Tyfoons op het spoor
DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT OP HAWAII
„TYFOON!” Bij het horen van dat woord slaat Chinezen, Japanners, Filippino’s en Micronesiërs de schrik om het hart. Het is een woord van Chinese oorsprong (dat wordt uitgesproken als „taifoen”) en ten westen van de 180e lengtegraad wordt gebruikt om een storm te beschrijven met windsnelheden van 120 kilometer per uur of meer. Ten oosten van die denkbeeldige noord-zuid-scheidslijn, spreekt men over orkanen.
Elk jaar trekken tientallen van deze verwoestende stormen door het gebied van de Grote en Indische Oceaan. Zo af en toe zwenken ze af naar het vasteland van China en zaaien daar dan dood en verderf. Soms wordt Japan door twee tyfoons tegelijk getroffen, gepaard gaande met overstromingen en aardverschuivingen en groot verlies aan mensenlevens.
Enorme hoeveelheden energie komen tijdens een tyfoon of orkaan vrij. „Men schat”, aldus de Encyclopædia Britannica, „dat een volledig ontwikkelde orkaan meer dan 3.170.000.000 ton lucht per uur verplaatst.”
Hoe komen zulke reuzenstormen tot ontstaan? Hoe is het om er middenin te geraken? Zijn ze snel genoeg te signaleren om aan hun verwoestende kracht te ontkomen?
De equatoriale stiltegordel
Hebt u wel eens gehoord van de „equatoriale stiltegordel”? Daar onder verstaat men een gordel van lage druk die de gehele evenaar omcirkelt; de passaatwinden komen er samen en constant stijgt er warme lucht op. Deze gordel is een kweekplaats van tropische stormen, doordat de zon het land en het water er sterker verwarmt dan overal elders. Met welk gevolg?
Water van het oceaanoppervlak gaat continu in waterdamp over en stijgt met de warme lucht omhoog; wolken zijn het resultaat. Onder bepaalde omstandigheden kan het gebeuren dat verscheidene omhooggerichte stromingen zich met elkaar verenigen en een schoorsteeneffect scheppen. Steeds meer lucht wordt aangezogen en naarmate de schoorsteen groeit, begint hij door de rotatie van de aarde te draaien. De luchtdruk aan de onderkant daalt snel, hetgeen nog meer lucht en vocht van buiten de roterende kolom aantrekt — op dezelfde manier als water bij zuiging naar de onderkant van een rietje wordt getrokken. De warme, vochtige lucht kan opstijgen tot een hoogte van 9 à 10 kilometer, waar ze tegen een deken van koude lucht stuit. Daarna spreidt ze zich; het vocht condenseert en begint als regen te vallen, terwijl de lucht steeds sneller en sneller gaat draaien naarmate de wind zich in de orkaan ontwikkelt.
Op de oceaan kan het water in het „oog” van zo’n storm wel 3 tot 5 meter hoger staan dan in de omringende oceaan, terwijl een zware tyfoon of orkaan de oceaangolven soms wel opzwiept tot een hoogte van 15 à 30 meter. Kunt u zich een beeld vormen van de vernietigende kracht van zulke golven? Van tyfoon- en orkaanwinden is bekend dat ze kleine splinters door grote bomen hebben gedreven, grote schepen op het strand hebben geworpen en treinen hebben laten ontsporen.
Voorbeelden van tyfoongeweld zijn: de tyfoon van 7 oktober 1737, die met stormgolven van zo’n 12 meter hoog de Indiase stad Calcutta besprong, waarbij 300.000 mensen het leven verloren; de tyfoon Rose, die op maandag 16 augustus 1971 het eiland Hong Kong teisterde met regen- en windvlagen van 190 kilometer per uur en de rotsige kusten van Hong Kong bezaaide met veertig zeeschepen die van hun anker waren geslagen; en de orkaan Fifi, die in september 1974 over Nicaragua, Honduras, El Salvador, Guatemala en Belize raasde. Een artikel in Het Beste berichtte hierover:
„Fifi spaarde haar ergste kwaadaardigheid voor Choloma en andere steden aan weerskanten van de Merendón Sierra. Een zich langzaam voortbewegende orkaan kan 10 tot 25 centimeter regen op vlak land neerlaten, maar vijfmaal zoveel op bergachtig gebied. In Choloma staat het benzinestation van Manuel Becerra hoger dan het omliggende land. ’Toen het water ging stijgen, kwamen er mensen van de laag gelegen gebieden naar mij toe,’ zei hij. ’Tegen middernacht stonden er minstens achthonderd mensen opeengedrongen rondom het station.’
Toen begon de zondvloed. ’Zelfs in een zware regen kun je druppels apart zien,’ vertelt hij. ’Maar nu stortte er plotseling een compact gordijn van water uit de hemel.’
De stortregen duurde vier uur. De verzadigde aarde op de steile Merendón kon niet meer hebben Plotseling gleden duizenden tonnen aarde, gesteente en bomen omlaag. In Ocotillo hoorde Arcadio Gámez het gebulder. Hij rende naar buiten en vuurde zijn pistool in de lucht af om andere bewoners te waarschuwen. Ongeveer veertig volgden hem, hoger de berg op. In een shocktoestand zagen ze elk huis van het dorp in het ravijn gesleurd worden. ’Het leek alsof de berg dreef,’ zei Gámez. 31 ongelukkigen uit Ocotillo werden in een kolkende mengeling van aarde, huizen, grote keien, vee en enorme bomen meegeveegd in de doodsvallei.”
Voordat Fifi’s geweld wegebde, eiste ze het leven van 7000 à 8000 mensen en maakte ze honderdduizenden door overstromingen en aardverschuivingen dakloos. In de hierboven genoemde stad Choloma bleken 2700 van de 5000 inwoners te zijn omgekomen.
Is er een manier om zulke rampen te voorkomen? Zijn orkanen en tyfoons lang genoeg van tevoren te signaleren om grootscheepse voorzorgsmaatregelen te kunnen treffen?
De geboorte van een storm vaststellen
Vroeger, toen slechte communicatiemogelijkheden snelle berichtgeving onmogelijk maakten, was een plotselinge daling van de barometerstand (duidend op een plotselinge daling van de luchtdruk) ongeveer de enige waarschuwing waar mensen op konden afgaan. Vaak was het dan echter te laat om aan een storm te ontsnappen. Naderhand maakte de verbreiding van de radio het mogelijk enkele uren van tevoren meldingen binnen te krijgen van vrijwilligers op andere eilanden.
Daarna kwam de radar. Daarmee is het mogelijk de spiraalvormige wolkformatie al van veraf te signaleren. Het nadeel is echter dat radarsignalen een rechte lijn volgen, zodat radar-waarneming van een tyfoon, door de kromming van de aarde, toch pas mogelijk is wanneer de storm nog maar zo’n 300 kilometer van het radarinstrument verwijderd is.
Verreweg de nuttigste instrumenten voor het signaleren van tyfoons zijn dan ook weersatellieten. Een van deze satellieten, die de aarde in noord-zuid-richting omcirkelt, tast elke 4 1/2 minuut een gebied van 3000 bij 3000 kilometer af. Wat de satelliet „ziet”, wordt op magneetband geregistreerd en daarna op twee commandocentrums in de Verenigde Staten uitgelezen.
Dank zij deze satelliet zijn weerstations te Guam, Wake Island, Honolulu en vele andere plaatsen, in staat een goed beeld te krijgen van de atmosferische omstandigheden honderden kilometers om hen heen. Weervoorspellers te Honolulu en Guam bepalen de waarde van alle wolkenbeelden die ze ontvangen en gaan na of ze kenmerken vertonen die typerend zijn voor een tropische storm of tyfoon.
Een andere weersatelliet heeft een zodanige baansnelheid gekregen dat hij boven een vast punt van de evenaar in de Grote Oceaan blijft staan. Dit biedt weerstations de mogelijkheid, om de tweeëntwintig minuten een fotografisch beeld van het grootste deel van de Grote Oceaan te ontvangen. Een soortgelijke satelliet staat boven de Atlantische Oceaan.
Wanneer een tyfoon ophanden is
Wat gebeurt er wanneer op de satellietfoto een tyfoon-patroon is te zien? Op zo’n moment worden alle weerstations in het gebied gewaarschuwd en er worden stappen ondernomen om dodelijke ongelukken te voorkomen en ook de materiële schade tot een minimum te beperken. Maar dat is niet alles.
De weerstations zenden grote ballons met instrumenten en zendapparatuur de lucht in — op de grond staan speciale ontvangers op deze instrumenten afgesteld — en deze vergaren inlichtingen over de temperatuur, vochtigheid, windsnelheid en windrichting van de storm, tot een hoogte van ongeveer 27 kilometer. Bovendien stijgen er van Guam of de Filippijnen speciale „tyfoon-jagers” op, vliegtuigen die de storm in ontwikkeling volledig volgen en inlichtingen doorseinen over de windsnelheid op verschillende plaatsen — van de rand tot het oog van de storm — alsook over de omstandigheden op zee. Een ooggetuige vertelt hoe het in zo’n vliegtuig is:
„Het was donker als de nacht. In de nooit eindigende luchtwervelingen danste ons 54 ton zware vliegtuig als een kurk in een snelle stroom . . . Stelt u zich de ruimte voor van een gewone badkamer, daarin tweeduizend kilo elektrische apparatuur, thermosflessen, reddingsuitrusting en de bemanning, en dat allemaal flink door elkaar geklutst.”
Het signaleren en volgen van een tyfoon, vanaf het moment van zijn bestaan, is van uitermate groot belang. Denk maar aan de Micronesiërs die op atol-eilanden wonen welke vaak niet meer dan zes meter boven de waterspiegel uitsteken. Ook schepen op zee worden graag ruim van tevoren gewaarschuwd zodat ze nog een goed heenkomen kunnen zoeken.
Ja, er is heel wat vooruitgang geboekt in het snel waarschuwen voor heftige tyfoons en orkanen. Helaas gaan er door het negeren van deze waarschuwingen nog altijd veel mensenlevens verloren. Met het oog op de vernietigende krachten die in een tropische storm worden ontketend, is het echter verstandig bij hun nadering zo snel mogelijk de wijk te nemen.