„Is dat uw stem op de band?”
DIE vraag stelde mijn nichtje mij een tijdje geleden. Het op magnetische band vastleggen van dierengeluiden of stemmen van kinderen en vrienden is een heel gewone zaak aan het worden. Gesproken brieven zijn erg populair. Ook het combineren van beeld en geluid is al niet moeilijk meer.
Maar wat is een magnetische band? En hoe wordt hij gemaakt? Wij besloten dat te weten te komen door naar een fabriek te gaan waar magneetband wordt vervaardigd en waar wij het hele fabricageproces zouden mogen zien.
De rondleiding begint
Onze rondleiding begon met een uitleg van wat een magnetische band is. Hij bestaat uit zo’n 12 tot 15 verschillende bestanddelen. In principe kunnen ze in vier categorieën worden verdeeld. De eerste is natuurlijk de grondlaag van polyester, waarop alle andere componenten worden aangebracht. De tweede is ijzeroxide voor de geluidsweergave, en koolstof om de afzonderlijke deeltjes ijzeroxide van elkaar te isoleren. De derde bestaat uit een reeks bindmiddelen die het oxide op de polyesterlaag vasthouden, en vinylharsen om te voorkomen dat de bindmiddelen te hard en bros worden, wat vlokvorming van het oxide en een slechte buigzaamheid van de band tot gevolg zou hebben. De vierde reeks ingrediënten bestaat uit smeermiddelen en componenten voor de soepelheid. Deze zorgen voor een soepel transport van de band, een goed contact van de band met de kop, minimale slijtage van de kop en minder wrijving. Al deze bestanddelen dragen ertoe bij dat wij heden ten dage kunnen beschikken over een magnetische band van hoge kwaliteit. Met deze fundamentele inlichtingen konden wij het procédé van het vervaardigen van de band nu beter begrijpen.
Eerst stonden wij stil bij een grote tank met een inhoud van zo’n 1200 liter. Hier beginnen alle vloeibare en niet te harde vaste componenten hun reis die ze uiteindelijk als een magnetische band zullen eindigen. Deze meng-tank heeft veel weg van een elektrische mixer. De bestanddelen worden met hoge snelheid en bij een hoge temperatuur grondig gemengd om de chemische reacties op te wekken waaruit de bindmiddelen zullen ontstaan die het ijzeroxide op de polyesterlaag moeten vasthouden. De tank moet vele uren in beweging worden gehouden om de chemische reacties teweeg te brengen die vereist zijn om sterke bindmiddelen te vormen. „Als u me nu volgt naar die machine die eruitziet als een cementmolen”, stelt de gids voor.
De vaste chemicaliën, zo legt zij uit, gaan rechtstreeks in deze machine, die een kogelmolen wordt genoemd. Hij draait bijna net als een cementmenger of -molen. Het vooraf gemengde materiaal uit de dispersietank wordt toegevoegd. Met zijn 2200 kilo stalen kogels blijft de kogelmolen al draaiend het ijzer en de andere bestanddelen vermalen. Die naam „kogelmolen” is beslist passend. De enorme druk van het gewicht van de kogels en het voortdurend draaien maakt dat het mengsel volkomen homogeen wordt en de grootte van ieder afzonderlijk deeltje gereduceerd wordt tot minder dan één micron, een duizendste millimeter.
Na zo’n 24 tot 60 uur, wat ervan afhangt of er een mengsel voor geluids- of videoregistratie wordt vervaardigd, wordt de inhoud van de kogelmolen door een serie steeds fijnere filters gepompt die in grofte afnemen tot één micron. Het filtreren is zeer belangrijk. „Bij video-tape bijvoorbeeld”, verklaart de gids, „betekent een stukje vreemd materiaal van 17 micron al een ’dropout’, een zichtbare onderbreking in het beeld.” Nadat het oxide de kogelmolen heeft verlaten en is gefiltreerd, moet het voortdurend in beweging worden gehouden om te voorkomen dat de bestanddelen bezinken of zich afscheiden.
Het nauwkeurig aanbrengen van het mengsel op de band
Nu komen wij bij de belangrijkste bewerking van de fabriek — het ’coaten’, het proces waarin het ijzeroxide werkelijk op de polyester band wordt aangebracht. Hiervoor bestaan drie systemen — een in tegengestelde richting draaiende wals (reverse roll), een rakelmes, of een verdeelmachine. In de gehele ruimte waar dit coaten plaatsvindt, maakt men gebruik van luchtreinigingssystemen. Ook bevindt alle coatingapparatuur voor geluids- en videobanden zich in dezelfde ruimte, ter voorkoming van stofdeeltjes.
Bij het proces met de in tegengestelde richting draaiende wals dat hier wordt geïllustreerd, draait de band (1) rond de aandrijfrol (2). Het oxide (3) wordt op de transportrol (4) uitgesmeerd en de meetrol (5) bepaalt de dikte van de oxidelaag. De naam „reverse roll” is afkomstig van de manier waarop het oxide van de transportrol (4) op de polyester band (1) wordt overgebracht. De band loopt in tegengestelde richting ten opzichte van de transportrol, en de afstand tussen de transportrol en de aandrijfrol is exact de dikte van de polyester band. Daarom kan het oxide nergens anders dan alleen op de band terechtkomen.
Na dit alles wordt de band of van een oxidelaag voorziene tape door een gericht magneetveld geleid. Nu is het een magnetische band. Daarna maakt de band nog een lange reis door 12 of 15 meter lange droogtunnels naar het opvangsysteem dat de band op een rol (of spoel) windt, waarbij iedere laag nauwkeurig op de vorige wordt gelegd.
Het kalanderen
De volgende behandeling is het kalanderen. „Kalanderen?” vraagt mijn nichtje. „Ja, van alles wat er in een tape-fabriek moet gebeuren, wordt de betekenis van het kalanderen door de meeste mensen waarschijnlijk het minst onderkend”, merkt de gids op. Alle videobanden, de meeste goede cassettebanden en sommige goede geluidsbanden worden gekalanderd. Dit ’mangelen’ geeft de band dat gladde, glanzende voorkomen aan de kant waarop de oxidelaag is aangebracht.
Onze gids herinnert ons eraan dat wanneer de koppen van onze bandrecorder vuil zijn, de kwaliteit van de weergave achteruitgaat, en een ruw oppervlak heeft in werkelijkheid hetzelfde effect als een vuile kop. Het verhindert een stevig contact tussen de kop en de eigenlijke kern van de band. Wanneer de band van een oxidelaag is voorzien, heeft hij miljoenen microscopisch kleine bergen en dalen. Maar door het kalanderen verdwijnen deze, en er ontstaat een zeer effen oppervlak. Bovendien is er, omdat er geen ruwe pieken meer bestaan, minder slijtage van de oxidelaag en van de kop.
De grote kalander heeft twee chromen rollen, gescheiden door een rol van samengeperste katoen. De werking berust op een combinatie van hitte en druk. De chromen rollen worden verhit tot een temperatuur tussen de 70 en 100 graden Celsius. Dan gaat de band tussen de chromen rollen en de katoenen rol door, en wordt er een uitwendige druk van zo’n 50 ton op uitgeoefend. Door deze gelijktijdige aanwending van druk en hitte worden de „bergen en dalen” geëgaliseerd, met als gevolg het glanzende oppervlak waarmee de hedendaagse banden zijn afgewerkt.
Het lassen van aan- en afloopstrip
„Ga nu alstublieft onze lasafdeling eens binnen”, moedigt onze gids aan. „Als u ooit naar het begin of het einde van een cassetteband hebt gekeken”, vervolgt zij, „zult u een gekleurde of doorzichtige aanloopstrip hebben gezien. De reden voor zo’n aanloopstrip is dat een cassettebandje te dun en te kwetsbaar is om de belasting te dragen van het plotselinge stoppen aan het eind na het snel vooruit- of terugspoelen van de band.” De C30 en C60 bandjes zijn 0,0013 centimeter dik. Aanloopstrip is driemaal zo dik (0,0038 centimeter), en kan dus meer spanning verdragen.
Het lassen van de band terwijl hij zich nog op de rol bevindt, is een van die processen waarin massaproduktie niet alleen veel economischer is, maar ook een oneindig veel beter produkt voortbrengt. Wanneer rollen van 15 of 30 centimeter breed worden gelast, is de las perfect, beter dan wanneer men de band aan de aanloopstrip last als hij met een breedte van 0,3 centimeter in de afzonderlijke cassette wordt aangebracht. Hoe dat zo? Welnu, wanneer de rol later in bandjes wordt gesneden, worden de magnetische band èn de las èn de aanloopstrip samen gesneden, zodat de gelaste plek exact even breed is als de band.
Het snijden van de band
Een van de moeilijkste verrichtingen bij het vervaardigen van tape is het snijden. De toelaatbare speling is slechts vijf duizendste centimeter, en de band mag geen zijdelingse bewegingen uitvoeren. Wanneer de band een holte of kromming zou vertonen, is het produkt verknoeid en zijn alle voorzorgsmaatregelen bij de voorgaande bewerkingen voor niets geweest.
„Het geheim is precisie-geleiding van de rol, een volmaakte beheersing van de spanning en de richting, en een ingebouwde compensering voor variaties in de rol”, legt de gids uit.
Het eigenlijke snijden gebeurt door middel van in elkaar grijpende, roterende snijvlakken, die een afwijking kunnen hebben van hoogstens 2,5 miljoenste centimeter. De totale afstand waarover de messen in elkaar grijpen, is vaak minder dan vijf duizendste centimeter. De beide zijkanten van de rol worden weggeworpen om de onregelmatigheden te vermijden die bij het coaten aan de randen kunnen zijn ontstaan, en alleen de „middenmoot” wordt gebruikt. Dit is de laatste bewerking voor geluidsband die voor spoelen bestemd is. Videoband ondergaat nog een extra reinigingsproces, en cassetteband gaat naar de afdeling waar de cassettes worden gemonteerd.
Het monteren van de cassettes
Op dit punt zou het goed zijn te vermelden dat ieder cassettetje afzonderlijk gemonteerd moet worden. De band wordt machinaal om de schoteltjes van de cassette gewonden, terwijl met de hand de roestvrij stalen asjes, de geflensde rollers, de mu-metalen afscherming, het aandrukviltje en de van een grafietlaag voorziene polyester slipplaatjes worden aangebracht. De band, die al van aan- en afloopstrip is voorzien, wordt door middel van een foto-elektrische winder opgewonden. Degene die de machine bedient, kan daarom niet meer de lengte van de cassetteband bepalen. Dit is allemaal van tevoren vastgelegd op de afdeling waar de aanloopstrips worden aangebracht en waar men precies de lengte kan bepalen.
Nadat de cassettes zijn samengevoegd, moeten ze gesloten worden. Er bestaan twee methodes voor. Bij de eerste methode — ultrasoon lassen — maakt men gebruik van geluid van zeer hoge frequentie (zoals bij een magnetronoven), dat een klein beetje plastic langs de rand van de cassette smelt. Per dag kan één persoon zo’n 11.000 cassettes lassen. Bij de tweede methode gebruikt men vijf schroeven die door een automatische schroevedraaier worden aangebracht. Van deze cassettes kunnen er per persoon per dag ongeveer 2000 worden gemonteerd. In deze tijd gaan veel mensen over op ultrasoon gelaste cassettes, en wanneer er iets fout gaat met het bandje, kopen zij geschroefde reservecassettebehuizingen om de defecte cassettebandjes opnieuw in te monteren. Uiteindelijk gaan de cassettes naar de afdelingen waar ze van een etiket worden voorzien en verpakt worden.
Het einde van onze rondleiding
Op het eind van deze interessante rondleiding begeven wij ons naar de afdeling kwaliteitscontrole, waar van iedere partij cassettes een steekproef wordt genomen. Andere laboratoria onderzoeken de samenstelling van ieder mengsel uit elke kogelmolen en van elke nog niet gesneden rol met video- of geluidsband. Bij het vervaardigen van magnetische banden moet elk aspect van het proces zorgvuldig worden onderzocht. De videobanden van een halve, één en twee inch breedte worden bekeken of getest. Constantheid is het allerbelangrijkste devies bij kwaliteitscontrole. Andere laboratoria testen de banden op slijtvastheid, levensduur en ’dropouts’, en onderzoeken de microscopische samenstelling, chemische variaties, rek, montage, enzovoort. Vaak wordt er net zo veel geld geïnvesteerd in het testen en op kwaliteit onderzoeken van de geproduceerde band als in het vervaardigen ervan. De magnetische band heeft de laatste paar jaar een enorme kwaliteitsverbetering te zien gegeven — eerst door veel betere ijzersoorten, dan door het kalanderen, daarna door het gebruik van chroomdioxide, en nu door kobalt en de nieuwe ijzersoorten.
En zo is onze rondleiding ten einde. Wij bedanken onze gids en nemen afscheid van haar. Terwijl wij de fabriek verlaten, denken wij aan de vele manieren waarop men van magnetische band gebruik maakt. Hiertoe behoren de op de band gezette bijbelboeken, waarvan er inmiddels enkele op congressen van Jehovah’s Getuigen zijn vrijgegeven. Soms worden deze bandjes meegenomen naar personen die door langdurige ziekte aan huis gekluisterd zijn, en zij stellen het zeer op prijs deze gedeelten van Gods Woord via de band te horen. Wanneer wij nu overdenken wat wij tijdens deze rondleiding hebben geleerd, beseffen wij heel wat beter hoeveel zorg en werk er wordt besteed aan het vervaardigen van magneetband — dat verbazende strookje band dat „uw stem” kan bevatten. — Ingezonden.
[Diagram op blz. 25]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
1 2
3 4 5
[Diagram op blz. 27]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
WAARUIT BESTAAT EEN CASSETTE?
behuizing
polyester slipplaatje met grafietlaag
schoteltje
tape
geflensde roller
roestvrij stalen asje
afscherming
aandrukviltje
[Illustratie op blz. 25]
Terwijl de tank (boven) draait, verpulveren stalen kogels het mengsel in de kogelmolen