Wanneer u te gast bent in Japan

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN JAPAN

MOCHT u eens als geëerde bezoeker voor het eerst ’s morgens in Japan ontwaken, dan bevindt u zich in de prachtige gelegenheid om een glimp op te vangen van een land dat u waarschijnlijk al vele jaren heeft geboeid. Wat zult u ontdekken?

In de hal van uw hotel zal wel iemand zijn die wat Engels kent, maar spreek bewust langzaam en verklaar heel duidelijk wat u bedoelt. Het praatje gaat dat toen een vreemdeling in Tokio eens om een bus vroeg om ergens heen te gaan, de hoteleigenaar een grote touringcar liet voorrijden.

Wegens de enorme verschillen die er tussen de Engelse en de Japanse taal bestaan, blijven veel Japanners zelfs na jaren ijverige studie erg veel moeite houden met hun Engelse conversatie. Na enkele taalproblemen achter de rug te hebben, zult u misschien tot de slotsom komen dat een Japanse conversatiegids een goede investering zou zijn.

Bent u gereed om op stap te gaan? Uw dag zal misschien als volgt verlopen.

Taxi!

U besluit per taxi naar de Ginza, het beroemde winkelcentrum in Tokio, te gaan. U bemerkt echter dat de taxi’s ondanks uw heftige armgebaren niet stoppen, ook niet als u ten einde raad maar besluit midden voor de aankomende taxi’s, die links en rechts van u passeren, op straat te stappen. Maar de taxi’s stoppen wel voor Japanners. Waarom? Is het een kwestie van vooroordeel tegen vreemdelingen? Neen, maar er zijn bepaalde vaste taxistandplaatsen waar passagiers kunnen instappen; u kunt daarom het beste rustig in de rij gaan staan wachten tussen de plaatselijke bevolking.

De Tokiose taxichauffeurs doen in geen enkel opzicht onder voor hun collega’s in Parijs, Londen of New York. Als u iemand bent die graag risico’s neemt, zult u met grote bewondering gadeslaan hoe zij zonder richting aan te geven nu weer de ene en dan weer de andere straat inschieten alsof er geen verder verkeer bestond. Daar iedereen echter op dezelfde manier lijkt te rijden, komt u langzamerhand tot de conclusie dat de chauffeurs klaarblijkelijk toch wel weten wat zij kunnen verwachten. De Japanse taxichauffeur zal nog meer in uw achting stijgen als u bemerkt dat hij u direct, volgens de snelste route, naar uw bestemming brengt en, vreugde aller vreugden, geen fooi wil aannemen! De chauffeur zal elke bezoeker van zijn land met alle mogelijke zorg omringen.

Oosters of Westers?

Hoewel u pas om negen uur ’s morgens bij de winkels aankomt, blijken ze nog allemaal gesloten te zijn. ’Die Japanners werken toch niet zo hard als ik dacht’, zal door uw hoofd gaan, en u besluit alvast wat in de omgeving te gaan rondneuzen.

In plaats van de verwachte pijnbomen en kunstzinnig aangelegde tuinen, ziet u wolkenkrabbers, kantoorwijken en grote warenhuizen. U dacht aantrekkelijke jonge meisjes in de zeer vrouwelijke kimonodracht te zien, maar ook die heeft, tot uw grote teleurstelling, plaats moeten maken voor midi- en minirokken en hot-pants. Zou u geen vreemde lettertekens op de straatbordjes zien staan en geen vreemde taal horen, u zou zweren dat er nagenoeg geen verschil bestond tussen Oost en West.

Tijdens het lopen bent u in een achterstraatje terechtgekomen, en wat ziet u nu tot uw verbazing? De Japanners die u nog slapend waande, zijn hier druk bezig met het schoonboenen van de achteringang van hun winkels en het uitschrobben van vuilnisbakken.

U stapt een boekhandel met buitenlandse boeken binnen om een conversatiegids te kopen. Hier zult u boeken aantreffen in vele talen over elk denkbaar onderwerp. De Japanners tonen hun waardering voor deze boekenschat niet zozeer door zo nu en dan een boek te kopen, als wel door uren lezend in de winkel door te brengen. Japanners lezen en leren graag, en waar kun je dit beter doen dan in een boekwinkel? Uitgerust met uw conversatiegids voelt u zich veel beter tegen de wereld en uw voorgenomen bezoek aan uw Japanse kennissen opgewassen.

Een onvergetelijke tocht!

U besluit het echte oude Japan te gaan bezoeken. Dit is in de praktijk gemakkelijker gezegd dan gedaan. Een tocht naar het hoofdstation leidt automatisch tot een rit in een lokaaltrein. Geduldig staat u met honderden anderen op het perron te wachten. Vlak voordat de trein binnenkomt, stellen witgehandschoende spoorwegmensen zich op bepaalde punten langs het perron op. Na enkele seconden weet u waarom zij daar staan.

De portieren gaan open en u wordt als het ware met honderden anderen de trein in gedragen. Wie die witgehandschoende spoorwegmensen zijn? Dat zijn betaalde duwers. Hun werk bestaat in het volduwen van de trein met een maximaal aantal mensen. En als de trein het hoofdstation binnenrijdt, bent u de witgehandschoende man die u een flinke por gaf, bijzonder dankbaar, want u hebt nu genoeg tijd om over te stappen op de trein die u op uw plaats van bestemming zal brengen.

Tot uw opwinding ziet u vanuit de trein de met sneeuw bedekte top van de Foedji-berg afsteken tegen een helder blauwe hemel. Spoedig bent u waar u wezen moet. Zodra u uit de trein stapt, krijgt u het gevoel dat de mensen u aanstaren, en uw gevoel heeft u niet bedrogen! U bent nu op een plaats waar niet veel vreemdelingen komen.

Nu wacht er een volgend probleem. Waar is het huis van uw vriend? Dat wordt moeilijk. Het adressysteem dat hier wordt gebruikt, verschilt volkomen van wat u ooit hebt meegemaakt. Veel vreemdelingen vragen zich af waarom het zo moeilijk is om buiten de grote steden adressen te vinden. Maar veel Japanners hebben daar evenveel moeite mee.

De straten hebben geen namen en ook de huisnummers lopen niet in volgorde op. De huisnummers zijn toebedeeld in volgorde van toewijzing of inschrijving. Na al uw moed bij elkaar geschraapt te hebben, vraagt u iemand met behulp van gebaren en uw conversatiegids de weg. Na zich op de hoogte te hebben gesteld van uw land van herkomst, verblijftijd in Japan, leeftijd en gehuwde of ongehuwde staat, zal de persoon zich met uw probleem gaan bezighouden. Het is meer dan waarschijnlijk dat hij zijn vrienden zal gaan opbellen, hun alles over u zal vertellen en dan met hen zal overleggen hoe u het beste geholpen zou kunnen worden. Japanners zijn niet zeurderig van aard; hun belangstelling geeft alleen maar blijk van hun wens om u te helpen en u als een vriend te behandelen.

Het op hun manier leren doen

U komt aan bij het huis van uw vriend en wordt begroet door vertrouwde gezichten, maar het taalprobleem blijft een ernstige hinderpaal. Alvorens het huis binnen te gaan, moet u uw schoenen uitdoen en iedereen lacht dan wanneer uw voeten te groot blijken voor de slippers die u worden verschaft. De Japanse gewoonte om te buigen bekoort u, maar spoedig doet u bijna onbewust hetzelfde, tot duidelijk genoegen van uw gastheer.

Een van de kamers die u worden getoond, is een tatami (grasmat) kamer. Tatami is duur en om de levensduur ervan te verlengen, dragen de Japanners in deze kamer geen slippers. Rond een kleine, dertig centimeter hoge tafel liggen kussens; u schuift het kussen dat men u heeft aangeboden, een stukje op om ruimte voor anderen te maken. De gastvrouw haast zich echter om uw kussen weer op de oude plaats te leggen. U leert iets meer van het oude Japan als men vertelt dat het de dood kan betekenen als u uw kussen op het punt legt waar de tatami-matten tegen elkaar liggen. Het verhaal gaat dat in de oudheid de Samoerai-strijders de gewoonte hadden hun zwaard tussen de matten te werpen en iedereen te doden die daar zat. Of dit nu op verzinsel of waarheid berust, het herinnert u eraan dat u slechts een bezoeker bent, en de achting voor uw gastvrouw verplicht u te gaan zitten waar het haar behaagt.

Terwijl u hier bent, zult u allerlei soorten van voedsel moeten proberen en misschien zal vooral uw eerste poging om rauwe vis te eten, u nog lang heugen. Hebt u ooit geprobeerd een stukje rauwe vis met behulp van eetstokjes in een saus te dopen? Zo niet, dan wacht u een interessante ervaring. Na het een paar maal geprobeerd te hebben en na op de tafel een geweldige smeerboel te hebben aangericht, zal het u misschien gelukken iets in uw mond te krijgen. U blijft kauwen en slikken, maar de hap wil niet naar binnen. Als u er echter niet meer aan denkt dat het rauwe vis is, zal het nieuwe voedsel u steeds beter gaan smaken. Eén ding is zeker, als u weer thuis bent, kunt u met veel plezier uw vrienden vertellen wat u hebt gegeten en hoe u het hebt gegeten.

Vermicelli is het grappigste voedsel. De lange dunne slierten worden in soep geserveerd. Uw gastheer instrueert u uw mond dicht bij de rand van de kom te houden en, terwijl u met de eetstokjes wat vermicelli bij elkaar haalt, hard te slurpen. Op die manier krijgt u tegelijkertijd ook wat soep binnen. Men vertelt u dat de smaak door het slurpen wordt verhoogd, en door de vermicelli op deze manier te eten, geeft u er blijk van de smaak bijzonder te waarderen. Terwijl u deze eetgewoonte gadeslaat, zult u opmerken dat uw vrienden zich enigszins ontspannen, maar ongetwijfeld zullen zij opnieuw in lachen uitbarsten als u aan de lopende band fouten blijft maken met uw eetstokjes.

Wanneer het tijd is om te slapen, wordt u naar een grote kamer gebracht waar slaapmatten op de tatami zijn uitgerold. In dit huis buiten de stad delen alle familieleden dezelfde kamer, en hier hebben zij ook een plaatsje gereserveerd voor hun geëerde gast. Er wordt die dag nog voor de laatste maal gelachen als men bemerkt dat de benen en voeten van de gast buiten zijn slaapmat steken. Dit is evenwel geen belemmering voor de slaap en spoedig is het huis in diepe rust.

Geen reden tot paniek

Tijdens de treinreis terug naar Tokio overvalt u een gevoel van vrees als gemaskerde mannen de trein binnenkomen. Twee van hen gaan tegenover u zitten. De ordelijkheid en rust waarmee zij plaatsnemen, brengen u in verwarring, maar als zij hun maskers afdoen om hun neus te snuiten, beseft u plotseling dat de „bandieten” eenvoudig slachtoffers zijn van een gewone verkoudheid. De maskers? Men zegt dat die voorkomen dat hun verkoudheid erger wordt, en u waardeert het dat zij voor anderen consideratie hebben en het besmettingsgevaar verkleinen.

Op het moment dat u uit de trein stapt, is de lucht gevuld met geschreeuw. Staat u op het punt in een demonstratie betrokken te raken? Het bonzen van uw hart vermindert snel als uw oog valt op een groep trainende judoka’s, die barrevoets langsrennen. Onder het lopen schreeuwt een uit de groep iets, waarna de rest in antwoord terugschreeuwt. Al de tijd dat zij lopen, blijven zij schreeuwen. Dit helpt hen hun loopritme te bewaren. Ze schijnen er bijzonder veel plezier in te scheppen en blijven dit de hele weg volhouden. Waarschijnlijk zullen één of twee, tot grote ontsteltenis van hun leider, u een Engelse begroeting toeroepen.

Voor personen die de taal niet kennen, kan winkelen een probleem zijn, vooral als zij iets willen hebben wat zij niet zien staan. In het Japans zijn er verschillende manieren om hetzelfde te zeggen; wanneer u daarom iets aan een winkelier vraagt zal hij gewoonlijk uw vraag op een andere manier herhalen om er zeker van te zijn dat hij u goed begrepen heeft. Veel buitenlanders raken op zo’n moment in paniek, maar de winkelier wil alleen maar helpen; het is dus het beste wanneer u boodschappen doet om langzaam te herhalen wat u wilt, en uw bestelling komt prima in orde. Souvenirs kopen is betrekkelijk eenvoudig omdat alle waar meestal staat uitgestald.

Een onderhoudende avond

Op uw laatste avond besluit u misschien Kaboeki-toneel te gaan zien, het oude traditionele toneel van Japan. Het gehele programma duurt bij elkaar acht uur. De wijze waarop Kaboeki-spelers spreken, verschilt geheel van de normale spraak, nog afgezien van het feit dat zij niet het Japans uit de conversatiegids spreken. Wees niet ontmoedigd omdat u er niets van verstaat. De Japanners verstaan er ook niets van. Uw programma zal u het gehele verhaal in het Engels voorschotelen zodat u kunt volgen wat er op het toneel gebeurt.

Een interessante bijzonderheid vormen de toneelknechten die geheel in het zwart gehuld zijn. Ook hun gezichten zijn met zwarte sluiers bedekt. Gedurende het spel schieten zij voortdurend het toneel op en af om het decor te veranderen en rekwisieten aan de toneelspelers te overhandigen wanneer dit nodig is. De Japanners zullen u vertellen dat het publiek wordt verondersteld hen niet te zien, en er wordt ook inderdaad geen aandacht aan hen geschonken. Ook van u wordt verwacht dat u ze niet ziet.

Nog een andere bijzonderheid zijn de interrupties vanuit het publiek. Dit is aanmoedigend voor de spelers. Het is echter beter dat u er niet aan meedoet. Uw pogingen zouden verkeerd uitgelegd kunnen worden zodat men u zou komen vragen u te verwijderen wegens verstoring van de orde. Hoewel u misschien slechts vier uur van het programma zult volgen, zult u deze avond die u doorbracht in het Japanse verleden niet snel vergeten.

Vaarwel, Japan! Sajonara!

Hoe hebt u zich gevoeld als geëerde gast? U zult niet kunnen ontkennen dat iedereen buitengewoon vriendelijk en gastvrij is geweest. Japan is beslist een land van vreemde contrasten; oud en nieuw gaan hand in hand, terwijl beide veel interessants te bieden hebben. Zo’n bezoek verbreedt uw kijk. U bent gaan beseffen dat uw levenswijze niet de enige mogelijke levenswijze is, en u hebt met plezier geleerd.