Maak kennis met de machtige levíathan

„IK HOEF zijn ledematen nauwelijks te noemen”, zo luidt een oude beschrijving van de levíathan, „zijn kracht en de doeltreffendheid van zijn pantser. . . . Wie kan de deuren van zijn muil openbreken, zijn schrikwekkende tanden sluiten? . . . Treft het zwaard hem, het zal niets uitrichten, zomin als speer, pijl of werpspies.” — Job 41:4-18, New American Bible.

Welk schepsel heeft een stel vreesinboezemende tanden en een huid zo taai dat zwaarden, speren, pijlen en werpspiezen haar nauwelijks kunnen doordringen? Dat schepsel is een reptiel, een van de grootste die er bestaan. Aangezien die oude beschrijving van de levíathan in het Midden-Oosten is opgeschreven, was het bedoelde schepsel ongetwijfeld de Nijlkrokodil die een lengte kan bereiken van 4 tot 5 meter.

De werkelijke kracht van de krokodil schuilt in zijn driehoekige snuit. Wat een aanblik wanneer de scharnierende onderkaak naar beneden zakt en een blik vergunt op een verzameling van zesenzestig scherpe tanden! Wanneer de kaken zich sluiten, is de uitgeoefende druk reusachtig. In zijn boek Nature Parade schrijft F. W. Lane: „Bij experimenten in Frankrijk oefende een krokodil van 54 kilo tussen zijn kaken een druk uit van 698 kilo.” — blz. 83, 84.

De stevigheid van het krokodillepantser is ook iets wat verbazing wekt. Natuuronderzoeker R. L. Ditmars schrijft hierover: „Voor werpspiezen en pijlen is de huid ongetwijfeld ondoordringbaar” (Reptiles of the World, 22e druk, blz. 16). En hoewel niet kogelproef, zullen de rugplaten bij een schampschot de kogel wel vaak doen afketsen (Library of Natural History, Deel V, blz. 2381). Hoe is de opbouw van de krokodillehuid?

Taaie hoornen schubben ingebed in beenderplaten bedekken de bovendelen van de rug en staart. Deze hoornen schubben zijn in rijen gerangschikt en bezitten in de meeste gevallen een opstaande rand of kam.

De onderkant bestaat uit gladde, hoornachtige schubben, waaronder gewoonlijk geen benen platen zitten, met uitzondering echter van de keel, die vaak wel van kleine benen plaatjes is voorzien.

De zijkanten van het krokodillelichaam zijn bedekt met kleine knobbelige schubben. Dank zij die schubben kunnen de zijkanten uitzetten en inkrimpen — een belangrijk vereiste voor de ademhaling en, in het geval van het vrouwtje, van groot belang voor de uitzetting tijdens de zwangerschap.

Wegens zijn waardevolle huid is op de krokodil meedogenloos gejaagd door mannen die snel fortuin zochten te maken. Slechts de onderkant is echter geschikt voor leren produkten, terwijl bij de aanwezigheid van benen plaatjes de handelswaarde van de huid sterk afneemt.

Goed toegerust voor zijn bestaan

De krokodil is ideaal toegerust voor zijn tweevoudig bestaan op land en in het water. Zijn duikbootvormige lichaam en zijn krachtige peddelstaart stellen hem tot snel zwemmen in staat. Op het hoogste deel van de krokodillekop bevinden zich de ogen, de gehooropeningen en uitwendige neusgaten, zodat die nog boven het water kunnen steken, terwijl de rest van de kop onder water is. Dat verklaart ook waarom de krokodil zowel kan zien als ademhalen, ook al is zijn hele lichaam misschien onder water.

Wanneer de krokodil volledig onder water is, zijn er speciale spieren of kleppen die de uitwendige neusopeningen afsluiten. Het doorzichtige binnen-ooglid (het knipvlies) beschermt de oogbol tegen water en biedt het reptiel terzelfder tijd een bepaalde mate van zicht.

De inwendige neusopeningen aan het eind van de lange neusgang monden niet uit in de opening van de bek, maar in de keel. Hierdoor wordt verhinderd dat de ademhalingswegen volstromen wanneer het dier zijn bek onder water opent. Dan treedt er namelijk een speciaal kleppenmechanisme in werking. Een huidplooi hangt van de bovenkant van de bek, net vóór de inwendige neusopeningen naar beneden, met een overeenkomstige huidplooi op de tong. Wanneer de krokodil onder is gedoken, wordt de onderplooi precies aansluitend tegen de bovenplooi gesloten, waardoor wordt verhinderd dat het water in de keel loopt. Hierdoor kan de krokodil ook blijven ademhalen wanneer de bek onder water openstaat en de neusgaten zich boven water bevinden.

Een belangrijke schakel in de levenskringloop

Wetenschappelijke onderzoekingen omtrent de voedingsgewoonten van de krokodillen hebben aan het licht gebracht dat zij ondanks hun plaats in de klasse van de roofdieren, weinig roofzuchtig zijn. Als betrekkelijk luie creaturen, zijn volwassen krokodillen maar erg weinig actief. Hun voedselbehoeften zijn veel minder dan wat veel mensen denken. De onderzoeker Hugh Cott verklaarde hierover: „In gedachten houdend dat krokodillen zich slechts gedurende een bepaald gedeelte van hun levenscyclus voornamelijk met vis voeden en dat ze ook heel wat andere dingen eten, moeten wij tot de verrassende conclusie komen dat de totale dagelijkse visconsumptie van een individuele krokodil minder is dan van een witborst aalscholver (die zeker wel één kilo vis per dag verorbert).”

Krokodillen voeden zich meestal met vissen die op andere vissen jagen en met vissen die weinig waarde hebben voor de menselijke consumptie. Steeds wanneer krokodillen uit een bepaalde streek verdwijnen, loopt de toename van bepaalde vissoorten uit de hand en bedreigen ze het bestaan van andere soorten. Door het eten van grote hoeveelheden watertorren, libellelarven en krabben — die zich normaliter met pas uitgekomen vis voeden — werken jonge krokodillen mee aan de vistoename.

Onderzoekingen van de Amerikaanse alligator, een nauwe verwant van de krokodil, geven aan dat deze machtige reptielen veel tot het behoud van plante- en dierenleven bijdragen.

In de Everglades bijvoorbeeld, een moerasgebied in het zuiden van Florida, houden alligators de hoeveelheid gevlekte kaaimansnoeken onder controle, die anders alle baars en brasem, en andere waardevolle sportvis, zouden opeten.

De alligator draagt bovendien tot het behoud van de natuur bij door vijverachtige kommen te graven in gebieden waar de waterstand sterk fluctueert. In de Everglades vormen deze „gator holes” zoals ze worden genoemd, de diepste poelen, die tijdens een periode van droogte het langst vochtig blijven en zodoende een wijkplaats vormen voor diverse vissen, amfibieën en reptielen, die zich na het voorbijgaan van de droogte weer rijkelijk kunnen vermenigvuldigen. Deze gaten voorzien ook in voedsel en water voor vogels en zoogdieren.

Voedingsstoffen afkomstig van de uitwerpselen van de alligator en de resten van zijn maaltijd, verrijken de bodem en dragen bij tot een weelderige plantengroei. Op oevers bestaande uit materiaal dat uit „gator holes” is geschept, kunnen planten groeien die volkomen verschillen van die in de onmiddellijke omgeving.

Zelfs de bewegingen van de alligator door zijn woongebied, hebben een heilzame uitwerking op het landschap. Als groot reptiel maakt de alligator kanalen door de plantengroei en verlangzaamt daarmee het proces waardoor een vijver verandert in een moeras.

Ja, de machtige „levíathan” is beslist een indrukwekkend schepsel. Zijn beschermende bepantsering en de kracht van zijn kaken zijn ontzaginboezemend. Dit reptiel is verbazend goed toegerust voor zijn bestaan en levert een belangrijke bijdrage aan het behoud van het huidige evenwicht in de natuur. Hoewel voor veel mensen niet bijzonder aantrekkelijk, zal de machtige levíathan ons er toch van bewust hebben gemaakt dat het onverstandig is de waarde van welk schepsel maar ook te onderschatten. Vooral nu de meedogenloze slachting die de mens onder dit reptiel heeft aangericht, ertoe heeft geleid dat het in veel gebieden niet meer voorkomt, gaat men zijn belangrijkheid beseffen.