Serveer iets warms op een winterse dag

HET was een koude dag toen de diverse leden van een bepaald gezin thuis kwamen voor het avondeten. Wat vonden ze op tafel? Een koude schotel! Wat was dat een teleurstelling! Ze hadden allemaal uitgezien naar iets warms om na de kou buiten weer wat op temperatuur te komen.

Ja, hoe kouder het weer, des te meer zullen uw gezinsleden een warme maaltijd waarderen, of het nu ’s morgens, ’s middags of ’s avonds is. En vooral als er in een omgeving weinig brandstof is en huizen, scholen en kantoren niet zo behaaglijk warm gestookt kunnen worden als men wel zou wensen, dan is er nog meer reden om warme, hete maaltijden te serveren.

Schenk aandacht aan de voedingswaarde

Een belangrijke factor om bij koud weer aandacht aan te schenken, is de voedingswaarde. Vooral eiwitten kunnen het lichaam goed helpen bij zijn strijd tegen de kou, zoals wel blijkt uit de voeding van Eskimo’s. Maar in deze dagen van uitzinnig hoge vleesprijzen moet men zich vaak tot andere bronnen wenden om aan de noodzakelijke eiwitten te komen. Eieren leveren natuurlijk eiwit, maar ook bepaalde groenten zoals sojabonen (van alle groenten het meest) alsook andere bonen, of linzen en erwten. En vergeet bovendien de kaas niet, die bij heel wat warme gerechten toegepast kan worden.

Voor een goede gezondheid is het belangrijk evenwichtig te eten en te zorgen voor voldoende vitaminen en mineralen in ons voedsel, die ons grotendeels worden verschaft door groenten en fruit. Groenten dienen zeker niet te lang op het vuur te staan. En dat hoeft ook niet. Als we de tijd van opzetten zorgvuldig uitkienen, zijn ze met gemak dampend op tafel te brengen.

Houd vooral bij koud weer in gedachten dat onze spijsvertering een chemisch proces is, en zoals nagenoeg alle chemische processen, door warmte wordt versneld. Daaruit volgt dat uw maag goed warm voedsel sneller kan verteren dan koude produkten, die eerst nog door het lichaam moeten worden verwarmd. Dit is iets waar vooral personen met een zwakke maag rekening mee zullen willen houden. Zij doen er goed aan ijskoud voedsel te mijden, of het zo te eten als ijs — langzaam met kleine hapjes en eerst warm laten worden in de mond. Laat bovendien levensmiddelen die in een koelkast vers zijn gehouden, vóór het eten minstens op kamertemperatuur komen. Maar op een koude winterse dag, wat is er dan beter op tafel te brengen dan iets lekker warms, in plaats van een koude schotel op kamertemperatuur. En als u werkelijk een goed hete maaltijd wilt opdienen, verwarm dan eerst uw borden, en wellicht zelfs de schalen, vlak vóór de maaltijd.

Warm ontbijt

Tracht in de winter ook vooral het ontbijt van iets warms vergezeld te laten gaan. Voor velen gaat er vrijwel niets boven een diep bord warme havermout (liefst geen „vlugge”) wanneer zij voedzaam, licht en zuinig willen eten. Wilt u er iets speciaals van maken, kook de havermout dan met melk en honing. Er zijn ook mensen die daar voorts nog eidooier en stukjes appel aan toevoegen, en daarna, vlak voor opdiening, stijfgeslagen eiwit erdoorheen mengen.

Natuurlijk zijn er nog heel wat andere graanprodukten als warm gerecht te nuttigen. Bijvoorbeeld pap van geplette of hele tarwekorrels (waarbij de laatsten wel een lange kooktijd vergen, maar bijzonder smakelijk, korrelig en voedzaam zijn), pap van maïzena of bloem. En vergeet natuurlijk de (ongepolijste) rijst niet. Vraag bijna elke oosterling die u maar wilt, en hij zal u vertellen hoe goed het is om de dag te beginnen met een grote kom warme rijst. Waar het dus in feite op neerkomt, is dat u elke dag van de week, zo u wenst, een ander warm graanprodukt als voedzame en lekkere verrassing aan het gezinsontbijt kunt toevoegen.

Hebt u ’s morgens te veel haast, doe dan ’s avonds een half kopje tarwekorrels in een liter-thermosfles. Voeg hier kokend water aan toe en laat het geheel vijf minuten staan. Giet het water af en vul de thermosfles tot aan de bovenrand met nieuw kokend water. Sluit vervolgens de fles goed af en laat haar een nacht overstaan. ’s Morgens hebt u dan genoeg gekookte tarwepap voor twee personen.

Voor andere warme ontbijtgerechten hebt u de beschikking over eieren — een voedingsprodukt dat op bijna oneindig veel manieren is te bereiden. En dan natuurlijk ook allerlei soorten van pannekoeken, waarbij fruit kan worden gegeten, in de vorm van bijvoorbeeld zwarte bessen, dunne schijfjes appel of banaan of iets dergelijks.

De mate waarin voorgaande suggesties voor u nuttig zijn, hangt natuurlijk grotendeels af van de activiteiten van uw gezin, de soort van kou waaraan ze zijn blootgesteld en het gewicht dat ze al dan niet nastreven. Opgroeiende tieners hebben in het algemeen meer voedsel nodig dan de gemiddelde huisvrouw of meer ook dan in het algemeen volwassenen die voornamelijk zittend werk verrichten.

Soepen in allerlei variaties

Ofschoon er wel zoiets als koude soep bestaat, denken we bij het woord soep toch gewoonlijk aan iets heets. Een dunne, heldere of gebonden soep kan dienen als lunch of de eerste gang van de hoofdmaaltijd van de dag. In grote kookboeken worden hele pagina’s gewijd aan de bereiding van allerlei soorten van soepen, terwijl er ook kookboeken zijn die helemaal alleen over soepen gaan, met wel 100 of meer recepten. In een van deze „soep-boeken” stond onder meer de vraag: „Wat is op een koude winterse dag verkwikkender dan een kom heerlijk gekruide zelfgemaakte soep?”

Om te beginnen trekken we de bouillon — van stukjes kip of van kalfs- of lamsvlees, dan wel van de beenderen van deze dieren. Visbouillon trekt men van de graat van bijvoorbeeld tong en heilbot, plus de huid. In de receptenboekjes treffen we ook de bereiding aan van groente-bouillon, getrokken van uien, worteltjes, de witte delen van prei, selderij, rapen en/of klein gesneden aardappelen, waaraan boter of olie is toegevoegd.

Uitgaande van deze bouillons zijn er heel veel heldere soepen, zogenaamde consommés te maken — vaak vlees- of kippesoep, gegarneerd met tomaat of dunne reepjes groenten, of groentesoepen. Deze soepen smaken gewoonlijk op hun best wanneer er een paar eetlepels sherry aan zijn toegevoegd, hetgeen echter niet geldt voor groentesoepen.

Van groentesoepen gesproken, deze bieden natuurlijk tal van mogelijkheden. Minestrone, erwtensoep, bloemkoolsoep, spinaziesoep, waterkerssoep en aardappelsoep, met of zonder knoflook. Of waarom uw gezin voor de verandering niet eens verrast met Franse uiensoep, Russische borsjtsj of Poolse zuurkoolsoep?

Met sommige van deze groentesoepen zitten we echter al in de groep van de zogenaamde gebonden soepen. De basis voor gebonden soepen zullen de meeste huisvrouwen in blikjes kopen. Dit spaart hun een hoop werk, en ze maken hun soep romig door er melk in plaats van water aan toe te voegen. Favoriet in deze groep zijn de asperge-, selderij- en tomatensoepen. Wilt u uw gezinsleden en gasten op een speciale lekkernij onthalen, breng dan gebonden champignonsoep op tafel. Een soep die heel gemakkelijk is te maken. Neem voor vier mensen een half pond champignons, snijdt die in dunne schijfjes en bak ze zachtjes met uien bruin. Doe ze dan met een kwart liter melk in een pan, meng het geheel goed dooreen en verwarm het tot het kookt; daarna wat zout en peper naar smaak toevoegen. Deze soep is niet alleen smakelijk en voedzaam — uit recente onderzoekingen is bovendien gebleken dat de paddestoelen te zamen met de uien het cholesterol-gehalte van uw bloed verlagen.

Zij die een beetje op hun gewicht moeten letten en geen zware lichamelijke arbeid verrichten, kunnen altijd op soep terugvallen; met een of twee sneetjes toast plus fruit als dessert is van vrijwel elke soep een complete maaltijd te maken.

Is er echter een echte stevige soep gewenst om als hoofdmaaltijd te dienen, denk dan eens aan ossestaartsoep, linzen-, erwten- of bruine-bonensoep, kastanjesoep of in het algemeen een gebonden soep.

Vergeet ook niet wat u bij de soep kunt eten: crackers bijvoorbeeld en brood of roggebrood, eventueel met kaas of bacon en knoflook. Matses passen heel goed bij kippesoep, stukjes worst bij linzen-, erwten- of bonensoep, stukjes kaas bij andere soorten van soepen. En bijna elke soep kan worden bestrooid met peterselie.

Andere gerechten

Zie ook de warme broodjes niet over het hoofd — vooral die met vlees en kaas. Op een koude winterse dag voorzien ze in een behoefte.

Het is echter niet alleen de temperatuur van de gerechten, die uw gezin zal verwarmen, dat geldt ook voor bepaalde kruiden. We denken aan bijvoorbeeld Spaanse peper en kerriepoeder.

En natuurlijk is ook een warm toetje niet te versmaden, althans voor diegenen die niet op hun gewicht hoeven te letten!

Iets te drinken

Wat valt er te zeggen over alcoholische dranken? Zullen die uw gezin helpen warm te blijven? Als men — als volwassene wel te verstaan — uit de kou komt en wijn of een cocktail geserveerd krijgt, dan is het onmiddellijke effect wel dat men warmer wordt. Maar denk niet dat alcohol herhaaldelijk als ’opwarmer’ kan dienen voor mensen die buiten in de kou zijn. Dat is een misvatting die al heel wat mensen het leven heeft gekost. Het onmiddellijke effect van alcohol is wel dat het bloed naar de oppervlakte van de huid stroomt en men daardoor warmer wordt, maar wat gebeurt er dan? Buiten in de kou koelt de lucht ons bloed weer af, zodat het uiteindelijke resultaat is dat de lichaamstemperatuur naar beneden gaat.

Er zijn tal van hete dranken die iemand tegen de kou kunnen versterken. Misschien geen kop hete koffie (veel mensen geven de voorkeur aan cafeïne-vrije koffie), dan toch wel een kop chocola, Ovomaltine, Chinese of andere thee. Of als het verlangen uitgaat naar wat stevigers, wat dacht u dan van melk met honing of met moutextract? Of misschien een geklutst ei? Of als speciale verrassing warme, gekruide wijn. Daarvoor hebt u nodig: niet-zoete, rode wijn, citroen, kruidnagelen, kaneel en honing, die u samen verwarmt, waarna de citroen en de kruidnagelen worden verwijderd.

Het schenkt stellig rijke voldoening uw gezinsleden op koude winterse dagen warme maaltijden voor te zetten. En wat een grote verscheidenheid van warme gerechten kan er niet op tafel worden gebracht! Het zal niet op teleurstelling uitlopen wanneer u met liefde voedsel voor uw gezin bereidt, en er vreugde in schept hen gezond en gelukkig te houden.