Moeten wij terug naar steenkool?

TOT 1940 vormde steenkool de belangrijkste commerciële energiebron. Sindsdien is er maar weinig verandering gekomen in de hoeveelheid kolen die wordt gedolven. Het gebruik van petroleum en aardgas is echter zo sterk gestegen dat steenkool nu nog slechts in 30 percent van de wereldenergie voorziet. Dit is niet het gevolg geweest van enig probleem in het winnen van steenkool, maar feitelijk eenvoudig omdat petroleum goedkoper is. Als olie nu te duur wordt en ten slotte opraakt, kunnen wij dan weer terugschakelen op steenkool?

Er is beslist genoeg steenkool. De afzettingen die men kent, bevatten genoeg steenkool om voor ten minste 150 jaar in alle energiebehoeften te voorzien. Er zouden vele nieuwe mijnen geopend moeten worden en in samenhang daarmee zouden de transportfaciliteiten per spoor en schip uitgebreid moeten worden, maar de steenkool is er.

Voor het opwekken van elektriciteit en voor produktieprocessen vormt steenkool een praktische vervanging voor petroleum. Maar als brandstof voor de verwarming van onze huizen zijn er duidelijk nadelen aan verbonden.

Het verwarmen van onze huizen

Velen van onze oudere lezers zullen zich nog goed kunnen herinneren hoe zij in de winter dagelijks uit een zwarte, stoffige kolenkit de kachel moesten bijvullen en later de nog stoffiger as uit de asla weer in de vuilnisemmer moesten storten. En het vergde heel wat kundigheid en geduld om een laag kolen weer aan het gloeien te krijgen als het vuur was uitgegaan. Wanneer deze vervelende karweitjes worden vergeleken met de veel gemakkelijker handeling eenvoudig een thermostaat in te stellen, waarna automatisch de gastoevoer opengaat of de olie wordt geïnjecteerd en wordt aangestoken met het waakvlammetje, dan zullen weinigen er zin in hebben terug te keren naar het „steenkooltijdperk”.

Denkt u er ook nog eens aan terug hoe in steden of dorpen waar iedereen kolen stookte, de witte deken van versgevallen sneeuw al snel grauw werd onder het roet dat uit honderden schoorstenen neerdaalde. Een generatie die gewend is aan de properheid en het gemak van petroleum en gas als brandstoffen, zal niet graag weer een kolenhok in huis halen.

Hoe moet het met auto’s?

Wanneer het een kwestie wordt van auto’s te laten rijden zonder benzine, komt steenkool niet in aanmerking. Alleen vloeibare of gasachtige brandstoffen zijn geschikt voor een verbrandingsmotor. Steenkool verschilt echter hoofdzakelijk daarin van petroleum dat het minder waterstof bevat. Steenkool kan door ’hydrogenering’ omgezet worden in een vloeibare of gasvormige brandstof. In de Tweede Wereldoorlog heeft men op grote schaal van dit proces gebruik gemaakt om te voorzien in Duitslands behoefte aan benzine, en tegenwoordig wordt dit procédé in Zuid-Afrika toegepast. Er zal echter een grootscheepse mobilisatie van de petrochemische industrie nodig zijn, met daarbij waarschijnlijk overheidssubsidie, om synthetische brandstoffen te kunnen produceren op de schaal die nodig is om olie te vervangen. In de nabije toekomst zullen dergelijke brandstoffen slechts in kleine hoeveelheden en tegen zeer hoge prijzen beschikbaar zijn.

Een directer te verwezenlijken mogelijkheid is auto’s te laten rijden op een elektrische accu. De elektrische auto is in sommige steden reeds een gewone verschijning en voorziet daar in lokaal vervoer voor personen en gezinnen. De accu’s worden opgeladen gehouden door ze in de garage op een voedingsapparaat aan te sluiten. Maar de snelheid, het bereik en de capaciteit van dergelijke auto’s is veel kleiner dan wat de gemiddelde hedendaagse automobilist verlangt.

Grotere op elektriciteit rijdende motorvoertuigen of treinen zijn uitstekend geschikt voor massavervoer. Elektrische trolleybussen, die elektriciteit afnemen van een bovenleiding, waren een heel gewoon beeld in het stadsverkeer en ook in de verbindingen met de voorsteden, totdat ze door auto’s en autobussen vervangen werden. Op hoge snelheid rijdende elektrische treinen komen in Europa en Japan nog steeds algemeen voor en vinden ook toepassing in het metrovervoer in de grote wereldsteden. Dit alles is verenigbaar met energie die in krachtcentrales uit steenkool wordt opgewekt, maar het betekent wel dat er een grote verschuiving zou moeten komen van de individuele personenauto terug naar het massavervoer.

Problemen van verontreiniging blijven

Door van olie op steenkool over te gaan zal de luchtverontreiniging anders van aard worden maar niet verdwijnen. Een van de belangrijkste veroorzakers van smog, namelijk gedeeltelijk verbrande koolwaterstoffen uit de uitlaten van auto’s, zal dan geen probleem meer zijn, maar de oxiden van stikstof en zwavel zullen in het geval van steenkool even erg zijn of nog erger. Er zal een efficiëntere verbrandingsmotor geconstrueerd moeten worden, willen wij niet terugkeren naar de met rook bezwangerde atmosfeer van de industriesteden van zo’n 50 jaar geleden.

Een andere vorm van verontreiniging is onvermijdelijk en ook onomkeerbaar zolang er ook maar enige vorm van fossiele brandstof gebruikt wordt. Dit betreft de stijgende hoeveelheid kooldioxide in de atmosfeer. Sinds het begin van de Industriële Revolutie hebben wij zo veel koolstof uit de aarde gehaald en in de vorm van kooldioxide in de atmosfeer doen belanden, dat de concentratie van deze verbinding over de hele wereld met 5 percent is gestegen. Sommige geleerden geloven dat het klimaat bij de normale concentratie zich in een heel gevoelig evenwicht bevindt, en dat als dit evenwicht te zeer verstoord wordt, de hele aarde een temperatuurstijging zal ondergaan die groot genoeg is om de ijskappen van de noord- en zuidpool te doen smelten. Er bestaat zelfs de bezorgdheid dat het te warm zou kunnen worden voor het bestaan van leven.

Hoewel misschien andere energiebronnen uiteindelijk het grootste deel van ’s mensen behoeften kunnen dekken, lijkt het erop dat geen daarvan spoedig genoeg ontwikkeld kan worden om de snel verdwijnende reserves aan petroleum te vervangen. De enige energiebron die op voldoende korte termijn geëxploiteerd kan worden om dat tekort op te vullen, is steenkool.

Maar zou het gebruik van kolen dan werkelijk de „oplossing” voor het energieprobleem vormen? De bijbel laat zien dat het Gods voornemen is dat deze hele aarde een paradijs wordt. Afhankelijkheid van een energiebron die het milieu verontreinigt, is daar niet mee in overeenstemming. Bovendien verklaart de bijbel dat God de aarde heeft gemaakt om voor eeuwig bewoond te worden, omdat godvrezende mensen zich in eeuwig leven zullen mogen verheugen (Jes. 45:18; Ps. 96:10-13; Joh. 17:3). Stellig moet hij dan voorraden van geschikte energie beschikbaar hebben gesteld die ons voorbij de jaren ’80 kunnen brengen — ja, die het ook nog wel langer dan 150 jaar uithouden.

Welke energiebronnen beantwoorden aan een dergelijke beschrijving? Hoe kunnen ze benut worden? Volgende uitgaven van Ontwaakt! zullen op deze vragen ingaan en ook beschouwen wat de mens doet om aan het onmiddellijke probleem het hoofd te bieden.