Zij verkopen u hun „omgeving”
Door Ontwaakt!-correspondent op Trinidad
OVER de hele aarde ontstaan nieuwe naties; ook een aantal kleine eilanden of groepen van eilanden hebben zelfstandigheid verworven. De meeste van deze eilanden leven van de landbouw, en sommige hebben een economie die slechts op één produkt steunt — of hadden tot voor kort zo’n economie. Daar het totale landsinkomen op deze manier klein is, rijst er het probleem voldoende inkomsten te verwerven om het schip van staat drijvende te houden.
Stel dat u een belangrijke functie in een van deze nieuwe naties zou bekleden, hoe zou u dat probleem dan oplossen? Zou het geen prettige ervaring zijn om te ontdekken dat er een natuurlijke hulpbron aanwezig was waarnaar veel vraag bestond en waarvan de levering aan de grootte van het eiland in kwestie zou kunnen worden aangepast? Zou het niet prettig zijn te ontdekken dat het artikel na „verkocht” te zijn, weer kon worden teruggekregen, en dat het steeds opnieuw „verkocht” zou kunnen worden? Veel eilanden in de Caribische Zee hebben bovenstaande ervaring meegemaakt.
Een produkt dat steeds opnieuw kan worden verkocht
Op bijna alle eilanden in het Caribische gebied worden de „ingrediënten” gevonden waaruit dit opmerkelijke „artikel” bestaat: een mengsel van zand, zee, lucht en, natuurlijk, de tropische zon. Een combinatie hiervan resulteert in heerlijke stranden en druk bezochte oorden. Of men deze mooie uitzichten nu voor het eerst of voor de zoveelste maal aanschouwt, het is altijd weer een hoogst aangename en vreugdevolle ervaring om er te zijn, om te kunnen zwemmen in het heldere, blauwgroene water, te kunnen lopen langs een strand met zand dat zo fijn en wit is als zout, een rit te kunnen maken in de vroege ochtend langs zandige kusten, omzoomd met kokospalmen, terwijl elke teug niet-verontreinigde lucht een genot is.
Regeringsfunctionarissen zijn tot het besef gekomen welke inkomstenmogelijkheden zo’n soort van omgeving biedt en zijn enthousiast aan de slag gegaan om de schoonheden van hun land aan de toeristen te verkopen. Op een aantal eilanden is het een belangrijk bedrijf geworden. Zelfs Palmen- of Pruimeneiland, een klein stukje land van 44,5 hectare, dat deel uitmaakt van de eilandengroep de Grenadinen, heeft een eigen landingsbaan en druk bezochte stranden. In de Express van Trinidad, gedateerd 3 oktober 1970, stond een uitspraak van het hoofd van een toeristisch adviesbureau; hij was van mening dat in landen die bezig zijn zich te ontwikkelen, het toerisme op doeltreffende wijze zou kunnen worden aangewend om de werkloosheid te bestrijden en de levensstandaard te verhogen.
Het verkopen van het produkt
Puerto Rico en Jamaica hebben in de loop der jaren een uitgebreide toeristenindustrie opgebouwd. Nu werken ook de kleinere eilanden er hard aan om een deel van de winst te krijgen. Door de verschillende regeringen zijn toeristenbureaus in het leven geroepen. Hotels, lucht- en scheepvaartmaatschappijen en andere ondernemingen hebben er groot belang bij meer personen ertoe te bewegen de kusten van hun land te bezoeken. Er wordt geadverteerd in tijdschriften, door middel van de radio, de tv en op vele andere manieren. Reizigers in de Newyorkse ondergrondse konden in 1969 een in het oogvallend aanplakbiljet lezen, waarop stond: „Bezoek het weergaloos mooie Caribische gebied”.
Hier in het Caribische gebied loopt het toeristenseizoen van december tot april. Daarom organiseren scheepvaartmaatschappijen wintercruises, waar tamelijk veel belangstelling voor is; tijdens deze cruises worden de reizigers in de gelegenheid gesteld verschillende havens te bezoeken op de diverse eilanden en op het Zuidamerikaanse vasteland. Ook luchtvaartmaatschappijen organiseren „geheel verzorgde” vluchten, waarbij een groep samen een rondreis kan maken en in verschillende hotels kan verblijven. Grote aantallen mensen reizen met een excursie-ticket en onderbreken hun vlucht een aantal malen ten einde verschillende eilanden te kunnen bezoeken. Ook zijn er groepen die voor een bepaalde vlucht een heel vliegtuig charteren. Zo doen bijvoorbeeld eenmaal per jaar zeer veel chartervliegtuigen en ook cruiseschepen Trinidad aan tijdens het tweedaagse carnaval, het hoogtepunt van het toeristenseizoen op Trinidad.
Toeristen moeten ergens verblijven en daarom blijven de hotels en aanverwante logementbedrijven zich uitbreiden om de toenemende toeristenstroom naar de eilanden te kunnen opvangen. Ook de regeringen zelf worden hoteleigenaars. Op Barbados en Trinidad, alsook elders, zijn de regeringen hetzij in het bezit van of hebben ze een gezaghebbende stem bij de exploitatie van hotels. De hotels en logementen blijven zich vermenigvuldigen zolang de verkoop van de „omgeving” zich uitbreidt.
Is het de moeite waard?
„Ja! Beslist!” is het antwoord van de voorlichtingsambtenaar van het toeristenbureau van Barbados. Hij legt uit dat op een klein eiland waar tientallen jaren lang suiker het produkt was en waar het hele leven van de mensen verbonden was met de suikercultuur, nu de toeristenindustrie de voornaamste bron van inkomsten is geworden. In 1968 steeg de bruto-opbrengst van het toerisme voor het eerst boven dat van de suiker. De cijfers tonen aan dat het aantal bezoekers van Barbados van 44.000 in 1962 tot meer dan 137.000 in 1969 is toegenomen. Ja, in deze tijd ligt er in veel huizen op Barbados dank zij het toerisme brood, met boter, op de plank.
Het antwoord van de functionarissen op Grenada luidde ongeveer: „Ja — misschien”, toen hun bovenstaande vraag werd gesteld. Er bestaat geen twijfel over dat het toerisme voor het land een belangrijke, zo niet de belangrijkste inkomstenbron van vreemde valuta’s is en dat de hoeveelheid van deze inkomsten snel toeneemt. Eén functionaris wees er echter op dat de netto-opbrengst van het toerisme sterk wordt verminderd doordat er een aanzienlijke hoeveelheid geld wordt besteed aan het aanschaffen van luxeartikelen voor de toeristen. Ook bestaat er het idee dat de arme inwoner ontevreden zal worden als hij het grote verschil ziet tussen zijn levensstaat en die van de vreemdeling. In Barbados werd echter verklaard dat dit geen werkelijk argument was tegen de toeristenindustrie, daar veel eilandbewoners op het ogenblik zelf naar het buitenland reizen en voor zichzelf de levensstandaard kunnen waarnemen die er elders heerst en zelf reeds een duurdere smaak hebben ontwikkeld.
Tot nu toe is de „toeristen”-dollar op Trinidad nog niet zo in trek als in sommige andere landen, en zeker niet zoals op Barbados. Daar Trinidad het voordeel heeft een belangrijke olieproducent te zijn in het Britse Gemenebest en daarom veel geld ontvangt van olieprodukten en daarbij nog andere belangrijke industrieën kent, dingt het eiland nog niet zozeer naar de gunst van de toeristen. Toch is het toerisme op het ogenblik in grootte de derde inkomstenbron van vreemde valuta’s. Er wordt speciale nadruk gelegd op de toeristenindustrie op Tobago, het kleinere zustereiland van Trinidad.
Risico’s in de handel
Net als bij andere commerciële ondernemingen zijn er aan het verkopen van de „omgeving” gevaren verbonden. De aangename sfeer en de lieflijke omgeving op een eiland dienen bewaard en gehandhaafd te blijven. Om deze redenen is een stabiele regering een dwingende eis. Zo gauw er een gerucht gaat over moeilijkheden of een revolutie neemt mijnheer Toerist snel de benen.
Dit gebeurde bijvoorbeeld in april 1970 op Trinidad en Tobago. Er waren toen heftige betogingen en er werd een poging gedaan de regering ten val te brengen. Vreemdelingen ondergingen beledigingen en werden aangevallen. Op Tobago werden de hotels en druk bezochte oorden bestormd en de gasten mishandeld. Binnen een paar dagen waren deze hotels bijna geheel verlaten. Het aantal mensen dat Trinidad bezocht, daalde tot een kwart van het oorspronkelijke aantal. En het duurde maanden voordat de binnenkomende stroom van bezoekers weer zijn normale omvang had bereikt. Een tijdlang werd het bouwen van hotels geheel, of bijna geheel, stopgezet. In Port of Spain staakte men de bouw van het nieuwe, aan het water gelegen „Holiday Inn”; de bouw hiervan werd pas in september 1971 hervat.
Onstabiele geldkoersen en werkloosheid zijn factoren waarover men zich in de toeristenindustrie zorgen maakt. De recente crisis waarin de Amerikaanse dollar verkeerde en de stijgende werkloosheid in Canada en de Verenigde Staten hebben in de afgelopen maanden heel wat vakanties naar het Caribische gebied in rook doen vervliegen. Dit zijn de twee belangrijkste landen van waaruit de eilanden bezoekers krijgen, zodat elke daling in het aantal personen dat uit deze landen naar de eilanden komt, een ernstige bedreiging vormt voor de inkomsten die men door middel van het toerisme ontvangt. Men stelt nu pogingen in het werk via de S.A.S.-luchtvaartmaatschappij toeristen uit Scandinavië aan te trekken; ook uit Zuid-Amerika, en in het bijzonder Venezuela, probeert men toeristen te trekken.
Met de komst van de Boeing-747 en de verlaging van de prijzen voor vluchten naar Europa, gaan velen die vroeger vanuit Canada en de Verenigde Staten naar het zuiden gingen, nu met het vliegtuig naar het oosten, naar Europa. Ook dit is een bedreiging voor de toeristenindustrie in het Caribische gebied, en er is nog geen plan opgesteld om de situatie met volledig succes te verbeteren. Chartervluchten hebben ten dele een oplossing geboden.
Nog een bedreiging voor de industrie is de behandeling die mijnheer en mevrouw Toerist tijdens hun verblijf ontvangen. De mondelinge reclame kan zeer belangrijk zijn. Als een toerist mishandeld, afgezet of beroofd is, is het niet waarschijnlijk dat hij nog een goed woord over zal hebben voor het land waar hij is geweest. Toeristenbureaus weten dit en trachten het hun klanten zo aangenaam mogelijk te maken. De man van de straat denkt er echter vaak heel anders over. Velen vinden dat men een toerist gerust zoveel mogelijk van zijn geld en bezittingen mag af helpen. De taxiprijzen kunnen uitzinnig hoog zijn, en hetzelfde geldt voor de hotelkosten. De sieraden- en souvenirverkopers zijn overal te vinden en verkopen vaak dingen van weinig of geen waarde. En ook de horloges en juwelen die op straat worden verkocht zijn geen koopje.
Bovendien zijn overal spiedende ogen, die kijken . . . en kijken. Een toerist dient altijd heel goed op zijn eigendommen te letten, anders zal hij op een keer onherroepelijk tot de ontdekking komen dat ze plotseling zijn verdwenen, opgelost in het niets — een camera, een verrekijker, een horloge of portefeuille, alles moet altijd heel goed bewaakt worden, wil men een ervaring vermijden die de hele vakantie kan bederven. De eerste keer dat schrijver dezes vele jaren geleden een strand op Trinidad bezocht, ging hij blootsvoets naar huis. Hij had zijn schoenen op een duidelijk zichtbare plek laten staan en ze hadden prompt een andere eigenaar gekregen. Zij die werkzaam zijn in het toeristenbedrijf hebben toch wel met enig succes getracht de toerist voor dit soort ervaringen te behoeden.
Toekomstige vooruitzichten
Niettegenstaande de problemen en gevaren zijn de bevorderaars van het toerisme optimistisch over de toekomst van het toeristenbedrijf en zij gaan koortsachtig verder met het maken van plannen voor verdere uitbreiding. Nog onlangs voltooide het Hilton-hotel op Trinidad een grote bijbouw met 181 kamers. En op Tobago worden er ontwerpen gemaakt voor of is men reeds bezig met de bouw van hotels en logementen. Hetzelfde vindt men op alle andere eilanden. Barbados maakt plannen om gereed te zijn voor de stroom van extra toeristen die in de komende maanden worden verwacht.
De verschillende toeristenbureaus bieden reisagenten kennismakingsreizen aan om zodoende de belangstelling vanuit het buitenland meer te stimuleren. Een van de doeleinden is, te trachten het hele jaar door een hoog bezoekersaantal te verkrijgen en op deze wijze het verschil tussen het hoog- en laagseizoen grotendeels teniet te doen. Hierdoor zal er ook een veel beter gebruik van de hotelruimte kunnen worden gemaakt. Men tracht congressen aan te trekken ten einde zodoende grote groepen mensen te ontvangen. Met het oog hierop is er op Trinidad een congrescentrum geopend om de aantrekkingskracht voor dit soort van zaken te vergroten.
Op Trinidad is de houding tegenover de toerist veranderd. Vroeger was het doel de toerist „ver van huis een tehuis te verschaffen” door hem hetzelfde soort van voedsel voor te zetten als thuis en hem het gevoel te geven dat hij in een bekende omgeving was. Deze methode heeft veel geld gekost en is geen succes gebleken. Nu is het doel de bezoekers het land te laten zien — het vogelreservaat, het vismeer, de regenwouden en de mensen van vele nationaliteiten. Laat hen iets zien van de plaatselijke activiteiten en het handwerk dat wordt uitgeoefend. Laat hen luisteren naar een steelband, kijken naar de limbo-dans, en laat hen enige calypso’s horen. In plaats van biefstuk met uien, mogen zij wat krab en calalu proberen, of een palmkoolsalade. Op deze wijze beseft de bezoeker dat hij niet thuis is, maar uit de eerste hand ervaart op welke wijze de mensen in naburige landen leven. Men heeft hier al enigermate succes mee gehad; veel toeristen zeggen dat zij verliefd op het eiland zijn geworden.
Voor degenen die weg willen of die voor enige tijd wat verandering van tempo wensen, hebben de toeristenbureaus iets te koop. Het is iets wat voordelen afwerpt voor de plaatselijke bevolking en de economie. En de klant? Hij ontvangt een omgeving die heel kalmerend en aangenaam kan zijn.