De neushoorn — slachtoffer van menselijk bijgeloof
Door Ontwaakt!-correspondent in Zuid-Afrika
DE MASSIEVE hoorn op de neus van de rinoceros of neushoorn ziet er gevaarlijk uit. Toch heeft, vreemd genoeg, diezelfde hoorn de neushoorn in gevaar gebracht. Er is rusteloos op de neushoorn gejaagd om zijn hoorn, en dat ter wille van een bijgeloof dat nog in veel oosterse landen wordt aangetroffen. Aan de hoorn van de rinoceros worden magische eigenschappen toegeschreven, en een klein stukje hoorn kan een hoge prijs opbrengen.
De magische hoorn
Als jagers die in het bezit zijn van een vergunning, een neushoorn schieten, wordt de hoorn in het algemeen eigendom van de regering en te zijner tijd brengt men hem naar een openbare veiling. In Oost-Afrika houdt de Kenyase regering jaarlijks een veiling van rinoceroshoorns, waar handelaars uit oosterse landen de hoorns kopen voor de export. In 1964 kwam de prijs voor een halve kilo hoorn overeen met ƒ 25, maar in 1970 was deze gestegen tot ƒ 70; in dat jaar werd er ongeveer 500 kilo hoorn verkocht.
Deze prijzen zijn echter laag vergeleken bij wat men op de zwarte markt betaalt. Stropers slachten, aangemoedigd door de hoge opbrengsten, veruit de meeste neushoorns. In India betaalt men zelfs nog hogere prijzen; ƒ 530 per halve kilo in 1961 en ƒ 850 in 1969!
Wat brengt mensen ertoe zulke hoge prijzen voor een stukje rinoceroshoorn te betalen; welke eigenschappen worden aan het hoorn toegeschreven? Sommigen zijn van mening dat het hoorn geneeskrachtige waarde heeft en men er reumatische en andere pijnen mee kan verlichten. Sommigen geloven dat een hoorn die onder het bed van een zwangere vrouw is gelegd, de baring kan vergemakkelijken. En de bezitter van een hoorn kan hem vele malen voor dit doel uitlenen, tegen ongeveer ƒ 160 per keer.
Ook worden er uit rinoceroshoorns drinkbekers vervaardigd, en deze hebben de reputatie dat ze in staat zijn vergif in een drank te neutraliseren of aan te tonen. Sommigen denken dat als er zich vergif in een drank bevindt, de beker zal breken of de drank zal gaan schuimen.
Het schijnt dat het gebruik om „vergif-vrije” drinkbekers uit rinoceroshoorns te maken, ongeveer aan het eind van de vierde eeuw G.T. is ontstaan. In die tijd geloofde men dat de mythische eenhoorn met zijn hoorn vergif kon ontdekken. Natuurlijk wilden de mensen graag zo’n hoorn hebben. Er werd aan deze behoefte voldaan door rinoceroshoorns voor echte „eenhoorn-hoorns” te verkopen.
Er is echter in het bijzonder vraag naar het hoorn omdat het bekendstaat als een middel dat in staat is de afnemende potentie van de man te versterken. Daar bij de neushoorn de geslachtsdaad soms wel uren achtereen kan duren, is wel eens verondersteld dat mensen hierdoor geïnspireerd zijn om de hoorn te eten en zodoende ook iets van dit vermogen te krijgen. Is het hoorn van de rinoceroshoorn werkelijk in staat het mannelijke vermogen tot geslachtsgemeenschap op te wekken of berust dit idee louter op bijgeloof en bestaat er geen enkele werkelijke ondersteuning voor?
Feit of verdichtsel?
Reeds vele eeuwen lang hebben mensen gespeurd naar afrodisiaca, middelen om de geslachtsdrift en potentie te versterken; reeds allerlei dierlijke delen, met inbegrip van een grote verscheidenheid van hoorns, zijn door diverse volken voor dat doel gebruikt. In de huidige tijd is de mens in staat een wetenschappelijke analyse te maken van de samenstelling van de rinoceroshoorn en op deze wijze te bepalen of er enige gegronde basis bestaat voor alle beweringen.
Op de kop van verschillende andere dieren groeien dezelfde soort van hoorns als op de kop van de neushoorn, en soms gaat dit zelfs op voor het hoofd van mensen, hoewel men in dat geval eerder moet spreken van een ziekelijke en vaak gevaarlijke vergroeiing. Wij kunnen ons nauwelijks voorstellen dat men enig voordeel ontvangt van het eten van een gezwel of uitgroeiing op het lichaam van een ander mens of van een dier. Jeremia Diale echter, een lid van de Basoetoe-stam uit Zuid-Afrika, heeft nog heel wat geld verdiend door schijfjes te verkopen van een hoorn die op zijn voorhoofd groeide. Hij reisde in 1923 door India en de stukjes van zijn „hoorn” gingen grif van de hand. Enige tijd later stierf hij echter aan kanker.
Men heeft wel de bewering geuit dat het hoorn van de rinoceroshoorn in staat is het seksuele vermogen te stimuleren doordat het hoorn of de hoornstof, na gegeten te zijn, prikkelend werkt. Het hoorn bestaat, zo zegt men, uit aan elkaar gelijmd haar en bevat, nadat het tot poeder is gemalen, vele kleine, scherpgerande deeltjes. Men heeft nu verondersteld dat deze deeltjes via het spijsverteringskanaal in de blaas terechtkomen en dan een prikkeling veroorzaken in de pisbuis. Dit is echter in werkelijkheid niet mogelijk. Er kunnen geen vaste deeltjes via het spijsverteringsstelsel in de blaas komen. Dit is slechts mogelijk met opgeloste bestanddelen; daarom kan er niet op deze wijze een prikkeling worden veroorzaakt. Daarbij komt nog dat het hoorn in werkelijkheid bestaat uit huidcellen, en deze vallen niet in kleine scherpgerande stukjes uiteen.
Ook is er wel gesuggereerd dat de hoorn de een of andere chemische stof bevat die op een bepaalde wijze op het lichaam inwerkt. Is het bijvoorbeeld mogelijk dat de hoorn geslachtshormonen, als bijvoorbeeld testeron, bevat en dat deze hormonen vrijkomen in het lichaam van de persoon die hoorn nuttigt?
Om deze vraag naar volle tevredenheid te kunnen beantwoorden heeft Dr. W.T. Schaurte van de Stichting voor onderzoek van de neushoorn in Duitsland uitgebreide proeven genomen. Het Instituut voor Dierfysiologie van de universiteit van München onderzocht het hoorn op steroïdhormonen. Er werd in het hoorn geen spoortje hormoon gevonden. De resultaten van het onderzoek bevestigden dus dat er geen wetenschappelijke ondersteuning bestaat voor het verhaal dat het hoorn van de rinoceroshoorn een afrodisiacum is.
’s Mensen bezetenheid van sex heeft tot heel wat dwaze en ontaarde praktijken geleid. Wanneer wij het bovenstaande nog eens overzien, komt echter duidelijk naar voren hoe dwaas het is te trachten de eigenschap van een dier op zichzelf te laten overgaan door een bepaald deel van het dier te eten of iets van het dier te dragen. De mens kan niet vliegen door vogelveren te eten of onbepaald lang onder water blijven door visschubben over zijn neus te wrijven, noch kan hij zijn afnemende seksuele vermogen versterken door fijngemalen rinoceroshoorn te slikken.
Wat echter wel geneeskrachtige waarde heeft, is de neushoorn in zijn eigen woongebied op te zoeken, hem te leren kennen en te gaan beseffen welke rol hij speelt bij het handhaven van het evenwicht in de natuur, hierdoor vallen alle zorgen en frustraties die het moderne leven met zich brengt, van ons af.
Ontmoeting met de neushoorn
De zwarte of puntlipneushoorn voedt zich met bladeren en jonge takken van laaggroeiende bomen. Bij zijn maaltijd gebruikt hij vaak zijn voorste hoorn (die soms wel meer dan een meter lang is) om struiken en kleine bomen te ontwortelen en omver te gooien. Laten wij eens zien hoe een neushoorn van de doornige acaciaboom eet. Merk op hoe zijn puntige lip zich om de twijgen sluit en de bladeren eraf stroopt. De lip lijkt bijna op een vinger. Zijn bek is ideaal ontworpen om zich op deze wijze te voeden.
Die vogel op de rug van de neushoorn is een ossepikker, en hij voedt zich met de parasieten die zich op de huid en in de oren van zijn gastheer bevinden. Deze waakzame vogels vliegen bij het naderen van gevaar met veel lawaai op, waarmee zij tegelijkertijd de neushoorn waarschuwen.
Hoewel de neushoorn een scherpe reuk heeft en goed kan horen, kan hij pas op ongeveer tweeëntwintig meter goed een mens onderscheiden. En als hij op die afstand beweging waarneemt, zal hij het gevaar te dichtbij vinden om zich veilig te voelen en dan ook tot de aanval overgaan. Sommige natuuronderzoekers zeggen dat een neushoorn niet slechtgeluimd is, maar dat hoogstwaarschijnlijk angst hem tot de aanval beweegt, zodat hij in werkelijkheid uit verdediging en niet uit agressiviteit aanvalt.
Komt echter 1500 kilo neushoorn met een snelheid van 40 tot 55 kilometer per uur aandenderen, dan vormt dit een geduchte bedreiging. Een van deze reusachtige neushoorns heeft wel eens een locomotief doen ontsporen. Maar zie eens hoe vredig hij aan het knabbelen is; hij houdt ervan om met rust gelaten te worden. Wel, laten wij dan weggaan en eens gaan kijken of wij zijn neef kunnen vinden, de breedlipneushoorn.
Deze neushoorn, de grootste van alle neushoorns, kan wel vier ton zwaar worden. Hij is een grazer en voedt zich met gras. U kunt nu zien waarom hij „breedlippig” wordt genoemd. Hij heeft een platte bek die ongeveer vijfentwintig centimeter breed is; hij kan zich dus makkelijk met gras voeden. De langst gemeten hoorn bij deze soort had een lengte van 1,57 meter. Gelukkig is hij tamelijk tam en zal hij gewoonlijk op de vlucht slaan als er mensen naderbij komen. Hij reageert dus volkomen anders op gevaar dan de puntlipneushoorn.
Maar nu is hij op zoek naar een modderpoel. Behalve dat de modder hem verlichting verschaft van de warmte, gaat hij daar nog met een ander doel heen. Door een laag modder zullen de teken — kleine, bloedzuigende parasieten — hun greep op de rug van de neushoorn verliezen. De neushoorn schuurt ze dan te zamen met de modder tegen een steen of boomstronk af. Door het gebruik dat de neushoorn van een bepaalde modderpoel maakt wordt deze steeds dieper, zodat hij ten slotte een semi-permanente waterplaats wordt, die ook vele andere dieren in het droge seizoen van water voorziet.
De neushoornstier tracht altijd een gebied van misschien twee vierkante kilometer voor zichzelf af te bakenen. Het afbakenen kan op verschillende manieren gebeuren; en daarna zal de neushoorn het tegen elke indringer verdedigen. Hij bakent zijn gebied onder andere af door gebruik te maken van kleine struiken. Wanneer hij een geschikte struik tegenkomt, trekt hij beide achterpoten beurtelings strak over de struik, waardoor deze afbreekt. Daarna urineert hij in een fijne nevel over de struik zodat deze zijn geur krijgt. Nu weet elke bezoekende neushoorn die bij zo’n struik komt, onmiddellijk dat hij in het gebied van een ander is. Maar hoe weet de stier nu wie zijn gebied heeft bezocht?
De stier heeft de gewoonte om op verschillende plaatsen in zijn gebied een hoop mest te deponeren. Elke bezoekende neushoorn zal gebruik maken van deze hopen en op deze wijze tekenen achterlaten van zijn aanwezigheid. Als de stier de ronde doet door zijn gebied, bezoekt hij al deze hopen, en door middel van zijn reuk kan hij opmaken wie zijn gebied heeft bezocht, of het koeien waren of stieren, buren of vreemden. De verse mest in de hoop wordt door de territorium-eigenaar met een schoppende beweging van de achterpoten verspreid, zodat de bezoekerslijst weer is schoongeveegd voordat de stier met zijn volgende inspectieronde begint.
Deze reusachtige, gehoornde dieren, die nu steeds meer in aantal afnemen, hebben inderdaad heel interessante eigenschappen. Hun leven zou voor de mens veel meer waarde moeten hebben dan hun hoorns, die tegen sterk overdreven prijzen worden verkocht. Wat is het jammer dat men ten gevolge van bijgeloof niet de werkelijke waarde inziet van deze aarde en van de wonderbaarlijke schepselen die zich erop bevinden.