Wat is er aan de hand met de religie in Finland?

Door Ontwaakt!-correspondent in Finland

VELE eeuwen lang is de religie in Finland onverbrekelijk verbonden geweest met het leven in dit land. Nog niet zo lang geleden zou het ongelofelijk hebben geleken dat de religie hier in moeilijkheden zou kunnen verkeren.

Nu heeft de religie echter met meer dan alleen maar moeilijkheden te kampen. Ze loopt het grote gevaar geheel ineen te storten! Op het ogenblik wordt dit gevaar hoofdzakelijk veroorzaakt door interne krachten. Maar deze zijn zo groot dat als de religie in Finland van buitenaf een slag zou ontvangen, ze deze niet zou kunnen opvangen.

Wat is er gebeurd waardoor de religie zo is verzwakt, terwijl ze toch zo’n belangrijke rol speelde in het nationale leven? Wie is daarvoor verantwoordelijk?

Wat er is gebeurd

Om een beeld te krijgen van wat er nu werkelijk in de kerken van Finland is gebeurd, hoeft men alleen maar enkele statistieken te beschouwen. Hoewel bijvoorbeeld 92 percent van de bevolking volgens zeggen tot de Evangelisch-Lutherse Kerk behoort, is dit getal misleidend. De meeste mensen worden min of meer automatisch bij hun geboorte als lidmaten geregistreerd.

Er zijn echter realistischer statistieken opgesteld, aan de hand van gegevens over de belangstelling die de mensen voor deze ’staats’-kerk tonen. In 1963 bezocht slechts 3 à 4 percent geregeld de kerk. In 1970 was dit lage cijfer zelfs nog verder gedaald! Ongetwijfeld is de belangstelling van het Finse volk voor religie tanende.

Hoewel dus zuiver technisch gesproken negen van de tien personen tot de lutherse Kerk behoren, houdt de enige belangstelling die zij voor de kerk hebben, verband met hun huwelijk en begrafenis en het laten dopen en aannemen van hun kinderen. Voor de gemiddelde Fin is de kerk een instituut dat bepaalde functies vervult, maar niet iets om zich ernstig mee bezig te houden. Uit een enquête bleek zelfs dat de meerderheid van de ondervraagde mannen die een kerkelijke begrafenis wenste, niet eens geloofde in een leven na de dood!

Nog niet zo lang geleden werd er een andere tendens zichtbaar. Het aantal personen dat daadwerkelijk zijn kerklidmaatschap opzegt (niet alleen maar wegblijft) stijgt — in een van de afgelopen jaren zelfs met honderd percent. Een van de redenen waarom steeds meer mensen deze officiële stap doen, is dat zolang iemand als kerklidmaat staat geregistreerd, hij kerkbelasting moet betalen. Maar wanneer men als kerklidmaat bedankt, houdt die verplichting op.

Deze geest van ongeïnteresseerdheid in religie heeft ook de gelederen van de geestelijkheid aangetast. Dit geldt speciaal voor de jongere geestelijken en de studenten aan de seminaries. Professor Mikko Javis van de Lutherse Wereldfederatie verklaarde op 14 april 1971 hier in Finland, tijdens een bijeenkomst van geestelijken in Tampere: „Wij maken in de kerk een moeilijke periode van verandering door. Deze verandering vindt niet alleen in ons land plaats, maar voltrekt zich over de hele wereld. Er zijn hiervan vele zichtbare tekenen. In veel landen willen de studenten in de theologie niet meer als predikant worden aangesteld, en zij willen vooral geen werk meer verrichten in een gemeente.”

Hij zei dat de religieuze crisis in Finland in het bijzonder in 1963 was begonnen, nadat de vierde Assemblée der Lutherse Wereldfederatie te Helsinki was gehouden. Dr. Martti Miettinen voorziet echter meer dan alleen maar een strijd. Op een conferentie van de Evangelische Werkraad te Pori zei hij: „Het einde van het protestantisme zou wel eens spoedig een realiteit kunnen zijn.”

Wat is er de oorzaak van?

Wat is de oorzaak van het ontstaan van deze verbazingwekkende toestand in Finland? Hoe komt het dat de religie in zo’n staat van verval verkeert?

Een van de fundamentele oorzaken is dat de kerken hun bestaansreden hebben weggeworpen. Dr. Miettinen merkte op: „Deze kritieke ontwikkeling begon met kritiek van de theologen op de bijbel, wat uiteindelijk leidde tot verwerping van het Woord van God als autoriteit. Jezus werd slechts als een gewoon mens beschouwd, zelfs als een politieke revolutionair en niet als Gods zoon. De ’God is dood’-theologie werd geboren.”

’Als Christus niet Gods zoon is geweest, spreekt de bijbel niet de waarheid; waarom zouden wij hem dan nog bestuderen?’ zo redeneerden nadenkende Finnen. ’En als God „dood” is, waarom zouden wij dan naar de kerk gaan, waar over hem wordt gesproken?’ Wij kunnen dus zeggen dat deze verwoestende, van geestelijke zijde afkomstige ’hogere kritiek’ op de bijbel het zaad van ongeloof heeft gezaaid. Het geloof van jonge mensen werd erdoor verwoest.

Zo maakte bijvoorbeeld de lutherse predikant Olavi Aula, belast met bijbelonderwijs voor de jeugd, op de televisie de bijbelse verslagen over Kaïn, de ark van Noach en Jona belachelijk. Als er dergelijke gedachten leven onder de geestelijkheid, welke aanmoediging ontvangen de Finnen dan in het algemeen en de jongeren in het bijzonder, om de bijbel te lezen of God te leren kennen? Zulk onderwijs ondermijnt het geloof.

Dit werd erkend door het kerkblad Sana, dat het volgende toegaf: „De benedenwaartse gang van het christendom is een vaststaand feit. De oorzaak hiervan ligt niet zozeer bij de ’goddeloze wereld’, als wel bij ons, christenen, die . . . bezig zijn de fundamenten van ons geloof te verliezen.”

De geestelijkheid, zoals reeds is opgemerkt, is hier rechtstreeks voor verantwoordelijk. Daar er steeds meer ongeloof onder de geestelijkheid voorkomt, worden ook de kerklidmaten ongelovigen.

Toch dienen nadenkende personen zichzelf af te vragen: Wie weten meer — Jezus Christus en God, of zulke geestelijken? Jezus wist dat God de bijbel had geïnspireerd, daarom stelde hij geloof in en onderwees hij het scheppingsverslag, de vloed in Noachs dagen en het verslag over Jona als historische waarheden. Hij behandelde dergelijke verslagen niet als mythen. Hij wist dat wat erin werd gezegd, werkelijk was gebeurd. Wie vertelt er dan leugens denkt u — de bijbel, Christus, God — of de geestelijkheid?

De prijs betalen

De kerken in Finland hebben inderdaad hun fundament verloren. Hun leiders onderwijzen de mensen niet de waarheid over God en zijn voornemens. Het was daarom onvermijdelijk dat de kerken een prijs moesten gaan betalen voor het feit dat ze niet gebleven zijn bij de waarheden van Gods Woord, de bijbel.

Een gedeelte van die prijs is de geringe achting die de mensen voor de kerken bezitten. Zo verklaarde bijvoorbeeld Martti Mäkisalo, een student in de theologie, het volgende: „Als je jonge mensen vraagt wat zij van de kerk verwachten, zeggen zij tegen je: Ik zou graag willen dat er een serie zalen kwam waar je platen kunt draaien, kunt dansen, bier kunt drinken en alles kunt doen wat je maar wilt. Als je oudere mensen dezelfde vraag stelt, krijg je geheel iets anders te horen: De kerk zou de orde moeten herstellen. . . . De tussenliggende generatie, vervreemd als ze is van de kerk, . . . stelt voor dat de kerk huizen voor de mensen zou kunnen bouwen.”

Deze student komt tot de conclusie: „Men heeft een zeer verwarde voorstelling van de kerk.”

Nog een deel van de prijs die de kerken moeten betalen, is dat de mensen, en zelfs heel wat geestelijken, in groten getale de kerken verlaten. Ook willen steeds minder jonge mannen de kansel betreden. Geen wonder dat Dr. Miettinen verklaarde: „Het einde van het protestantisme [in Finland] zou wel eens spoedig een realiteit kunnen zijn.”