Wat voor soort van gelegenheden disco’s zijn

OVER de hele wereld zoeken iedere week miljoenen mensen voor ontspanning een discotheek op. Naar wat voor gelegenheden gaan zij? Lijken ze allemaal erg op elkaar?

Dat hoeft niet het geval te zijn. Er kan vrij veel verschil zijn tussen de ene disco en de andere, want zoals het tijdschrift Discothekin zegt: „Disco betekent gewoon muziek en dansen, en daaraan kan iedere gewenste vorm gegeven worden. De mensen bepalen het succes van een club, en als de eigenaar/manager slim is, kan hij zijn eigen publiek uitkiezen door eenvoudig via de muziek te omlijnen welke atmosfeer hij wil creëren — of dat nu de jaren zeventig, de jaren veertig of zelfs de vrolijke jaren negentig [van de vorige eeuw] zijn.”

Er zijn zelfs ’kinderdisco’s’; andere werden ontworpen met speciaal hun grootouders in gedachten. Sommige gelegenheden worden „restaurant-disco’s” genoemd. In de vroege avonduren zijn het wellicht restaurants. Maar later op de avond dienen ze als discotheken. Dit stelt de restauranthouder in staat verdere inkomsten binnen te halen in uren dat zijn restaurant gewoonlijk zou zijn gesloten. In Europa zijn de meeste disco’s gelegenheden waar men iets kan eten en drinken en ook kan dansen.

Maar niet alle disco’s zijn hetzelfde; die naam kan op heel verschillende gelegenheden zijn geplakt. Maar wat is de essentie — het wezenlijke of de ziel — van disco? Welke levensstijl wordt er gepropageerd? Hoe wordt dit weerspiegeld door de muziek, het dansen, de kleding, enzovoort?

Disco — wat het eigenlijk is

Kitty Hanson, die uitvoerig onderzoek heeft verricht en veel over het onderwerp heeft geschreven, zegt van een moderne disco: „Onder het glinsterend baldakijn van lichten scheen de vloer op en neer te gaan met het gestamp van voeten, en de lucht begon te kraken van pure fysieke energie. Toen explodeerde de zaal. Kreten en uitroepen en een duizend wild zwaaiende armen vulden de lucht toen de muziek de dansers haast letterlijk met hun voeten van de vloer tilde. Het was een zinderend, knetterend moment van puur primitieve emotie. Het was de essentie van het discogebeuren.”

Wat is deze „puur primitieve emotie” — de essentie van het discogebeuren — die aan de dansers wordt ontlokt? Het vakblad Show Business geeft ons een idee in het artikel „Een dynamisch decennium van disco”, door daar te zeggen:

„Een sfeer van verdraagzaamheid omringt de disco-trend . . . Achterhaalde seksuele zeden, die gedurende de jaren zestig met succes werden bestreden, hebben het veld geruimd voor een nieuwe seksuele vrijheid waarin mensen eerlijk met hun verlangens omgaan en er zonder schuldgevoelens aan toegeven.

Homo’s dansen zij aan zij met hetero’s, en het zal beide partijen een zorg zijn. Deze rijkgeschakeerde vrijheid vormt de ziel van de disco, en het hart ervan is de pulserende discobeat.”

Vrije, vrijgemaakte seksuele expressie — het afwerpen van remmen — dat is de essentie, de ziel, van disco. Dit doet toch beslist denken aan oude vruchtbaarheidsdansen waar aanbidders losbraken in een razernij van hartstocht-opwekkende bewegingen die naar alle waarschijnlijkheid hun hoogtepunt zullen hebben gevonden in seksuele gemeenschap waarmee de deelnemers „Moeder Aarde” ertoe wilden brengen nieuwe oogsten voort te brengen.

Toegegeven, niet alle disco’s moedigen noodzakelijkerwijs ertoe aan de remmen los te gooien, maar disco wordt vereenzelvigd met een dergelijke ’in seksueel opzicht vrijgemaakte’ levensstijl. „Wat de disco-rage van de meeste van haar voorgangsters doet verschillen, is de onverholen neiging in orgie te ontaarden”, verklaart het tijdschrift Esquire. „In alle disco ligt orgie opgesloten . . . Door de ogenblikkelijke en volledige bevrediging van alle seksuele verlangens aan te bieden in een atmosfeer van intense, de verbeelding aansprekende opwinding, bevordert de door disco opgeroepen orgie het intreden van een verhoogde staat van bewustheid, van letterlijke extase, of buiten het lichaam staan.”

Nadruk op het eigen ik

Sommigen denken bij disco misschien vooral aan een bepaalde stijl van dansen, waarbij de hustle een rol speelt, en voor sommigen kan dat het zijn. Maar dit is niet echt disco. Gewoonlijk is de aandacht van de dansers niet zozeer gericht op het dansen met iemand anders, als wel hun eigen gang te gaan — ’zich uit te leven’ — zoals de zegswijze is. Het hele beeld is dat van seksueel exhibitionisme.

Deze krachtige aandrang van de disco-cultuur om zich aan de eigen verlangens over te geven, is opgevallen en er zijn enkele tot nadenken stemmende dingen over gezegd. Merk het redactionele commentaar op in de New York Daily News van 19 maart 1978 onder het opschrift, „Disco, Narcisme & Maatschappij”:

„Van elkaar gescheiden door muren van oorverdovende muziek en meegevoerd in een razernij van schelle lichten, gaan dansers hun eigen gang, waarbij zij elkaar zelden aanraken, elkaar geen moment aankijken, of iets tegen elkaar zeggen. Het heeft er veel van weg voor een spiegel te staan en zonder ophouden ’ik, ik, ik, ik . . .’ te roepen.

Deze pure genotzucht weerspiegelt een in onze maatschappij gevaarlijk diepgewortelde filosofie. Het predikt dat alles waarin iemand zin heeft 100% in orde is — ongeacht hoe het iemand anders beïnvloedt.

Deze instelling blijkt uit onze omhoogschietende echtscheidingscijfers, onze enorme aantallen uiteengevallen gezinnen en uit ontelbare boeken en bewegingen die zijn afgestemd op de bevrediging van de eigen verlangens en het vergroten van een gevoel van eigenwaarde.

Er is te weinig plaats voor liefde in de filosofie die de discowereld doordringt. En dat is jammer, want zij die de vreugden van het geven en het samen delen hebben vergeten — of nooit hebben gekend — missen het rijkste deel van het leven.”

Het artikel in Esquire van 20 juni 1978 richt zich tegen hetzelfde punt, en is getiteld: „De discostijl: bemin uzelf”. „Dat disco voortbouwt op een herleving van dansen met een partner of dat het te maken zou hebben met een danspas die de Latin Hustle wordt genoemd”, zo stelt het artikel, „is of een wensgedachte van de dansleraren op de Arthur Murray dansscholen of gewoon slechte vrouwenpaginajournalistiek. De waarheid is dat de hedendaagse hippe discodanser met het soort eenmansshow bezig is dat John Travolta te zien geeft in de opwindendste scène van Saturday Night Fever.”

Aangezien de film Saturday Night Fever zoveel te maken heeft gehad met de fenomenale groei en verspreiding van disco, doen wij er goed aan die film te beschouwen. Welke soort van levensstijl toont deze film en draagt ze in feite uit?

„Saturday Night Fever”

De hoofdpersoon van de film leeft voor slechts één ding — op de zaterdagavond uit te blinken in de disco. De seksuele escapades van de disco-kliek worden breed uitgemeten, met inbegrip van orale seks, die buiten in een auto wordt beoefend wanneer er even niet gedanst wordt. Het taalgebruik behoort tot het vuilste soort. Toch wordt dit alles als normaal voorgesteld — de manier van leven van degenen die disco’s bezoeken. In een kranteartikel, „Waarom tieners niet naar ’Saturday Night Fever’ zouden moeten gaan”, zegt de Newyorkse psycholoog Dr. Herbert Hoffman:

„Wat Travolta en zijn vrienden jongens in de tienerleeftijd bijbrengen, is seksuele betrekkingen te hebben met meisjes zonder daar ook maar enige romantische gevoelens aan te pas te laten komen, om meisjes als seksobject te gebruiken, om de hele seksuele ervaring te ontdoen van al het persoonlijke.

De ideeën die tieners uit deze film zullen meenemen, kunnen op tragische wijze hun hele leven beschadigen.

Jonge jongens zullen eropuit zijn ’succes te behalen’ bij de andere sekse, met het idee dat een verhouding met een meisje een prestatie is waarop tegenover vrienden gepocht kan worden om het aanzien binnen de groep te vergroten.

Jonge meisjes krijgen de overtuiging dat vrij geslachtelijk verkeer vereist zal zijn om zich te verzekeren van populariteit, of dat mannen ’maar op één ding uit zijn’. In beide gevallen wordt hun mogelijkheid om ooit een diepe en duurzame emotionele binding aan te gaan, in gevaar gebracht.

Het is een verziekte film die men ontvankelijke tieners laat zien.”

Toch zijn over de hele wereld miljoenen jongeren, vaak samen met hun ouders, naar deze film gedromd, en is hij een van de grootste kassuccessen aller tijden geworden. En, zoals opgemerkt, de film laat zien wat disco betekent. Maar dat is ook af te leiden uit andere aspecten van het discowereldje.

Muziek, kleding en drugs

Naarmate de populariteit ervan toeneemt, zullen maar weinig mensen niet vertrouwd zijn met het geluid van discomuziek. Vele welbekende songs uit vroegere decennia zijn vermengd met de pulserende beat van disco. Als zij aan deze melodieën gewend raken, vinden zelfs sommige ouderen die destijds van de originele melodieën hielden, het prettig om naar de modernere versie te luisteren. Maar alweer, wat is vaak een sterk effect van discomuziek?

In een verslag over een van de populaire discogroepen zegt Discoworld: „In het nummer ’Baby I’m On Fire’ uit hun laatste album, ’Arabian Nights’, hijgen en fluisteren de drie vrouwen ’Oooh, I’m on fire’ [Ik brand . . .]. Een fallische saxofoon mengt zich erin en verandert de song in een fabuleuze sound-track voor een pornoshow à la Times Square.” Dan voegt het tijdschrift eraan toe: „De met seks geladen stijl van de Ritchie Family past heel goed in wat de hoofdmoot vormt van de hedendaagse discomuziek, het verheerlijken van genoegens.”

Disco’s flagrante exploitatie van seks, met inbegrip van pogingen de luisteraars seksueel op te winden, werd ook gesignaleerd in het tijdschrift Time. Het artikel daarin, „Protserige regering van Discokoningin”, zei: „Destijds in 1976 . . . kreeg zij een gouden plaat voor het 22 keer simuleren van een orgasme.” Ook platenhoezen geven een idee van het soort van muziek dat op de plaat te vinden is. Soms wordt naaktheid getoond, hoewel de exploitatie van seks vaak iets subtieler toegaat. Discoworld zegt met betrekking tot een hoes: „De houdingen van Jaqui en Dodie, gecombineerd met die van Ednah, creëren een symbool van drie letters dat bij oppervlakkige beschouwing voor het bewustzijn onzichtbaar blijft, maar op een of ander niveau van het onderbewuste toch ogenblikkelijk wordt waargenomen: S-E-X.”

De kledingstijl in discokringen is al evenzeer in overeenstemming met de nadruk op seks. Het boek Disco Fever toont een foto van een dansende vrouw in een Newyorkse disco. Haar jurk heeft een split tot aan haar middel en haar been is opgeheven zodat de binnenkant van haast haar hele dij te zien is. Het onderschrift van de foto luidt: „Dit beeld . . . geeft goed weer wat disco aantrekkelijk maakt.” Paulette Weiss, die als schrijfster verbonden is aan de staf van het tijdschrift Stereo Review, zegt van degenen die gevangen zitten in de disco-roes: „Ik heb vrouwen hun kleren zien uittrekken op een dansvloer.”

In overeenstemming met de nadruk die disco op zogenaamd „genieten” legt, vinden drugs ongehinderd hun weg in disco’s. Onlangs haalde een arrestatie in verband met drugs in de bekendste disco van New York de krantekoppen. Maar de New York Daily News merkte op: „De ontdekking van drugs in Studio 54 hoeft niemand te verrassen die daar wat tijd heeft doorgebracht, aldus geregelde bezoekers. Cocaïne en marihuana zijn daar naar verluidt openlijk uitgewisseld, verkocht en gebruikt sinds de gelegenheid in april vorig jaar werd geopend.” — 15 december 1978.

Geluid en lichten

Geluid en lichten worden algemeen als essentieel beschouwd in de hele disco-beleving. Het geluid wordt niet eenvoudig gehoord; het is zo overweldigend dat het wordt gevoeld.

Maar kan geluid dat zo hard is, gevaarlijk zijn? Een recent krantebericht uit Rio de Janeiro, Brazilië, zei: „De mogelijkheid dat discotheken een gevaar voor de gezondheid opleveren, heeft de regering ertoe gebracht te wachten met het afgeven van vergunningen voor 20 etablissementen in de zuidelijke stad Porto Alegre, totdat er een medisch onderzoek heeft kunnen plaatsvinden.” De zaak in kwestie kan best wel eens het geluidsniveau geweest zijn, en dat zou dan heel begrijpelijk zijn.

Vorig jaar is in de Verenigde Staten, op Long Island in New York, een geluidscontrole uitgevoerd, en veiligheidsinspecteurs vonden 18 etablissementen waar het geluid langer dan 30 seconden boven de 95 decibel kwam. Overal moest een waarschuwing bij de ingang worden aangebracht: „GELUIDSNIVEAU BINNEN KAN BLIJVENDE SCHADE TOEBRENGEN AAN HET GEHOOR.” Medisch onderzoek wijst erop dat het geluidsniveau dat gewoonlijk in disco’s wordt ondergaan bij bepaalde personen blijvende schade aan het gehoor kan toebrengen, vooral bij degenen die geregeld aan dergelijke geluidsniveaus blootstaan.

Ook de lichten vormen een mogelijk gevaar voor de gezondheid. Hoe dat zo? Wel, bepaalde disco’s hebben lichtsystemen waarbij lasers worden gebruikt. „Als de lichtbundel in uw oog terechtkomt”, zegt Paul L. Ziemer, hoogleraar aan de Purdue University, „zou dat kunnen resulteren in een verbrande plek op het netvlies — een permanente blinde vlek.” Bovendien kan de stroboscopische verlichting die flikkert op de maat van de beat van de muziek, duizeligheid, misselijkheid en hallucinaties voortbrengen. Onder de instanties die hierover waarschuwingen hebben geuit, is ook de Britse regering, die dit heeft gedaan in een brochure over veiligheid in scholen.

Maakt deze beschouwing van disco — de wortels van het verschijnsel en de soort van gelegenheden die disco’s zijn — het gemakkelijker om te begrijpen waarom die christelijke opzieners die vorig jaar december in New York bijeenwaren, zich zorgen maakten over de groeiende populariteit van disco?

Vele mensen genieten echter van disco om juist die redenen waarom anderen het verschijnsel gevaarlijk achten. Zij geloven dat eventuele risico’s minimaal zijn, en dat die het waard zijn om te genieten van wat zij als een aangename tijd beschouwen. Hoe groot zijn de gevaren nu in feite? Vormt het bezoeken van disco’s een gevaar met betrekking tot iemands blijvende welzijn en geluk? Dit zijn de kwesties die wij nu gaan beschouwen.

[Inzet op blz. 10]

„Seks overheerst disco. . . . Er is met vieze disco geld te verdienen — veel geld — en steeds meer platenmaatschappijen en radiozenders doen daaraan mee.” — US, 9 januari 1979.