienswijzen die u aanvaardt, waarachtig zijn. Dit kunt u het beste doen door ze te vergelijken met het geïnspireerde Woord van God, dat uiteindelijk „de waarheid” is. — Joh. 17:17; 2 Tim. 3:16.
2. Zoek naar de reden: Onbewust aanvaarden wij dikwijls bepaalde denkwijzen zonder te weten wat erachter schuilt. Zo hebben mensen in uw gemeenschap misschien een negatieve zienswijze ten aanzien van bepaalde rassen of etnische groepen. Maar waarom? Als u de reden niet overtuigend vindt, waarom zou u zo’n zienswijze dan aanvaarden?
3. Weersta onjuiste gedachten: Wanneer een droge spons in een vloeistof wordt gedompeld, zuigt ze veel vocht op. Zelfs nadat de spons enkele malen is uitgeknepen, blijft er nog wat van het vocht achter. Met betrekking tot de geest is het zo dat wij er moeilijk aan kunnen ontkomen dingen te zien, te horen of anderszins te ervaren waardoor onjuiste gedachten worden opgeroepen. Maar moeten wij ze in ons opnemen en onze geest ermee vullen? Dit zal een nadelige invloed op ons oordeel en onze daden hebben. Hoeveel beter is het om onjuiste gedachten te weerstaan en over opbouwende dingen na te denken! — Ef. 5:3-5.
4. Neem het op voor datgene wat naar uw weten juist is: Dit zal u in de gelegenheid stellen uw eigen overtuiging te toetsen en de waarheid in uw leven te verankeren. Als u na een grondig onderzoek te hebben ingesteld, overtuigd bent van de waarheid van iets, laat u dan niet door spot van anderen van de wijs brengen. De bijbel laat zien dat Noach ervan overtuigd was dat er een wereldomvattende vloed zou komen en hij sprak er met anderen over (2 Petr. 2:5). Onverschilligheid van de zijde van Noachs tijdgenoten veranderde niets aan de feiten. Er kwam een wereldomvattende vloed. — Gen. hfdst. 6-8; Matth. 24:37-39.
Als u het echter opneemt voor datgene wat juist is, dan is het belangrijk de volgende schriftuurlijke richtlijn in gedachte te houden: „Hij die de spotter corrigeert, haalt oneer over zich, en hij die een goddeloze een terechtwijzing geeft — een gebrek aan hem. Wijs een spotter niet terecht, opdat hij u niet hate. Geef een wijze een terechtwijzing en hij zal u liefhebben” (Spr. 9:7, 8). Het heeft geen zin om te debatteren of te twisten met iemand die onder geen beding zijn persoonlijke opvatting zal prijsgeven, of hij nu gelijk heeft of niet.
5. Leef overeenkomstig de waarheid: Zoek niet naar uitvluchten om ten aanzien van datgene wat naar uw weten juist is, te schipperen. Bedenk dat als iets goed en juist is, u er wel bij zult varen. Laat u er niet toe misleiden te denken dat u iets mist of dat u te zeer aan banden wordt gelegd omdat u zich voegt naar datgene wat juist is.
In sommige opzichten is onze geest als een glas water. Als men er slechts één of twee druppels inkt aan toevoegt, wordt al het water onmiddellijk gekleurd. Laat u er niet door massa-overreding toe brengen populaire opinies te aanvaarden die volgens de Schrift onjuist zijn. Geef veeleer gehoor aan de geïnspireerde raad: „Al wat waar is, al wat van ernstig belang is, al wat rechtvaardig is, al wat eerbaar is, al wat liefelijk is, alles waarover gunstig wordt gesproken, welke deugd er ook is en al wat lof verdient, blijft deze dingen bedenken.” — Fil. 4:8.